فهرست مطالب

مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی - پیاپی 73 (زمستان 1396)
  • پیاپی 73 (زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/12/12
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مقصود فراستخواه، صادق آبسالان * صفحات 469-498
    از زمان طرح موضوع «اسلامی شدن دانشگاه» تاکنون، پژوهشهای زیادی سعی در ایضاح، جستارگشایی، تدقیق مفهومی، و آسیب شناسی این موضوع داشته اند. تکوین چنین سامان پژوهشی حول موضوع یادشده اگر چه منجر به ظهور یافته های جدید شده، اما تنوع و پراکندگی این موضوعات موجب شده نتوان دریافتی علمی از مباحث مطرح شده داشت.
    هدف
    محقق در این پژوهش به بازاندیشی در معانی، مفاهیم، پیش فرضها، رویکردها و همه آنچه در پژوهشهای انجام شده طی سالهای گذشته به انجام رسیده، پرداخته است.
    روش
    روش مورد استفاده در این پژوهش، فراتحلیل بوده و به شیوه کیفی و اسنادی انجام شده است.
    یافته ها
    پژوهشهای انجام شده در حوزه اسلامی شدن دانشگاه را می توان مسامحتا حول پنج مضمون گرایش دانشگاهیان به اسلامی شدن، مفهوم اسلامی شدن، راهکارها و موانع اسلامی شدن، امکان و ضرورت اسلامی شدن و اسلامی شدن، ایدئولوژی و قدرت سامان داد.
    نتیجه گیری
    دانشگاهیان در مجموع با کلیت اسلامی سازی مخالفتی ندارند، اما سیاستها و برنامه هایی که برای اسلامی کردن دانشگاه ارائه و اجرا شده، با چالشهایی مواجه است. راه برون رفت از چالش های موجود، رسیدن به فهمی مشترک در خصوص موضوع است؛ فهمی که: نقطه نظرات همه ذی نفعان در آن لحاظ شده، با عرف حاکم بر نهادهای علمی بین المللی در تعارض نباشد و متناسب با ارزشها و نیازهای جامعه اسلامی ایران باشد.
    کلیدواژگان: اسلامي شدن دانشگاه، انقلاب اسلامي، پژوهش، فراتحليل
  • قاسمعلی کابلی *، علی وطنی، محمدتقی ملک حسینی صفحات 499-514
    هدف

    محققان در پژوهش حاضر، در پی شناسایی نقاط قوت، ضعف، تهدید و فرصتهای گروه معارف اسلامی در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی استان گلستان مبتنی بر رویکرد علمی و نیز واکاوی و ارزیابی درونی و بیرونی این گروه آموزشی بوده اند.

    روش

    این پژوهش به شیوه مقطعی و توصیفی- تحلیلی انجام شد. ابزار تحقیق پس از اجماع خبرگان، به روش بارش فکری مبتنی بر مدل راهبردی Swot در بین 28 نفر از اعضای هیئت علمی، مدرسان و مدیران گروه معارف اسلامی دانشگاه های مرکز استان گلستان در سال 1394 توزیع و پس از ورود اطلاعات به محیط نرم افزار آماری Spss18، با استفاده از شاخصهای مجذور مرکزی تجزیه و تحلیل شد.
    یافته ها و

    نتایج

    در بین گویه ها، گویه «وجود منابع معتبر و تعدد تالیف در حوزه معارف اسلامی» در رتبه اول قوتهای گروه معارف، «ناتوانی محتوای دروس معارف در ارائه مدلی کارا و بهینه در زندگی روزمره» اولویت اول نقاط ضعف، «غلبه رویکرد کمیت گرایی در بین دانشجویان مبنی بر اخذ نمره بالا در دروس معارف برای ارتقای معدل» در رتبه اول تهدیدها و گویه «قدمت یگانه پرستی و اعتقاد وحدانی در بین مردم و همسویی زمینه های فرهنگ ملی با فرهنگ اسلامی» در رتبه اول فرصتهای(محیط بیرونی) گروه معارف اسلامی دانشگاه ها گزارش شد.

