فهرست مطالب

مسائل اجتماعی ایران - سال هشتم شماره 1 (1396)
  • سال هشتم شماره 1 (1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/07/17
  • تعداد عناوین: 10
|
  • مجتبی حمایت خواه جهرمی *، فرهنگ ارشاد، پروانه دانش، مهدی قربانی صفحات 5-25
    فراوانی مسائل زیست محیطی در سال های اخیر، توجه و حساسیت اندیشمندان حوزه های مختلف، به ویژه جامعه شناسان، را به این موضوعات برانگیخته است. جامعه شناسان تحلیل و تبیین مسائل زیست محیطی را نیازمند مطالعات جامعه شناختی و راه حل های اجتماعی می دانند. از این رو، این مقاله از دیدگاه جامعه شناسی محیط زیست تاملی در باب مناسبات دانش، نگرش و رفتارهای زیست محیطی دارد و از سویی وضعیت این سه متغیر را بر حسب گروه ها و دوره های تحصیلی دانشجویان بررسی کرده است. سازگار با پارادایم جدید زیست محیطی و پیشینه مطالعاتی، یافته های این مطالعه از تاثیر دانش و نگرش بر رفتارهای زیست محیطی حکایت دارد. همچنین، دانشجویانی که گروه تحصیلی شان ارتباط بیشتری با موضوع محیط زیست دارد (علوم کشاورزی و علوم پایه) به لحاظ هر سه متغیر وضعیت بهتر و سطح بالاتری نسبت به دانشجویان گروه های دیگر تحصیلی دارند. به علاوه، افزایش سطح تحصیلات ارتقا دهنده سطح دانش، نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان است. در مجموع، نتایج تحلیل مسیر نشان می دهد که متغیرهای بررسی شده 20 درصد از واریانس رفتار زیست محیطی را تبیین می کنند.
    کلیدواژگان: جامعه شناسی محیط زیست، دانش زیست محیطی، ارزش زیست محیطی، نگرش زیست محیطی، رفتار زیست محیطی
  • سید حسین سراج زاده *، توکل آقایاری هیر، نشمین خضری صفحات 27-47
    مقاله حاضر با طرح این پرسش که چرا تبریز شهری بدون گداست، درصدد درک دیدگاه و کنش شهروندان تبریزی درباب پدیده تکدی گری و ویژگی ها، تعامل ها و پیامدهای ناشی از این پدیده است. روش تحقیق کیفی است و به طور خاص از نظریه زمینه ای براساس نمونه گیری هدفمند استفاده شده است. یافته ها درقالب مدل زمینه ای نهایی متشکل از دوازده مقوله تشریح شده اند که عبارت اند از: فرهنگ کمک رسانی، نهادینگی فرهنگ کار، بستر مناسب اقتصادی، اهمیت شان اجتماعی، روحیه قوم گرایانه، حس مسئولیت پذیری، ناکارآمدی سازمان های رسمی/ حکومتی متولی پوشش دهی نیازمندان، نگرش منفی به گدایان، وجود نظام های حمایتی مردم نهاد و اعتماد مردم به آنها، کنش مقابله ای، رفع معضل تکدی و بهبودی محیط شهری. این دوازده مقوله حول مقوله هسته «فرهنگ مقابله ای» شکل گرفته اند.
    کلیدواژگان: تکدی گری، شهر بدون گدا، کنش شهروندان، فرهنگ مقابله ای
  • امید قادر زاده *، میدیای درویش منش صفحات 49-72
    با گذار از رویکرد مکانیکی و روان تنی به رویکرد روان تنی اجتماعی، بیماری روانی به منزله پدیده ای چند وجهی و امری فرهنگی اجتماعی درکانون توجه قرار گرفته است. این پژوهش درصدد است، با اتخاذ رویکرد تفسیرگرایی اجتماعی، به کشف و بررسی دلالت های ذهنی و معنایی تجربه و درک همراهان بیمار روانی بپردازد. داده های این مطالعه کیفی ازطریق مصاحبه نیمه ساخت یافته گردآوری و از روش نظریه زمینه ای برای تحلیل داده ها استفاده شده است.
