فهرست مطالب

عقل و دین - پیاپی 15 (پاییز و زمستان 1395)
  • پیاپی 15 (پاییز و زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/12/13
  • تعداد عناوین: 6
|
  • عباس بخشنده بالی* صفحات 7-28
    ابوالولید محمدبن احمدبن رشد معروف به ابن رشد یکی از معروف ترین مفسران آثار ارسطو در اندلس قرون وسطی می باشد. وی بر خلاف برخی اندیشمندان مسلمان که خردورزی در متون دینی را نادرست می دانستند، به دلایلی از آیات و روایات توجه می دهد که نه تنها خردورزی در متون دینی نادرست نیست بلکه از نگاه دین ضروری است.
    از سویی دیگر، توماس آکویناس در حوزه مسیحیت با ارائه ی مبانی مختلف، به خردورزی در متون دینی خود پرداخته و اندیشمند دینی را کسی می داند که اندیشه و استدلال را در آن متون به کار می گیرد.
    این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی در پی واکاوی دیدگاه هر یک از ابن رشد و آکویناس درباره خردورزی در متون دینی بوده و به این نتیجه می رسد که آکویناس به واسطه ی استادش یعنی آلبرت کبیر از آثار ابن رشد مسلمان استفاده نموده و آن را واسطه ای برای فهم بهتر آثار ارسطو قرار داد.
    کلیدواژگان: ابن رشد، آکویناس، اندلس، عقل، دین
  • مهدی رسولی فینی*، محمد علی لسانی فشارکی صفحات 29-48
    تاثیر نزول قرآن کریم بر تزلزل فرهنگ و عقلانیت مسلط عصر جاهلی، مورد اتفاق همگان است. اما چگونگی این تاثیرگذاری، در میان متفکران مورد مناقشه قرار گرفته است. سوال اصلی این مقاله آن است که آیا قرآن کریم عرضه کننده عقلانیتی مستقل است یا محتوای قرآن کفایت تاسیس یک عقلانیت جامع و مستقل را بدون نیاز به معارف و داده های بشری نمی کند. ابتدا، نظر منکران عرضه عقلانیت مستقل از سوی قرآن مورد بازخوانی قرار گرفته تا مشخص شود که مستمسک آن ها در پافشاری بر نظر خود دو چیز است. یکی تاکید بر تاریخمندی این کتاب و دیگری نقد نص انگاری قرآن. سپس نظر برخی از موافقان عرضه عقلانیت مستقل از سوی قرآن کنکاش شده تا روایت های متفاوتی که از این عقلانیت مستقل وجود دارد روشن شود.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، عقلانیت وحیانی، عقلانیت مستقل، عقلانیت غیر مستقل
  • محمدجواد سلمانپور* صفحات 49-70
    دانش فقه مبتنی بر نوعی انسان شناسی و عقل شناسی است، زیرا موضوع اصلی فقه انسان مکلف و مهم ترین منبع آن عقل می باشد و اساسا انسان و عقل محور و مقوم تشریع اسلامی است. اما از آنجا که شناخت انسان و عقل بحثی کلامی و از مبادی فقه به حساب می آید، به طور متمرکز و مستقیم در دانش فقه و اصول فقه مورد بررسی و تحقیق قرار نمی گیرد، از همین رو عقل شناسی و انسان شناسی فقیه در خارج از دانش فقه و اصول شکل می گیرد، در عین حال مباحث متفرقه ای در سه دانش فقه، قواعد فقه و اصول فقه مستقیم یا غیر مستقیم درباره انسان و عقل وجود دارد که عقل و انسان شناسی خاصی را به دست می دهد. در این مقاله برخی از این مباحث مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته است که تا حدود زیادی انسان و عقل را در نظام فقه اسلامی نشان می دهد.