    کلیدواژگان: استاد، دانشگاه، ارزیابی دروس، گروه معارف اسلامی، درس معارف اسلامی
  • سیف الله فضل الله قمشه ای * صفحات 515-534
    هدف
    ارزیابی همخوانی محتوای برنامه درسی اجرا شده «اخلاق اسلامی؛ مبانی و مفاهیم» با سرفصلها و اهداف قصدشده، بود.
    روش
    روش پژوهش، ترکیبی(کمی و کیفی) و جامعه آماری تحقیق، 37 استاد دروس معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی قم در نیمسال دوم 95-94 بودند که کل آنان به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه 25 سوالی استادان با پایایی 955/0، تحلیل سرفصلها، محتوای انتخاب شده برای تدریس و مصاحبه با کارشناسان، برنامه ریزان و مدیران استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها ازآزمون تی تک گروهی در قالب نرم افزار SPSS استفاده شد.
    یافته ها
    1. میزان همسویی سرفصلهای درس «اخلاق اسلامی؛ مبانی و مفاهیم» با اهداف این درس از دیدگاه استادان نسبتا مطلوب است. بررسی کیفی نظرات سه گروه مدیران، کارشناسان و برنامه ریزان نیز بیانگر همسویی مطلوب و مناسب بین آنهاست. همخوانی نسبی نتایج ارزیابی کمی و کیفی، بیانگر همسویی نسبتا مطلوب بین سرفصلها با اهداف این درس است. 2. همسویی محتوای انتخاب شده برای تدریس درس اخلاق اسلامی توسط اساتید با سرفصلهای این درس نسبتا مطلوب است؛ اما میزان تناسب محتوای انتخاب شده برای تدریس استادان با اهداف درس بر اساس تحلیل محتوا، بسیار پایین تر از انتظار است. مقایسه نتایج کمی و کیفی بیانگر این است که میزان همخوانی محتوای انتخاب شده برای تدریس درس اخلاق اسلامی توسط استادان با سرفصل این درس مطلوب نیست.
    نتیجه گیری
    محتوا به عنوان مهم ترین و موثرترین عنصر برنامه درسی، نیازمند مهندسی مجدد و تدابیری برای افزایش انطباق با اهداف و سرفصلهای درسی است.
    کلیدواژگان: ارزیابی، محتوای برنامه درسی، اخلاق اسلامی، دانشگاه ها
  • سید احمد غفاری قره باغ *، فاطمه سادات هاشمیان صفحات 535-548
    هدف
    هدف محققان در این مقاله، اثبات و بیان این نکته بود که الگوی توسعه اجتماعی مدرن نمی تواند به عنوان یک الگوی موفق و کارامد مطرح شود.
    روش
    این مقاله به روش کتابخانه ای تدوین شده است.
    یافته ها
    یکی از ابعاد گسترده و مهم توسعه، بعد اجتماعی آن است که به معنای ایجاد بهبود در وضعیت افراد یک جامعه و حرکت به سوی زندگی سعادتمندانه بیان شده است. از آنجا که توسعه اجتماعی نسبت به سایر ابعاد توسعه از وجه انسانی بالاتری برخوردار است، بنابر این، مبانی انسان شناختی توسعه اجتماعی مدرن، اثر جهت داری بر این بعد از توسعه مدرن گذاشته و مسیر آن را طوری معین ساخته که آن را در تقابل کامل با توسعه اجتماعی مد نظر اسلام قرار داده است.
    نتیجه گیری
