فهرست مطالب

قبسات - پیاپی 83 (بهار 1396)
  • پیاپی 83 (بهار 1396)
  • بهای روی جلد: 60,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1396/05/05
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمد باقر سعیدی روشن صفحه 5
    واقع‏ گرایی و معرفت ‏بخشی گزاره‏ های متافیزیکی، دینی و اخلاقی از مسائل چالش‏ بر‏انگیز میان پوزیتیویست ‏ها و دین‏ باوران در چند دهه اخیر است. مناقشه در صدق این سنخ قضایا به فلسفه علم پوزیتیویستی ارجاع می‏شود که مناط اثبات هر نوع واقع را وابسته به تحقیق تجربی نمود. واقع چیست؟ واقع‏ گرایی چیست و پارادایم ‏های آن کدام است؟ منطق و مناط اثبات صدق گزاره‏ های گوناگون چیست؟ در این مقال ضمن بیان مفهوم واقع‏ گرایی، یعنی اذعان به واقعیت‏ های مستقل از فاعل شناسا واشاره به پارادایم ‏های واقع ‏گرایی، واقع‏ گرایی انتقادی نقد می شود و از واقع گرایی خاص، یعنی دیدگاهی که متعلق شناخت را غیر از فاعل شناسا دانسته، سهم عین و ذهن را به تناسب در معرفت ملحوظ داشته، بر جامعیت مبادی معرفتی اذعان و علم را بر اساس سنجه‏پذیری به قطعی و معتبر تقسیم کرده و بر کمال‏پذیری معرفت انسان باور دارد، حمایت می‏شود. آن‏گاه با اشاره به تنوع گزاره ها و تکیه بر مفهوم واقع- در هر مورد به تناسب خود- و همین‏ طور تبیین معیار صدق و فلسفه علم مبتنی بر تطابق گزاره با واقع یا خارج و نظر به اینکه هر نوع گزاره متضمن نوعی خاص از واقعیت است، این رویکرد تایید می‏شود که «هر نوع واقعیتی منطق خاص خود» و «شرایط صدق» مناسب خود را دارد و نمی‏ توان منطق اثبات گزاره ‏های تجربی را بر تمامی گزاره‏ ها تعمیم داد. بر اساس معیار فوق، روش تحقیق در «گزاره‏ های دینی» و اثبات صدق آنها نیز به حسب نوع گزاره معلوم می‏شود.
    کلیدواژگان: واقع، واقع گرایی، واقع ناگرایی، واقع گرایی انتقادی، معرفت بخشی، گزاره، تحقیق پذیری، اثبات، صدق
  • سعید بهشتی صفحه 37
    هدف از مقاله پیش رو پاسخ‏گویی به دو پرسش بنیادین درباره نظریه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی بر مبنای حکمت متعالیه است. پرسش نخست جنبه مفهوم شناختی و پرسش دوم جنبه روش شناختی دارد. پیش از تبیین مفهوم شناختی این دانش فلسفی اسلامی، نه گام مقدماتی به ترتیب بیان شده است؛ از سوی دیگر به لحاظ نوشتن عنصر روش در تعریف دانش نام برده، دو روش عمده تحقیقاتی این دانش، یعنی «روش استطباقی» و «روش استنتاجی» همراه با مرحله های هر کدام به‏تفصیل معرفی شده است. سپس بر مبنای دو برداشت معنایی گوناگون از دانش بنیادین فلسفه اسلامی، دو معنای متفاوت نیز از فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی عرضه شده است: فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی به معنای اخص و فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی به معنای اعم. فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی به معنای اخص نیز در دو لایه گذرگاهی و قرارگاهی به بحث گذاشته شده است. سرانجام با توجه به گام های نه گانه مقدماتی و نیز دو روش پژوهشی نام برده و همچنین دو معنای اخص و اعم فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دو تعریف از این دانش فلسفی ارائه شده است. فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی به معنای اخص، یکی از علوم فلسفی اسلامی است که با سه روش عقلی، نقلی و شهودی به استکشاف و پردازش گزاره های فلسفی و تربیتی برگرفته از نظام حکمت متعالیه- به عنوان منبع گذرگاهی و نیز جامع ترین نظام فلسفه اسلامی و قرآن کریم و سنت معصومان : به عنوان منابع قرارگاهی- از یک سو و استطباق گزاره های فلسفی و تربیتی و نیز استنتاج و پردازش گزاره های تربیتی از سوی دیگر همت می گمارد. فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی به معنای اعم، یکی از علوم فلسفی اسلامی است که با دو روش عقلی و نقلی به استکشاف و پردازش گزاره های فلسفی و تربیتی برگرفته از علوم فلسفی و تربیتی بشری از یک سو و استطباق گزاره های فلسفی و تربیتی و نیز استنتاج و پردازش گزاره های تربیتی از سوی دیگر همت می گمارد.