    کلیدواژگان: نظام تشریع، انسان شناسی، احکام شرعی، انسان، عقل
  • مهدی شجریان* صفحات 71-90
    یکی از ویژگی های بارز خردمندان در آیات قرآن کریم و روایات اسلامی، «اطاعت الهی» و عمل به دستورات شرع است. این مساله از اوصاف جزئی و متعددی که برای عاقلان در این متون ذکر شده اند نیز قابل استفاده است. هر چند پاره ای از این دستورات با عقل مستقل نیز قابل کشف هستند اما اکثریت قریب به اتفاق آنها نیز اینگونه نبوده و «عقل گریز» ارزیابی می شوند. بر همین اساس ضرورت دارد تا عاقلانه بودن اطاعت در قبال این دستورات تشریح گردد. نوشتار پیش رو این مساله را مد نظر قرار داده است و با روش تحلیلی – توصیفی در آیات و روایات جستجو نموده و توانسته است سه پاسخ نوین برای آن استنباط نمایند. «آیه بودن دستورات شرع» و حکایت آنها از مقصودی فراتر، «علمی بودن آنها» و تکیه این دستورات بر عنصر یقین و در نهایت «منجز بودن آنها» و دفع ضرر محتمل از طریق عمل به آنها، سه دلیلی هستند که در این نوشتار به تفصیل تبیین گردیده اند.
    کلیدواژگان: قرآن، روایات، عقل، آیه، علم، دفع ضرر محتمل
  • علیرضا فارسی نژاد* صفحات 91-120
    در خصوص سازگاری یا ناسازگاری آموزه های حکمت متعالیه با آموزه های قرآنی و وحیانی همواره اختلاف نظر وجود داشته است. مقاله ی حاضر با هدف بررسی میزان هماهنگی آموزه های حکمت متعالیه با آموزه های قرآنی، یکی از مهم ترین مسائل فلسفی-کلامی یعنی مساله یهدف داری آفرینش را با روش تحلیلی-تطبیقی، در سه محور اصل غایت مندی، علت غایی و غایت افعال الهی، از دیدگاه قرآن کریم و حکمت متعالیه مورد بررسی قرار داده و به این نتیجه رسیده است که از دیدگاه قرآن کریم و حکمت متعالیه، آفرینش کاملا غایت مند است؛ علت غایی آفرینش جهان، انسان، و علت غایی آفرینش انسان، ذات خداوند است؛ غایت و هدف فعلی مخلوقات و افعال الهی نیز همان ذات خداوند است، پس به طور کلی می توان گفت علت غایی و غایت افعال الهی، ذات بی همتای اوست. بنابراین، دیدگاه حکمت متعالیه در زمینه ی غایت مندی افعال الهی با قرآن کریم هماهنگ بوده و هیچ گونه تعارض و حتی اختلافی در این زمینه وجود ندارد.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، حکمت متعالیه، هدف داری، افعال الهی، ذات خداوند
  • محمدتقی فعالی* صفحات 121-145
    یکی از مساله هایی که از قدیم الایام مطرح بوده است اینکه حقیقت معرفت چیست؟ چه عناصری در تعریف معرفت دخالت داشته نقش اساسی ایفا می کنند؟ هر گونه حکمی درباره معرفت داده شود، مبتنی بر دانستن چیستی معرفت است.
    چیستی معرفت را حداقل از سه زاویه می توان بررسی کرد؛ یکی از منظر متفکران مسلمان، دیگری از دیدگاه معرفت شناسان معاصر و سوم با نگاه قرآن. محور مقاله حاضر بررسی سه نگاه مزبور و تطبیق و مقایسه این سه دیدگاه است. آنچه از این رهگذر به دست می آید دو امر است؛ یکی ملاحظه اشتراک ها و افتراقهاست و دیگری نشان دادن استقلال قرآن در حوز مسائل معرفتی.
    کلیدواژگان: علم حضوری و حصولی، تصور و تصدیق، بدیهی و نظری، باور صادق موجه، مبناگرایی سنتی و فرامعرفت
|
  • Abbas Bakhshandeh Bali * Pages 7-28
    EbneRoshd bin famous growth to the growth of one of the most famous works of Aristotle commentators in Andalusia of the Middle Ages. Unlike some Muslim scholars that ÎÑÏæÑÒی wrong in religious texts, for reasons of verses and attention narratives that not only reason in religion is wrong, but it is necessary. On the other hand, Thomas aquinas in the field of Christianity by providing various bases, reason in their religious texts and religious scholar who knows the argument in it and thought.
    This paper descriptive approach - rigorous analytical perspective in each of the Ibn aquinas about reason and growth in religious texts, and after that, this aquinas due to his mentor to Albert Great of Ibn Muslim growth.
