فهرست مطالب

  • پیاپی 20 (پاییز و زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1397/10/15
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سید حسن سبزواری صفحات 9-62
    تشبیه یکی از پایه های اساسی علم بیان و از پربسامدترین گونه های ادبی است؛ این اسلوب از مهم ترین سازوکارهایی است که متکلم را در انتقال بهتر مفهوم به ذهن مخاطب و تاکید بر آن یاری می رساند. با بررسی تشبیهات به کار رفته در کلام رسول خدا (ص) آشکار می شود که گفتمان ایشان در بافت های گوناگون و با توجه به نوع مخاطب، متفاوت است. ایشان برای والاترین امر رسالت و هدایت جامعه بعد از خویش، در تبیین امامت و جایگاه ویژه امیر مومنان (ع) از این اسلوب بهره برده اند. پرواضح است که این واژگان تشبیهی با ظرفیت های مختلفی که در ارتکاز ذهنی مخاطب نسبت به وجه شبه، ایجاد می کنند، نقش خود را در هدف آن حضرت به خوبی ایفا می کنند. یافته های پژوهش حاضر، ضمن تایید رویه تشبیهی در گفتار پیامبر اکرم (ص) ، نشان می دهد که در تبیین تشبیهات آن حضرت، فراتر از بافت و ساختار، باید به محتوا و به ایفای نقش ایشان در تبیین و تفهیم امر خطیر امامت و نیز شرایط و ویژگی های آن توجه کرد.
    کلیدواژگان: رسول خدا(ص)، تشبیه، وجه شبه، امامت، امیرمومنان(ع)، خلافت
  • سید محمدمهدی زیدی صفحات 63-84
    برخورداری امام از علمی خاص و ویژه، که از جانب خداوند است، مورد اختلاف متکلمان امامی نیست؛ اما آنان همواره در دو مسئله محوری پیرامون علم امام، اختلاف کرده اند: یکی گستره علم امام و دیگری منابع علم امام. در روایات، منابع و سرچشمه های متعددی برای علم امام بیان شده است. اندیشمندان قم در کتاب های خود، روایاتی را ذکر و منابع علم امام را بیان کرده اند. این نوشتار با روش توصیفی – تحلیلی، به دنبال پاسخ به این پرسش است که دیدگاه اندیشمندان مدرسه کلامی قم درباره منابع علم امام چه بوده است؟ این پژوهش با بررسی دیدگاه سه شخصیت ممتاز از سه جریان فکری حاکم بر قم، به این نتیجه رسیده است که این جریان ها، ضمن پذیرش علم ویژه برای امام، به فراخور رویکردهای خود، در بیان و ذکر منابع علم امام با یکدیگر اختلاف نظر داشته اند. «الهامی» و «وراثت» دو عنوان مهم برای منابع علم امام است که این مشایخ در آثار خود به آنها اشاره کرده اند.
    کلیدواژگان: علم امام، مدرسه کلامی قم، برقی، کلینی، صدوق
  • سید علیرضا حسینی صفحات 85-132
    راهیابی احادیث پرشمار راویان ضعیف یا متهم به غلو و دروغگویی به نگاشته های حدیثی شیعه و حتی معتبرترین آنها، پیامدهایی چون انکار آموزه های نهفته در احادیث این گروه و تردید در درستی برخی از آنها را به دنبال داشته است. چاره اندیشی در چگونگی رویارویی با این راویان و احادیث آنها، به ویژه آن دسته از احادیث که به گونه ای با باورهای پیوسته با امامت گره خورده اند، ازجمله بایسته های حدیث پژوهی به شمار می رود.
    در این مختصر کوشیده ایم با بازخوانی بخشی از میراث امامتی سه تن از راویان متهم به غلو: سهل بن زیاد، محمد بن سنان زاهری و محمد بن علی ابوسمینه، و تطبیق آنها با دیگر احادیث هم مضمون و روایت شده از سوی راویان ثقه، همسویی این دو مجموعه و بالتبع، باورپذیر بودن دسته نخست را نشان دهیم.
    کلیدواژگان: سهل بن زیاد، محمد بن سنان، ابوسمینه، اتهام به غلو، الکافی
  • حمید سعادتی صفحات 133-168
    «سب» یکی از شیوه های ابراز تبری و بیزاری از دشمنان اهل بیت (ع) است؛ این پژوهش به بررسی جواز و عدم جواز سب می پردازد. از بررسی ادله قرآنی و روایی، جواز و مشروعیت، بلکه رجحان سب دشمنان اهل بیت (ع) به دست می آید. علاوه براین، سیره عملی معصومان در سب دشمنانشان، از تعداد قابل توجهی از روایات استفاده می شود. از نتایج این پژوهش این است که سب مفهومی عام دارد که هرگونه تحقیر و تنقیص لفظی که عرف تشخیص دهد را شامل می شود، اما در عین حال با «فحش» تفاوت دارد.