    به کمک روش نمونه گیری نظری و هدفمند با 19 نفر از اعضای خانواده بیماران روانی مصاحبه شد و در نهایت داده های گردآوری شده در قالب 18مقوله محوری و یک مقوله هسته کدگذاری و تحلیل شد. برمبنای نتایج پژوهش، مصاحبه شوندگان بیماری روانی را حاصل زمینه هایی چون سابقه بیماری روانی، گسیختگی خانواده، تجارب دردناک، نابسامانی اقتصادی، رفتارهای نامتعارف و زوال شبکه های حمایتی می دانند. همراهان در مواجهه با حضور بیمار روانی در خانواده به کنش های متفاوتی براساس پذیرش یا عدم پذیرش بیماری روانی دست می زنند که دامنه آن از کتمان و انکار تا ترحم و پذیرش و درمان بیماری در نوسان است. بازسازی معنایی تجربه و درک همراهان بر غیرعادی بودن بیماری روانی، دوری گزینی، شدت و چندوجهی بودن اختلال روانی دلالت دارد. براساس مطالعه حاضر، وجود بیمار روانی پیامدهایی چون داغ ننگ افتخاری، تمسخر، طرد اجتماعی خودخواسته، فشار مالی مضاعف و گسیختگی مضاعف خانواده را برای اطرافیان بیمار درپی داشته است.
    کلیدواژگان: بیماری روانی، داغ ننگ افتخاری، نمادهای داغ ننگ، کتمان بیماری، طرد اجتماعی خودخواسته
  • زینب کاوه فیروز *، اعظم صارم صفحات 73-95
    پژوهش حاضر، با هدف بررسی نگرش دختران مجرد به ازدواج، با تاکید بر سبک زندگی آنها، در بین شاغلان دانشگاه علوم پزشکی شیراز انجام شده است. ابتدا، به بررسی نظریه های موجود در حوزه سبک زندگی و ازدواج و سپس، به تدوین چارچوب نظری با تلفیق نظریه های مناسب و منطبق با هدف تحقیق پرداخته شده است. در حوزه سبک زندگی، از نظریات وبر، بوردیو، گیدنز و در حوزه ازدواج از نظریه مدرنیزاسیون بهره جسته شده است. سپس، با استفاده از تکنیک های آماری و چارچوب نظری تحقیق، تاثیرپذیری نگرش نمونه به ازدواج، با چهار مولفه ارتباطات اجتماعی، پایگاه اقتصادی اجتماعی، مدیریت بدن و مصرف فرهنگی، که به نظر می رسید بر متغیر وابسته تحقیق اثرگذار باشند، سنجیده شده است. جامعه آماری تحقیق، دختران مجرد شاغل در دانشگاه علوم پزشکی شیراز هستند، حجم نمونه 345 نفر است و داده ها به روش پیمایش و با استفاده از ابزار پرسش نامه جمع آوری شده است.
    یافته های پژوهش نشان داد که درصد درخور توجهی از افراد نمونه تحقیق (1/39 درصد) به ازدواج نگرش منفی داشته اند. همه مولفه های سبک زندگی بر نگرش به ازدواج اثرگذار بوده اند. مصرف فرهنگی با ضریب بتای 610/0 مهم ترین متغیر اثرگذار بر نگرش دختران به ازدواج بوده و از بین مولفه های اثرگذار بر نگرش به ازدواج، ارتباطات اجتماعی یگانه مولفه ای است که از سه مولفه دیگر سبک زندگی (پایگاه اقتصادی اجتماعی، مصرف فرهنگی و مدیریت بدن) اثر می پذیرد و به صورت بلافصل با ضریب بتای 553/0 بر نگرش به ازدواج اثرگذار است.