    کلیدواژگان: فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، فلسفه اسلامی، حکمت متعالیه، روش استطباقی، روش استنتاجی
  • محمدجواد رودگر صفحه 73
    عرفان‏شناسی یکی از راهبردهای بنیادین دوره جدید و نیازهای کنونی جامعه اسلامی - انقلابی در حال تکوین تمدن نوین اسلامی است. اندیشیدن درباره عرفان اسلامی و تولید فلسفه عرفان اسلامی، برآمده از درک و دردهای عمیق و از اضلاع مهم منظومه اندیشه ای استاد مطهری; است؛ وی که به اهمیت فلسفه های مضاف و ضرورت تولید آنها به‏ویژه در فلسفه اخلاق اسلامی، فلسفه دین اسلامی، فلسفه تاریخ اسلامی و... به‏طورکامل پی برد و در گفتارها و نوشتارهای حکیمانه و آینده نگرانه اش از جمله «وظیفه های اصلی و کنونی حوزه های علمیه» به آنها اشاره کرد. اکنون پرسش این است که استاد شهید در فلسفه عرفان اسلامی چه بینش و گرایشی داشت و عرفان اسلامی را در معانی، مبانی و ساز و کار سلوک تا شهود چگونه بیان و تبیین کرده و نظر و نظریه هایش چیست؟ نوشتار پیش رو به برخی از موارد یادشده پاسخ داده و فرضیه تولید فلسفه عرفان اسلامی را به صورت دلالت های تطابقی، تضمنی و التزامی از میان آثار نوشتاری و گفتاری استاد مطهری جست وجو کرده است.
    کلیدواژگان: فلسفه مضاف، فلسفه عرفان اسلامی، عرفان، سلوک، توحید، انسان کامل، شهود، شهید مطهری
  • ابوالفضل کیاشمشکی صفحه 105
    در این مقاله مسئله تحلیل فلسفی عمل و کنش انسان از دیدگاه علامه طباطبایی در رساله «المنامات و النبوات» مورد بحث قرار گرفته است. جناب علامه با طرح چند اصل فلسفی مهم می‏کوشد فرایند شکل گیری فعل اختیاری انسان را از منظر فلسفه عمل تبیین کند. اهم اصول مورد نظر ایشان عبارت‏اند از اصل نیاز، میل و گرایش، اصل توجه، اصل گزینش، اصل ضرورت اعتباری و اصل تشکیک وجودی. دیدگاه علامه با استفاده از این اصول و نحوه تعامل آنها درنهایت ما را به مدلی از فلسفه عمل می رساند که در عین تشابه با کنش های فروانسانی و طبیعی- در سطح جمادات، گیاهان و حیوان ها- در مرتبه و سطحی بالاتر از مراتب و سطوح وجود و به نحو تشکیکی رخ داده، ویژگی های متفاوتی را بروز می دهد که منشا انتزاع صفت های آگاهی و اراده و اختیار می شوند. درنتیجه و بر این اساس هیچ یک از نظریه وحدت انگاری تقلیل گرا و نظریه دوگانه انگاری تباینی، تفسیر درستی از کنش انسانی به دست نمی دهند، بلکه باید نظریه دوگانه انگاری تشکیکی- و مراتبی- را مبنای تحلیل و تبین کنش انسان قرار داد.