    در توسعه اجتماعی مدرن، پیامدهایی از جمله: جانشین شدن قانون و قراردادهای اجتماعی به جای شریعت و وحی الهی، فردگرایی و اولویت منافع فرد نسبت به جامعه، علم زدگی و اعتقاد به شان محوری برای علم، تراکم ساختار و معرفت و از خودبیگانگی در انسان، منجر به ایجاد بحرانهای زیادی در جامعه مدرن غربی مانند بحران عقلانیت، بحران کارامدی و شکاف طبقاتی شده است.
    کلیدواژگان: توسعه اجتماعی، مبنای انسان شناختی، مدرن، اندیشه اسلامی
  • غلامرضا بهروزی لک، حسن علی یاری * صفحات 549-566
    هدف
    محقق در این پژوهش، به دنبال آن بود که برای به کارگیری روش داده بنیاد در نظریه پردازی مبتنی بر متون دینی، ضمن تبیین شاخصه ها و وجوه سازگاری و ناسازگاری، شیوه بهره گیری از روش داده بنیاد را در متون دینی ارائه کند.
    روش
    مقاله حاضر مبتنی بر مطالعات درجه دوم و فلسفه علم است.
    یافته ها
    برای استفاده از روش داده بنیاد در متون دینی، نیازمند ارائه برخی مقدمات و مراحل هستیم و چند اقدام مقدماتی از قبیل تعیین موضوع و واژه شناسی، استفاده از روش های دستیابی و بازخوانی درست متون اسلامی و تعیین معیار در اعتبار سنجی روایات ضرورت اساسی دارد. همچنین شیوه ها و نحوه بهره گیری از مراحل مختلف روش داده بنیاد و متون مرتبط، تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات و کدگذاری های مختلف همواره بایستی مد نظر قرار گیرند.
    نتیجه گیری
    روش نظریه سازی داده بنیاد، ظرفیتها و انعطاف لازم را برای ساختن نظریه در همه حوزه ها به خصوص ارائه نظریه از متون دینی داراست.
    کلیدواژگان: متون دینی، نظریه پردازی، روش داده بنیاد، الگوی نظریه پردازی دینی
  • سعید معصومی * صفحات 567-586
    هدف
    کونتین اسمیت طی مقالاتی مدعی شده است اگر کی هان شناسی کوانتومی مبتنی بر قانون تابع موج هارتل- هاوکینگ صادق باشد، فرض وجود خدای خداباوری سنتی، ما را دچار تناقض می کند. محقق در این مقاله انتقادی، بر اساس مفهوم قانون بر این استدلال وارد شده است.
    روش
    روش این تحقیق، تحلیل عقلانی به همراه استفاده از یافته های علمی بوده است.
    یافته ها
    تعبیر اسمیت، بر پدید آمدن جهان از «هیچ چیز حقیقی» تاکید دارد، که با آرای نمایندگان مهمی از تلقی های اصلی؛ یعنی تلقی انتظام از قوانین طبیعت، تلقی مبتنی بر واقع گرایی کلیات از قوانین طبیعت، تلقی ضد واقع گرایانه از قوانین طبیعت و تلقی ضد تحویل گرایانه از قوانین طبیعت، سازگاز به نظر نمی رسد.
    نتیجه گیری
    بر اساس آرای نمایندگان مهمی از تلقی های اصلی در مورد قوانین استدلال اسمیت و ادعای وی در مورد «هیچ چیز حقیقی» معتبر به نظر نمی رسد.
    کلیدواژگان: : هیچ چیز حقیقی، قانون طبیعت، تابع موج هارتل، هاوکینگ، تعبیر اسمیت، جهان
  • حسن سعیدی * صفحات 587-606
    هدف
    فرهنگ، از مسائلی است که با زندگی آدمی پیوند همیشگی داشته و در طول تاریخ اندیشه بشر، پیوسته مورد توجه بوده است. لذا از زوایای گوناگون در خور بررسی و تامل است. هدف نویسنده این مقاله، بررسی رابطه و پیوند فرهنگ با عرفان بوده است.
    روش