    کلیدواژگان: ارتباطات اجتماعی، پایگاه اقتصادی، اجتماعی، مدیریت بدن، مصرف فرهنگی
  • سمیه کلانی *، خدیجه سفیری صفحات 97-120
    با توجه به اینکه جامعه کنونی ما درحال گذار از هویت سنتی به هویت مدرن است، پژوهش حاضر درصدد است، با اتکا به رویکرد تفسیرگرایی اجتماعی، به بررسی تناقض هایی بپردازد که جوانان به لحاظ هویتی در بافت زندگی روزمره با آن ها مواجه می شوند. این پژوهش کوشیده است ازطریق روش کیفی و مصاحبه عمیق به یک نظریه زمینه ای دست یابد. براساس روش نمونه گیری هدفمند و معیار اشباع نظری، با 28 نفر از جوانان 20 تا 30 ساله شهر اصفهان مصاحبه صورت گرفته است و اطلاعات به دست آمده از مصاحبه ها رمزگذاری (باز، انتخابی و محوری) شده و مفاهیم و مقوله های به دست آمده تجزیه و تحلیل شده اند. یافته ها با استفاده از روش نظریه زمینه محور شامل 21 مقوله است. مقوله محوری این بررسی «انتخاب گری عناصر هویتی» است، به طوری که مقولات دیگر را در برمی گیرد. براساس مقوله هسته دو مورد از یافته های پژوهش، تقابل بافتی سنت و تجدد و فردگرایی فزاینده است. براساس نتایج، مهم ترین دستاوردهای تحقیق به نوعی فردگرایی فزاینده به سمت هویت مدرن و نیز تقابل بافت سنتی و تجدد اشاره دارد. عامل سن و ترجیحات و ذائقه های جوانان نیز بسترساز به حساب می آید که نوعی شکاف نسلی را میان آنان و والدینشان به وجود آورده است. سپس، نظریه زمینه محور به دست آمده، در قالب مدل پارادایمی ارائه شده است.
    کلیدواژگان: تنش با خانواده، زندگی روزمره، جوانان، جامعه درحال گذار، هویت سنتی و مدرن
  • فائزه سادات مدرسی یزدی *، مهناز فرهمند، سید علیرضا افشانی صفحات 121-143
    تجرد وضعیتی است که برخی فرصت های تعاملی و اجتماعی را به دلیل فقدان همسر و زندگی مشترک از انسان سلب می کند و می تواند به احساس تنهایی و انزوای اجتماعی فرد دامن زند. تحقیق حاضر، دو موضوع را پیگیری می کند: دختران مجرد بالای 30 سال در شهر یزد از چه میزان انزوای اجتماعی رنج می برند، و چه عواملی این انزوا را ایجاد و تشدید می کند. شیوه تحقیق از نوع پیمایشی است. جامعه آماری شامل 2613 نفر از کل دختران مجرد بالای 30 سال شهر یزد هستند که 139 نفر آنها با درنظرگرفتن همکاری نکردن جمعیت نمونه، به روش نمونه گیری گلوله برفی، انتخاب و مطالعه شدند. نتایج حاکی از این بوده است که میزان متوسط انزوای اجتماعی در بین جمعیت نمونه، 09/63 درصد است و این مقدار نشان دهنده درجه انزوای نسبتا زیاد در بین آنهاست. همچنین، از بین متغیرهای باقی مانده در الگوی رگرسیون، باورهای سنتی و نوع برداشت از خود درمجموع بیشترین تاثیر را بر میزان انزوای اجتماعی داشته اند که بیشترین تاثیر، مربوط به متغیر برداشت از خود بوده است. با واریانس ترکیب خطی متغیرهای مستقل، می توان 8/29 درصد از واریانس میزان انزوای اجتماعی را توضیح داد.
    کلیدواژگان: تجرد، انزوای احتماعی، عوامل اجتماعی، فرهنگی، دختران، بالای 30 سال
  • سید احمد میرمحمدتبار *، محمد مظلوم خراسانی صفحات 145-165
    موضوع مسئله اجتماعی در جامعه ایران، که در مرحله گذار و درحال توسعه است، موضوعی پیچیده و چندبعدی است و شناخت آن به هم فکری و کاوش عمیق فکری و علمی نیاز دارد. نتایج پیمایش ملی ارزش ها و نگرش های ایرانی نشان می دهد که ایرانیان اعتیاد را، پس از بیکاری و گرانی، در رده سوم مسائل جامعه ایران قرار داده اند. به دلیل اینکه اعتیاد در جامعه ایران مسئله اجتماعی است، فراتحلیل حاضر با هدف شناسایی مهم ترین عوامل موثر بر سوء مصرف مواد در تحقیقات انجام شده صورت گرفته است. روش تحقیق مقاله حاضر فراتحلیل است. جامعه آماری تحقیق، کلیه مقالات با موضوع سوء مصرف مواد است که در سه مجله مسائل اجتماعی ایران، رفاه اجتماعی و اعتیادپژوهی از سال 1380 تا پایان سال 1392 چاپ شده اند. نتایج نشان داد که بیشترین تحقیقات با روش توصیفی تحلیلی، اسنادی و تحلیل ثانویه انجام شده است. رویکرد رفتار انحرافی (کنترل اجتماعی، پیوند افتراقی و خرده فرهنگ بزهکار) از رویکردهای نظری غالب در تبیین سوءمصرف در تحقیقات مروری است. نتایج اندازه اثر نشان داد که متغیرهای دوستان معتاد (با اندازه اثر 33/0) و پیوستگی به خانواده (با اندازه اثر 27/0-) بیشترین تاثیر را بر سوء مصرف مواد در تحقیقات مرورشده داشته اند.