    کلیدواژگان: فلسفه عمل، علامه طباطبایی، اصل توجه، ضرورت اعتباری، وحدت انگاری تقلیل گرا، دوگانه انگاری تباینی
  • ابوالحسن غفاری صفحه 125
    در مقاله پیش رو با روش استنباطی و اجتهادی تلاش شده است با تحلیل منظومه فکری علامه جعفری در حوزه فلسفه های مضاف، به‏ویژه فلسفه علم، به برداشتی از ماهیت فلسفه مضاف از دید وی دست یافته شود. یافته های مقاله را می توان به این صورت خلاصه کرد: الف) برخی از مولفه های تشکیل دهنده فلسفه مضاف روئوس ثمانیه علوم است که در آثار پیشینیان وجود دارد؛ ب) بن مایه های فلسفه مضاف در اندیشه حکیمان پیشین وجود دارد؛ ج) فلسفه مضاف دانشی ناظر است که اصول و مبانی ثابت و متافیزیکی علوم را به جهت پایداری علم و با هدف عالی حیات انسانی بیان می کند.
    کلیدواژگان: علامه جعفری، فلسفه مضاف، فلسفه علم
  • علی آقا پیروز صفحه 143
    مراد از فلسفه مدیریت اسلامی بحث هایی مانند چیستی، ضرورت و چرایی، ثبوت و تحقق کامل و مبانی روشی و محتوایی مدیریت اسلامی است. هدف نوشتار پیش رو کاوش در مسائل چیستی، ضرورت و چرایی، ثبوت و اجرای کامل، مبانی روشی و محتوایی مدیریت اسلامی است. مدیریت اسلامی ترکیبی از رویکردهاست و عبارت است از: شیوه به‏کارگیری منابع، برگرفته از آموزه های اسلامی برای دستیابی به هدف ها در جهت ارزش های اسلامی. ضرورت مدیریت اسلامی بیشتر از راه فرهنگ اثبات می شود. این مقوله عینیت خارجی دارد؛ گرچه هنوز به صورت کامل، دانش آن تولید و مدون نشده است. رویکردهای تهذیبی، امضایی و تاسیسی مبنای تولید آن قرار می گیرد. این دانش متاثر از مبانی محتوایی مانند الزام شناختی، هستی شناختی، به‏ویژه انسان شناختی بر پایه کرامت انسانی است. اصل اولی در رهبری، نرمش و در مواردی از آن، به‏شدت عمل عدول می شود.کنترل و نظارت شدید غیرمنطقی است. مشارکت در برنامه ریزی و تصمیم گیری متناسب با توان کارکنان، لازمه حفظ کرامت آنهاست. نگاه ابزاری به کارکنان صحیح نیست. استفاده از شیوه های آمرانه و استبدادی محض معقول نیست. با توجه به ویژگی حقیقت جویی، اطاعت بی چون وچرا متوقع نیست و با توجه به دوساحتی بودن او، نظریه های مادی در انگیزش کامل و پاسخ‏گوی همه نیازها نیست. لازم است محقق در تولید مدیریت اسلامی و برای پاسخ به مسائل میان راه حل ها (گزاره های اسلامی) و مبانی تردد و تامل داشته باشد تا پاسخ هایی دقیق و منطبق بر مبانی را دریافت و ارائه کند. روش تحقیق، کتابخانه ای و بر توصیف و تحلیل داده ها استوار است.