    Keywords: Ibn Roshd, Aquinas, Andalus, reason, the sacred texts, Appearance, inside
  • Mahdi Rasoli Fini *, Mohammad Ali Lesani Fesharaki Pages 29-48
    Does Holy Quran present an independently rationality? Or the contents of this book is not enough in order to establish a comprehensive and independently rationality without the need for human findings? This is the main question of this article. At first expressed the views of those who believe that Holy Quran never presented an independent rationality. It is showed that their main reasons for this claim are two hypotheses: Historicity of the Quran, and Differentiate between the Quran and its written form. Then expressed the views of those who believe that Holy Quran presenting and independent rationality and tried to represent different interpretations about Qurans independent rationality. Finally explained two different theories about the relationship between theoretical and practical rationality in Quran: the continuum theory and the gap theory about the problem of “ is ” and “ ought ”.
    Keywords: Holy Quran, theoretical rationality, practical rationality, revealed rationality
  • Mohammad Javad Salmanpoor * Pages 49-70
    The knowledge of fiqh is based on a kind of anthropology and reason because the main theme of fiqh is committed human and the most important source of it is reason and essentially human and reason are the axis of Islamic legislation. But since understanding human and reasonis a theological discussion and is related to the principles of fiqh, it is centrally and directly not investigatedor researched in the knowledge of fiqh and its principles, thus, faqih’s understanding of reason and human is formed outside the jurisdiction of fiqh and its principles. However, there are other issues in three areas of knowledge of fiqh, rules of fiqh and principles of fiqh which directly or indirectly give us a specific understanding of human and reason. In this article, some of these issues have been investigated and researched which largely shows human and reason in the Islamic fiqh system.
    Keywords: religious legislation system, understanding human, religious rules, Human, Reason
  • Mahdi Shajarian* Pages 71-90
    One of the most mainfest sign of wise men in Quran and narratives is "Divine obeying" And doing" legal commandments" This subject is useable from snatch and multiple Descriptions for wise men in the passages that was told .Allthough some of this commands could be foud out by absolute mindBut not most of them .we call them " Higher than the intellect" So its nessesary to explain the fact of wise ment in obeying in front of commands. This script is covering this title. And it can explain 3 answers to this subject. In Analyze_Descriptive way By Quran and narrativesbiengsign"of legal commandment and talking about further purpos.being scientific.With leaning to the base of certitude. And in the endbeing certain "Repulse the probable harms by doing themThey are 3 reasons that are going to be explained in this script .
    Keywords: Quran, narratives, wisdom, signs, science, repulse the probable harms
  • Ali Reza Farsinezhad* Pages 91-120
    There has been controversy on compatibility or incompatibility of transcendent Philosophy teachings with the teachings of the Quran and revealed. This paper aims to investigate the coordination of transcendent Philosophy teachings with the teachings of the Quran, examined the purposefulness from the perspective of the Holy Quran and the transcendent Philosophy, in three domain; the principle of finality, ultimate cause and goal of acts of God, with the analytical comparative method, and came to the conclusion that the creation is purely teleological from the perspective of the Holy Quran and the transcendent Philosophy; the ultimate cause of the creation of the world is human and The ultimate cause of the creation of the human is Essence of God; the purpose of The Divine Acts is the same Essence of God. so it can be said in general, the ultimate cause and purpose of God's actions, is The Unique nature of God. Therefore the viewpoint of the transcendent Philosophy is Coordinated with the teachings of the Holy Quran and there is no conflict even differences in this field.
    Keywords: Holy Quran, transcendent Philosophy, Purposefulness, The Divine Acts, Essence of God
  • Muhammadtaqi Faali * Pages 121-145
    That what epistemology is has since long been a significant issue proposed for critical examination. What elements play the fundamental role and constitute the definition of epistemology? Any answer to this question depends on our understanding of what epistemology is. The above question can be studied in three views: the view of Muslim thinkers, the view of contemporary epistemologists and the view of the Quran. In what follows, the author has studied and critically compared the three views. There are two
    Conclusions
    first is the consideration of similarities and differences, and second is to show that the Quran is independent on epistemological issues.
    Keywords: intuitive knowledge, knowledge through concepts, concept, judgment, self-evident, discursive, true justified belief, traditional fundamentalism, meta-epistemology