    کلیدواژگان: مسائل اجتماعی، سوءمصرف مواد، فراتحلیل، رویکرد رفتار انحرافی
  • محسن نیازی، طاها عشایری *، موسی سعادتی، حسن منتظری خوش، فاطمه عمرانی نژاد صفحات 167-188
    فقر، درحالت کلی، بر دو نوع نسبی و مطلق است. فقر از بعد اقتصادی به فقدان توان مالی و پولی، از بعد اجتماعی به نبود آگاهی اجتماعی و طردشدگی، از بعد سیاسی به نبود مشارکت سیاسی و قانون گریزی و از بعد روان شناختی به انزوا، بدگمانی و سوءظن اطلاق می شود. فرهنگ فقر به فرهنگی شدن فقر در بین فقرا می گویند که خصیصه اصلی آن، تداوم نسلی فقر، فقدان انگیزه قوی برای شکستن دور باطل فقر، بی اعتمادی اجتماعی، بی میلی به مشارکت مدنی، تقدیرگرایی و پذیرش شکست اقتصادی-اجتماعی است. براین اساس، هدف اصلی پژوهش حاضر، تبیین جامعه شناختی فرهنگ فقر در باب روستاییای استان اردبیل است.
    روش این پژوهش از نوع پیمایش کمی پیمایشی و ابزار جمع آوری اطلاعات مبتنی بر پرسش نامه با پاسخ بسته لیکرتی بوده است. حجم نمونه به وسیله کوکران 267 نفر برآورد شده و ازطریق نمونه گیری طبقه ای نظام مند، پرسش نامه در بین آنها توزیع شده است.
    یافته های تحقیق نشان داد که متغیرهای مشارکت اجتماعی (345/0-)، وابستگی به دیگران (212/0)، سرمایه اجتماعی (353/0-)، منزلت اجتماعی (387/0-)، خشونت اجتماعی (218/0-)، انزوای اجتماعی (134/0) و پایگاه اقتصادی- اجتماعی ارثی (319/-) رابطه معنی داری با فقر دارند و متغیر بیکاری و اقتدارطلبی فاقد رابطه معنی دار با فرهنگ فقر اند. در نتایج رگرسیون چندگانه، ضریب تعیین (491/0)، ضریب تعیین تعدیل شده (478/0) و ضریب همبستگی چندگانه (345/0) به دست آمده است و متغیرهای مستقل توانسته اند 47 درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین کنند.
    کلیدواژگان: فقر، طرد اجتماعی، انزوای اجتماعی، منزلت اجتماعی
  • کیهان صفری * صفحات 189-195
  • مجموعه مقالات گزارش وضعیت اجتماعی کشور
    زینب محمودآبادی * صفحات 197-205
|
  • Mojtaba Hemayatkhah Jahromi *, Farhang Ershad, Parvane Danesh, Mehdi Ghorbani Pages 5-25
    Frequency of environmental issues in recent years has provoked attention and sensitivity of different scholars, especially sociologists, toward these issues. to analyze and explain environmental problems, sociologists require social solutions and sociological studies. Therefore, this article from the perspective of environmental sociology reflects on the relationship between knowledge, attitude and environmental behavior and, situation of these three variables in terms of groups and periods of study among students. Compatible with the new environmental paradigm and literature studies, the findings of this study display the impact of environmental knowledge and attitude on environmental behaviors. Also, students who studied in more relevant fields such as Agricultural Sciences and students of Science had better situation and understanding in terms of all three variables rather than students of other departments. In addition, level of education promotes knowledge, environmental attitudes and behaviors of students. The results of the analysis show that variables explained 20 percent of variance of their environmental behavior.