    کلیدواژگان: مدیریت اسلامی، تهذیبی، تاسیسی، مبانی مدیریت، ضرورت مدیریت
  • جواد محمدی، کرم سیاوشی، ابراهیم ابراهیمی صفحه 167
    این پژوهش نظریه «زبان رویایی قرآن» را بررسی و نقد کرده است. پیش از هر چیز عناصر اصلی و مبانی نظریه مذکور و نیز ادله آن را به‏روشنی و اختصار تبیین نموده، آن‏گاه به بررسی، نقد و بیان تهافت‏ها و اشکالات آن همت گماشته است. دیدگاه مذکور با اتخاذ مبناهایی چون تاثیرپذیری قرآن از فرهنگ عصر نزول- و به عبارت دیگر زبان قوم- و طرح ادله‏ای مانند منقولات و ماثورات تاریخی، ساختار و متن قرآن و وجود تناقض در آیات، کوشیده است زبان قرآن را «زبان رویا» و فهم آن را نیازمند تعبیر و خواب‏گزاری معرفی نماید. از واکاوی آن مبانی و بررسی این ادله به دست می‏آید که اندیشه «زبان رویا» رویایی بیش نیست و قرآن هرگز زبان خواب را بر نمی‏تابد. تحقیق حاضر بر شیوه تحلیلی توصیفی و استفاده از منابع مکتوب سامان یافته است.
    کلیدواژگان: زبان قرآن، زبان رویا، فرهنگ عصر نزول، پدیدار شناسی، معرفت بخشی
  • فروغ رحیم پور، محمود شکری صفحه 191
    بدن عنصری، روح بخاری، بدن مثالی و بدن اخروی مراتب گوناگون جسم انسانی هستند که در مقاله حاضر دیدگاه ملا صدرا درباره آنها بررسی می‏شود. آنچه صدرا درباره روح بخاری گفته است، همانند رای فیلسوفان پیشین است و دیدگاه‏های خاص وی بیشتر در حوزه بدن عنصری و مثالی و اخروی قابل پیگیری است. نظر صدرا در باب بدن عنصری و نحوه حضور صور مختلف در آن – که بر مبنای حرکت جوهری اشتدادی صورت گرفته است- دیدگاه مبتکرانه‏ای از ارتباط ساحت‏های مادی و مجرد انسان ارائه می‏دهد. اما دیدگاه او در خصوص بدن مثالی و اخروی در مقایسه با روح بخاری و بدن عنصری، دیدگاهی بحث‏برانگیزتر بوده، درنتیجه نیازمند بررسی دقیق و مشروحی است که بتواند سوالات و ابهام‏های مطرح‏شده را به‏خوبی روشن سازد. مقاله حاضر با بررسی آثار گوناگون صدرا در این خصوص، تلاش می‏کند تصویر روشنی از دیدگاه وی در این زمینه ارائه نماید و بدین ترتیب به اشکال‏های موجود، پاسخ درخوری دهد.
    کلیدواژگان: جسم عنصری، روح بخاری، جسم مثالی، جسم اخروی
|
  • Mohammad-Baqer Saidi Rowshan Page 5
    One of the challenging discussions among the positivists and religious believers in recent decades is the realism and cognitivity of metaphysical, religious and ethical propositions. The truth of this kind of propositions is referred to the philosophy of positivistic science which associated the proof of any reality with experiential research (Here the general meaning of research is meant not the special meaning and is the opposite of proving or falsifying).
    What is reality? What is realism and what are its paradigms? What is the logic and criterion to prove the truth of different propositions? Explaining the concept of realism, i.e. to admit the realities which are independent of subject, and mentioning the paradigms of realism in this article, I will criticize extreme realism and will defend particular realism which differentiates between the subject of understanding and the subject, realizes the share of the subject and the object in knowledge proportionately, accepts the comprehensiveness of cognitive bases, divides knowledge to "definite" and "valid" cases given they are evaluable, and believes the perfectability of human's knowledge.
    Then I will approve this approach that "any kind of reality has its special logic" and its appropriate "truth condition" and the logic of proving experiential propositions may not be generalized to all propositions, pointing the diversity of propositions and stressing on the concept of reality (considered in each case) and also explaining the criterion of truth and the philosophy of science based on the correspondence of propositions with reality or the outside world, and also considering that any kind of proposition includes a special kind of reality.