    در مقدمه نوشتار، تصویری کلی از حوزه های مرتبط با فرهنگ ارائه شده است. سپس به صورتی گذرا به مفهوم شناسی دو واژه محوری عرفان و فرهنگ پرداخته و کوشش شده است بررسی ها در فرایند تحقیق، بر اساس مبنای اتخاذ شده در مورد فرهنگ، پی گرفته شود. پس از آن به اختصار، رابطه عرفان نظری و عملی با فرهنگ واکاوی شده است.
    یافته ها و
    نتیجه گیری
    با وجود برخی ذهنیتهای درباره نقش انحطاطی عرفان در اجتماع، در این اثر به عرفان به عنوان عامل تغییر در حوزه نگرشها و کنشها توجه شده است. همچنین رابطه فرهنگ و عرفان با کندوکاو مسائلی از جمله: مبانی تحول در عرفان، هدف عرفان و رابطه آن با تغییر، تغییرپذیری انسان، راه و روش، رابطه الگو و ساحتهای سلوکی با فرهنگ، اصالت و در نهایت، نقش فرهنگ عرفانی در مواجهه با تهاجم فرهنگی بررسی شده است.
    کلیدواژگان: فرهنگ، عرفان، سالک، انسان، تغییر، کمال
|
  • M. Ferasatkhah, S. Absalan * Pages 469-498
    Since the idea of Islamization of the University was raised, several researches have attempted to explain, explore and scrutinize the concept and its advantages and disadvantages. Although the formation of such a literature has led to new findings on the subject, but the diversity and dispersion of the researches hinders any precise and scientific perception of the “Islamization of university”.
    Objectives
    The main objective of this study is to review the meanings, concepts, assumptions, approaches and whatever proposed in relevant researches during the past years.
    Method
    The methodology of this research is based on the meta-analysis method using qualitative and library tools of study.
    Results
    Findings of this research show that the conducted researches on the field of Islamization of university can be broadly classified around five themes: the “academicians’ tendency toward the Islamization”, the “concept of Islamization”, “Strategies and obstacles against the Islamization”, “possibility and necessity of Islamization”, and the “ideology and power”.
    Conclusion
    The author of the research concludes that in general, the academicians don’t dis agree the Islamization, but the policies and plans for Islamizing the university are confronted with some challenges. Way out is a share understanding of the subject. Understanding which all stakeholders share together and not in contradiction with international scientific institutions principles and which is compatible with Iranian values.
    Keywords: islamization of university, islamic revolution, research, meta-analysis
  • Gh Kaboli *, A. Vatani, M. Malek Hosseini Pages 499-514
    Objectives