    Keywords: Environmental sociology, Environmental value, Environmental knowledge, Environmental attitude, Environmental behavior
  • Seyed Hossein Serajzade *, Tavvakol Aghayari Hir, Nashmin Khezri Pages 27-47
    The present study raises this question that why Tabriz is a city without beggars? It is to find out an understanding of Tabrizi citizens’ views and reactions regarding beggary as well as conditions, interactions, and consequence of this phenomenon. The research employed a qualitative approach and specifically used grounded theory based on the purposive sampling method. Findings were explained in the form of a final grounded model including 12 components as follows: helping-each-other culture, institutionalization culture, appropriate economic contexts, importance of social status, ethnic spirit, sense of responsibility, inefficiency of formal/governmental organizations in charge of covering the poor, negative attitudes towards beggars, existence of supportive NGOs and public confidence in these organizations, coping action, solutions for the problem of begging, and improvement in the urban environment. These 12 components revolve around the central axis of “confrontation culture”.
    Keywords: Beggary, City without beggars, Citizen actions, Confrontation culture
  • Omid Qaderzadeh *, Midya Darvishmanesh Pages 49-72
    Passing from mechanical and psychophysical approaches to social psychophysical approach, psychological diseases have been considered as a multi-aspect phenomenon and a cultural-social issue. This research aims to study and discover mental and conceptual implications of experience and perception of families having mental patients using a social interpretation approach. Data of this qualitative study were collected through semi-structured interviews, and for data analysis grounded theory method is used. Using theoretical and purposive sampling, 19 family members of mental patients were interviewed and finally collected data were analyzed in the framework of 18 pivotal categories and one core category. Based on study results, those interviewed considered mental patients the result of different conditions and backgrounds such as history of mental diseases, family disintegration, painful experiences, economic problems and abnormal behaviors and dissolution of support systems. Attendants in confrontation with presence of mental patients in the family resort to different reactions based on acceptance or non-acceptance of the mental patients, in a range from concealing, negating to accepting the disease and attempt for treatment. Conceptual reconstruction of experience and perception of patients’ families indicate the abnormality of mental illness, isolation and loneliness, as well as criticality of mental disease. Based on this study, presence of a mental patient has led to consequences such as stigma, fear of stigma, derision, self-desired social isolation, financial stress and family disintegration for patients’ relatives.
    Keywords: Mental patients, Courtesy stigma, Stigma symbols, Negation of illness, Self-Desired social isolation
  • Zeynab Kavehfirouz *, Aazam Sarem Pages 73-95
    This study was designed to investigate single girls’ attitude toward marriage with an emphasis on their lifestyle. First, theories of lifestyle and marriage were studied and then a theoretical framework was developed by combining appropriate and consistent theories. The concept of lifestyle has benefited from views of Weber, Bourdieu and Giddens, and marriage from modernization theory. Secondly using statistical techniques and framework of the study, it’s been sought to measure the impactability of people's attitudes toward marriage with four components of cultural consumption, social communication, body management and socioeconomic status as elements of lifestyle that can influence dependent variable of the study. The population of this research was unmarried female employees of Shiraz Medical School, the sample was 345 and data were collected through a survey using questionnaire.
    The findings showed that a significant percentage of the sample (1/39 percent) have a negative attitude toward marriage which indicates a change in attitudes about marriage.
    All factors of lifestyle have impact on attitude toward marriage, and among four of them “social communication” is the only component that is impacted by the other three (socioeconomic status, cultural consumption and body management), and this variable with beta coefficient of 553/0 have directly and immediately impact on attitudes toward marriage. Also cultural consumption with beta coefficient of 610/0 is the most important determinant variable of attitudes toward marriage.
    Keywords: Social communication, Socioeconomic status, Body management, Cultural consumption
  • Somayye Kalani *, Khadije Safiri Pages 97-120
    Given the transition of our society from traditional to modern identity, present research studies the challenges that youth face in terms of identity in everyday life context, using social interpretivism approach. We have tried to achieve a grounded theory through qualitative method and interview technique. Based on theoretical sampling and standard of theory Saturation, 28 interviews have been done with 20-30 year-old youth in Isfahan. Findings include 21 categories. The main category of this survey is” Selectivity of Identity Elements” which encompassed other categories. According to core category two research findings are “textural contrast between tradition and modernity” and “increasing individualism”. based on results, main finding of the research points to increased individualism toward modern identity and contrast of modern and traditional context. Age and Preferences are among contextual conditions that create a generation gap between youth and their parents. The grounded theory was then developed and visualized into a paradigm model.