    Keywords: Reality, Realism, Non-realism, Critical Realism, Cognitivity, Proposition, Being researchable, Proof, Truth
  • Said Beheshti Page 37
    The purpose of this article is to answer the two main questions about the theory of philosophy of Islamic education and upbringing based on the transcendental wisdom. The first question is of conceptual clarification and the second is of methodology. Before the conceptual clarification of this Islamic philosophical knowledge, some preliminary step are sequentially explained. On the other hand, two main research methods of this knowledge; i.e. "identificational method" and "deductive method", and their steps are both elaborated. Then based on two different perceptions of the fundamental knowledge of Islamic philosophy, two different meanings of the philosophy of education and upbringing are presented: the philosophy of education and upbringing in its general sense and the philosophy of education and upbringing in its particular sense. The philosophy of education and upbringing in its particular sense is discussed in two levels of "Gozargahi (pathway)" and "Gharargahi ( resting place or encampment)". The two definitions of this philosophical knowledge are presented considering the nine preliminary steps and the two methods of research and the two general and particular meanings of the philosophy of education and upbringing. The philosophy of Islamic education and upbringing in its particular sense is one of the sciences of Islamic philosophy which tries to explore and discuss the philosophical and educational propositions deduced from the transcendental wisdom system -as the "Gozargahi" source and the most comprehensive system of Islamic philosophy - and the Holy Qur''an and the tradition of the Infallible Imams – as the "ghararqahi" sources on the one hand, and istitbagh of philosophical and educational propositions and the deduction and processing of educational proposition on the other hand - using rational, traditional and intuitional methods. The philosophy of Islamic education and upbringing in its general sense is an Islamic-philosophical science which tries to explore and process the philosophical and educational propositions deduced from the human philosophical and educational sciences on the one hand and the istitbaq of philosophical and educational proposition and the process of educational propositions on the other hand using rational and traditional methods.
    Keywords: The philosophy of education, upbringing, Islamic philosophy, The transcendental wisdom, Istitbaqi method, Deductive method
  • Mohammad Javad Rodgar Page 73
    Knowledge of mysticism nowadays is a fundamental guide technique (approach) and is necessary for the present Islamic-revolutionary society which is creating a new Islamic civilization. Reflection on Islamic mysticism and production of the philosophy of Islamic mysticism is a result of a deep understanding and apprehension and is one of the important aspects of Professor Motahhari''s system of thought. He completely understood the importance of philosophies(of) and the necessity of producing these philosophies especially the philosophy of Islamic ethics, philosophy of Islamic religion, philosophy of Islamic history, and … and mentioned this point in his scholarly and farsighted sayings and writings including "The Main Present Duty of Howzeh Ilmiyeh". The question to be posed is: what is professor Motahhari''s insight and tendency in the philosophy of Islamic mysticism and how does he explain the meaning, bases, and mechanism of the mystical journey until reaching intuition and what is his theory [in this regard]? This writing has answered some of the above questions and has searched for the hypothesis of production of philosophy of Islamic mysticism in the writings and speeches of Professor Motahhari, either by conformity (tataboqi),inclusion (tazammoni) or attached (Iltizami) implications.
    Keywords: Philosophy(of), Philosophy of Islamic mysticism, Mystics, Mystical journey, Monotheism, A complete person, Intuition, the Martyred Motahhari
  • Abolfazl Kiashemshaki Page 105
    I have investigated the philosophical analysis of human's action and reaction from Allameh Tabatabai's view in his "Al-manamat va Al-Nobovat" in this article. Pointing some philosophical principles, Allameh tries to explain the process of formation of human's optional action from the perspective of philosophy of action. The most important principles he uses are as follows: the principle of need, tendency and tropism, the principle of attention, the principle of selection, the principle of necessity by subjective consideration and the principle of ontological gradation.
    Allameh considers these principles and ends up with a model of philosophy of action which is at a higher level than the degrees of existence and is ontological graded - meanwhile it is similar to the actions of pre-human or natural beings (such as concrete objects, plants and animals) - and shows different characteristics which is the origin of abstraction of the attributes of awareness and free will and authority. Therefore, on this base, none of the theories of "reductionist monism" and "contrastive dualism" present a correct interpretation of human's action; rather the theory of " ontological graded dualism" should be our base for the analysis and explanation of human's action.