    The present study aims to identify the strengths, weaknesses, opportunities and threats of Islamic studies department in golestan universities and golestan higher education centers in scientific approachs by the means of internal and external analysis and evaluating this training group.

    Method

    This is a descripative-analytical research that was performed in sectional way. Research tools after expert's consensus, in the way of brain storming and swot strategic spread among 28 faculty members, teachers and administrators of Islamic insight group and after intering the information in spss18 statistical software, analyzed with center square indicators.

    Results

    Results analysis showed that "credible sources and enormous compilation" is knowledge group best strength point, "knowledge lessons disability to present an efficient model in daily life" is the weakest point, "growing the number of students that their goal is giving high mark in knowledge lessons to improve their average" is the most threatening issue," monotheism oldness and unity of god beliefamong the people and national culture approaches and Islamic culture getting together" is the best opportunity ,according to university Islamic knowledge group.

    Keywords: professor, university, study analyzing, islamic knowledge group, islamic knowledge study
  • S. Fazlollahi Qamshi * Pages 515-534
    Objectives
    The main theme of the article is to evaluate Islamic ethics curriculum content and implemented compliance with headlines and intended objectives.
    Method
    Mix (quantitative and qualitative) and population of the research includes 37 Qom Islamic Azad University professors of Islamic studies courses in the second semester of 95-94 that they were selected as sample. To collect data, a questionnaire with 25 questions teacher's reliability 955/0, analyzing the curriculum, selected content to teach and interviews with experts, planners and managers was used. For data analysis T-tests was used for multivariate in the form of SPSS software.
    Results
    The results showed that: 1. the headings in line with the objectives of the course in the perspective of Lecturers of Islamic ethics are relatively high. And qualitative evaluation scores of the three groups of managers, experts and planners also suggest optimal alignment between them. Relative compliance qualitative and quantitative evaluation results indicate relatively good alignment between the headlines and the goals of the lesson. 2. Alignment with headings selected content for teaching Islamic ethics by teachers of this course is relatively high. But Amount of appropriateness of the selected content for teaching professors with course objectives based on content analysis is lower than expected. Comparing quantitative and qualitative results suggest that compliance amount selected content to teach Islamic ethics by teachers with syllabus of this course is not desirable.
    Conclusion
    Curriculum content as the most important and most effective aspect needs re-engineering to increase compliance with the objectives and curriculum topics.
    Keywords: assessment, curriculum content, islamic ethics, universities
  • S. Ghaffari Gharah Bagh *, F. Hashemian Pages 535-548
    Objectives
    The center-piece of the following article is that modern Social development pattern is not succesfull in presentation of a practical pattern for human beings.
    Method
    The method of the present study is library based.
    Results
    The results of the survey indicate that one of the extended and important aspects of development is social development that means to improve the personal situation of the members of a society and moving toward a fortunate life. the social development have a greater level of human factor aspects in comparision with others, so the foundations of the anthropology of modern social development have had a directional impact on modern social development and the framework of such a modern view is in confrontation with the Islamic thought about social development.
    Conclusion
    In modern social development some results such as alternating law and social agreemans instead of releagion and celestial inspiration, individualist and priority of the personal rent in compare to society rent, congestion of structure and cognition and alienation, have resulted to many crisis at western modern society such as rationality crisis, applicable crisis and caste break and all of them show this point that the plan of modern social development can not be as a successful and applicable plan.
    Keywords: social development, anthropplogical foundations, modern, islamic thought
  • G. Behroozi Lak, H. Ali Yari * Pages 549-566
    Objectives
    This study tries to present a method for using the Grounded Theory (GT) in offering a theory based upon religious texts, by studying its compatibilities and incompatibilities with Islamic thought.
    Method
    This study has employed second order studies and philosophy of knowledge methodology.
    Results
    In order to use GT in religious texts, we need to provide some preconditions and steps. Several preparatory actions are needed: such as defining the subject and terminology, the use of methods for obtaining and correct reading of the Islamic texts, and determining the criteria for validating narratives. Also, the methods and ways of using the various stages of the GT and related texts, analyzing data and information and coding should always be considered.
    Conclusion
    The method of GT has capacities and the flexibility needed to construct a theory in all fields, especially in the use of religious texts.
    Keywords: religious texts, theorizing, grounded theory (gt), religious theorizing model
  • S. Masoomi * Pages 567-586
    Objectives
    Quentin Smith in his papers has claimed that believing in Hartle-Hawking wave function law as a kind of quantum cosmological model imply the denying of traditional theism, because they are in contradiction. There are many criticisms to his argument, but I criticize the argument by appealing to the concept of laws of nature.
    Method
    The method of the present research is a logical and rational analysis with scientific achievements.
    Results
    There are four main viewpoints about what is to be a law of nature, i.e. regularity theory viewpoint; universal theory viewpoint; antirealist viewpoint; and antireductionist viewpoint.
    Conclusion
    The author of the present paper introduces some important advocators of each viewpoint and concludes that the Smith interpretation of Hartle-Hawking wave function law is inconsistence with them.
    Keywords: literally nothing, hartle-hawking wave function, law of nature, smith interpretation, world
  • H. Saidi * Pages 587-606
    Objectives
    There has always been a firm relationship between culture and human being's daily life. The author of the present article intends to analyze the relation between culture and gnosis.
    Method
    First of all a general view of the related fields with culture is developed and then the author reviews the semantics of the two basic words of gnosis and culture. At the end of the paper the relation between theoretical and practical mysticism and culture is shortly analyzed.
    Results and
    Conclusion
    The results of the article indicate that although there are some beliefs about the decadence role of mysticism in society but gnosis changes the views and behaviors. The author has also investigated the relation between culture and gnosis with a glance at the following items: the fundamental changes in gnosis, the objective of gnosis and it's relation with change, man's changeability, method, the relation between thinking pattern and Spiritual Path with culture, authenticity and finally the role of gnosis culture in facing with cultural attacks.
    Keywords: culture, gnosis, devotee, man, change, perfection