    Keywords: Challenge with family, Everyday life, Youth, Ongoing society, Traditional, modern identity
  • Faesesadat Modarresi Yazdi *, Mahnaz Farahmand, Seyed Alireza Afshani Pages 121-143
    Celibacy is a condition that deprives human beings from some social and interactive opportunities due to lack of married life, and can provoke loneliness and social isolation. In this regard, this study will follow two goals: how much single girls over 30 in Yazd suffer from social isolation and what factors create and exacerbate this isolation? This is a survey study with statistical population of 2613 which 139 girls were selected among them as the sample population through snowball sampling method. The results indicated that the average rate of social isolation among the sample population was 63.09% and this represented a relatively high degree of isolation. From among the remaining variables in the regression model, traditional beliefs and perceptions of oneself have the greatest impact on social isolation. The greatest impact belongs to one's perception of herself. 29.8% of the variance of social isolation can be explained by the linear combination variance of independent variables.
    Keywords: Celibacy, Social isolation, Socio-cultural factors, Single girls, over 30
  • Seyed Ahmad Mirmohammadtabar *, Mazloomkhorasani Mohammad Pages 145-165
    Social problem issues in a transitional and developing society such as Iran are complex and multi-dimensional which need contemplation and consultation with scholars to understand them. Results of “National Survey of Values and Attitudes” in Iran indicate that respondents count drug abuse as third social problems in society after unemployment and inflation. Due to drug addiction in society, a meta-analysis was performed with the aim of identifying the most important factors influencing drug abuse in the research conducted. The research method of this paper is meta-analysis. Population of the study were almost all scientific papers with the subject of drug abuse in three journals of “Journal of Social Problems of Iran”, “Social Welfare Journal” and "Journal of Research on Addiction" which were published in 2001 and 2013.
    Results
    The results showed that most researches used cross-sectional, documents and secondary analysis as their method of study. The deviant behavior perspective (social control, differential association and criminal subculture) is the most important theoretical perspective that has been used to explain drug abuse. The results showed that effect size of variables of addicted friends (effect size= 0.33) and the attachment to family (effect size= - 0.27) has the greatest impact on drug abuse among studies reviewed.
    Keywords: Social problems, Drug abuse, Meta-analysis, Perspective deviant behavior
  • Mohsen Niazi, Taha Ashayeri *, Musa Saadati, Hassan Montazery Khosh, Fatemeh Omraninejad Pages 167-188
    There are two types of poverty in general: relative and absolute. Economically poverty is the lack of financial and monetary capacity, socially it is the lack of awareness and social exclusion, politically it is the lack of political participation and psychologically it is isolation, mistrust and suspicion. Culture of poverty is the culturazation of poverty among the poor that its main characteristics are continuous, generational perpetuation of poverty, lack of motivation to break the vicious circle of poverty, social mistrust, reluctance to civic participation, fatalism and acceptance of socio-economic failures. Accordingly, the main objective of this research was to determine the sociological culture of poverty among the rural poor.
    The method used in this study is quantitative-survey. And the tool of data collection is questionnaire. A sample of 267 people were selected using Cochrane systematic and stratified sampling.
    The results showed that social partnership (-0/345), dependence on others (0/212), social capital (-0/353), social status (-0/387), domestic violence (-0/218), social isolation (0/134) and socio-economic base hereditary (-0/319) had significant correlation with poverty but unemployment and authoritarian personality variable had no significant relationship with the culture of poverty. In multiple regression analysis, the coefficient of determination is (0/491), adjusted coefficient of determination is (0/478) and multiple correlation coefficients is (0/345) and independent variables alone could explain 49/0 % of changes in dependent variable.
    Keywords: Poverty, Social exclusion, Social isolation, Social status
  • Keyhan Safari * Pages 189-195
  • Articles on Social Situations of the Country (Book Review)
    Zeinab Mahmoodi * Pages 197-205