    Keywords: Philosophy of action, Allameh Tabatabai, The principle of attention, Necessity by subjective consideration, Reductionist monism, Contrastive dualism
  • Abolhasan Ghafari Page 125
    I have tried to achieve a perception of the essence of philosophy(of) from the perspective of Allameh Jafari by analyzing his conceptual system in mozaf philosophy fields especially the philosophy of science, using a deductive and Ijtihadi method. The findings of this research may be summarized as follows: a. Some of the parameters which form mozaf philosophy are the eight basis of each science [called 'rous thamanieh'];
    b. The roots of mozaf philosophies may be found in the thoughts of previous theologians;
    c. Mozaf philosophy oversees other sciences and explains its constant and metaphysical basis and principles for the stability of the science with the purpose of a great life for human being .
    Keywords: Allameh Jafari, Mozaf philosophy, Philosophy of science, Philosophy
  • Ali Aghapirooz Page 143
    Philosophy of Islamic management is such discussions as the essence, necessity, and the reason of Islamic management, its complete fulfillment and the basis of its methods and content. The aim of this writing is to research the essence, necessity, and the reason of Islamic management, its complete fulfillment and the basis of its method and content .
    Islamic management is a combination of approaches and may be defined as follows: the method of using resources extracted from Islamic teachings to achieve the goals in the path of Islamic values. The necessity of Islamic management may be proved by culture. Islamic management is objectified although it is not completely produced and compiled. The basis of its production is the purifying, ratifying and establishing approaches. This knowledge is affected by content basis such as: knowledge of obligations, ontology, and especially anthropology based on human's honor. The main principle of leadership is gentleness and in some cases severeness may be pursued. Strict control and supervision is not logical. Participation of the workers in programming and decision making is necessary – considering their abilities – to protect their honor. It is not correct to have an instrumental look at the workers. It is not logical to use mere dictatorial and authoritarian methods. Unconditional obedience should not be expected because human being searches for reality; and since human has two aspects, materialistic theories do not create a complete motivation and dot not reply to all his/her needs. A researcher, who wishes to theorize Islamic management and present solutions, should reflect on the solutions (Islamic propositions) and the bases and move [back and forth] between them to be able to present exact answers which are based on [correct] bases. This research is a library research and is based on the explanation and analysis of data.
    Keywords: Islamic management, Purifying, Establishing, Management basis, The necessity of management
  • Javad Mohammadi, Karam Siyavooshi, Ebrahim Ebrahimi Page 167
    This writing will investigate and criticize the theory of "Quran's dreamy language". The main parameters and the bases of this theory and its reasons are first clearly and briefly explained and then it is investigated, criticized and its flaws and problems are explained. Choosing bases such are affectability of Quran from the culture of the time of Quran's descent – or in other words the language of that nation - and posing reasons such as historical narrations, the structure and the text of the Holy Quran and the existence of some contradictions in the Holy Quran, this theory has tried to introduce Quran's language as "the language of dreams" and associate its understanding with the knowledge of dream interpretation. Investigating those bases and these reasons shows that the idea of "language of dreams" is not more than a dream and that the language of the Holy Quran cannot be the language of dreams. The present research uses the method of descriptive analysis and uses written sources.
    Keywords: The language of Qurnan, The language of dream, The culture of the time of descent, Phenomenology, Cognitivity
  • Forogh Rahimpoor, Mahmood Shokri Page 191
    Molla-Sadra's view about the different degrees of human's body, i.e. elemental body, the ispirit of vapor(brume), ideal body, and the other worldly body, are investigated in this article. His view on the bokhari spirit is similar to his previous philosophers and his specific views on elemental body, ideal body and the other worldly body may be investigated. Sadra's view on the elemental body and the style of presence of different kinds in it – which is based on the intensifying motion in the category of substance - is an innovative idea of the relation between material and immaterial aspects of human being. But his view on ideal body and the other worldly body – in comparison with the bokhari spirit and the elemental body – is a challenging view and needs an exact and detailed investigation to be responsive of the posed questions and flaws and ambiguous points. Investigating Sadra's different writings on this topic in this article, I have tried to present a clear picture of his idea in this regard and thus present a good answer to questions and flaws.
    Keywords: Elemental body, The bokhari spirit, Ideal body, The other worldly body