    ناگفته نماند که این شیوه ابراز تبری، مانند برخی دیگر از روش های آن -مثل لعن- در مقام تقیه جایز نیست. در تحقیق حاضر، مسئله سب دشمنان اهل بیت (ع) مورد بررسی قرار گرفته است و تقیه و رعایت سایر مصالح اهم، لحاظ نشده است.
    کلیدواژگان: سب، دشنام، لعن، تبری، دشمنان اهل بیت(ع)
  • حمیدرضا آذری نیا، محمدحسین افروخته صفحات 169-186
    شیعیان امامی از نظر حقوقی، حاکمیت سیاسی جامعه را مخصوص پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت ایشان می دانند. به اعتقاد آنان، امام مهدی (عج) که در اوایل قرن چهارم متولد شده و تا کنون نیز زنده است، روزی ظهور خواهد کرد و جهانی الهی خواهد ساخت. شیعیان امامی - که به سبب پیروی شان از دوازده امام از نسل پیامبراکرم (ص) به آنها اثناعشریان نیز گفته می شود- حق مشروع و الهی حکومت را مخصوص امام دوازدهم می دانند. جمعیت شیعیان قبل از تبدیل شدن به یک جامعه، به صورت یک اقلیت در میان جامعه اهل سنت زندگی می کردند. پس از حمله مغولان و فروپاشی خلافت عباسی، فرصتی برای شیعیان به وجود آمد که بتوانند حکومت هایی با گرایش شیعی ایجاد کنند. نوشتار حاضر می کوشد تا نشان دهد که در این دوران، حاکمانی با عنوان وکیلان امام مهدی (عج) روی کار آمدند. شواهد مورد استفاده این مقاله، بر تحلیل سکه های ضرب شده توسط حاکمان شیعی در اوایل دوره پس از مغول – که دوره شکل گیری مفهوم «حاکم شیعی» در جامعه شیعه می باشد- مبتنی است. سلاطین و امیران شیعه در این دوران، جایگاه الهی مستقلی برای خود قائل نبودند؛ بلکه خود را حاکمانی می دانستند که در اثر اضطرار، به ناچار قدرت را در دست گرفته اند و پس از ظهور امام زمان (عج) جایگاه حکومتی خود را به ایشان تحویل خواهند داد.
    کلیدواژگان: امام مهدی(عج)، حاکم شیعی، سکه شناسی، دوره پیشاصفوی
  • مرضیه علیپور، حسنعلی پورمند صفحات 187-240
    کتیبه ها به عنوان شاخص ترین تزیینات معماری اسلامی، به لحاظ محتوایی از جایگاه ویژه ای در بناهای اسلامی برخوردارند و نقش بارزی در تبیین حقایق معنوی و ارزش های معرفتی حاکم بر دوره ظهورشان دارند. این موضوع در پژوهش های پیشین در قالب بررسی محتوای کتیبه های هر دوره بر اساس باورهای حاکم بر همان دوره بررسی شده است. فرضیه این مقاله بر این اصل استوار است که آیات و روایات مشتمل بر اصول و مبادی شیعه دوازده امامی (امامت و ولایت) نقش مهمی در کتیبه های مذهبی (شیعی) دوره های تیموری و صفوی داشته اند. این فرضیه از طریق پاسخ به دو پرسش بررسی می شود: نخست آن که مفاهیم شیعی از چه طریقی در کتیبه های بناهای دوره تیموری و صفوی راه یافته اند؟ دیگر این که آیا اعتقادات مذهبی حاکمان این دو دوره، در نحوه کتیبه نگاری هنرمندان، تاثیر داشته است؟ در این پژوهش، کتیبه های مسجدگوهرشاد، مدرسه پریزاد و مدرسه دودر خراسان دوره تیموری و مسجد امام، مسجد حکیم و مدرسه چهارباغ اصفهان دوره صفوی، به لحاظ محتوایی مورد بررسی قرار گرفته است. مطالعات نشان می دهد که گرچه در دوره تیموری، حاکمیت، احترام زیادی برای ائمه اطهار (ع) قائل بود -تا آن جا که تصور اعتقاد سلاطین آنها به تشیع وجود داشت- اما مفاهیم شیعی به صورت غیرمستقیم در مفاد کتیبه های مذهبی منعکس شده است. با رسمیت یافتن تشیع در دوره صفوی، این مفاهیم در متن کتیبه های مذهبی، آشکارا ظهور یافته اند. این تحقیق به روش توصیفی - تحلیلی و با رویکرد تطبیقی به مطالعه مفاهیم شیعی در کتیبه های بناهای دو دوره تیموری و صفوی می پردازد.
    کلیدواژگان: مفاهیم شیعی، امامت، کتیبه، تیموریان، صفویان
|
  • Seyyid Hasan Sabzevari Pages 9-62
    Similie is one of the pillars of rhetoric and the most-frequently used literary  device. Similie is an effective structure that enables the addresser to better  transfer and highlight the content in the mind of addressees. A thorough  analysis of similies used in the qutations of prophet Muhammad (PBUH)  reveals that He employed varied discourses according to the addresses’  status in different contexts. Prophet utilized similie in his comments to  outline the most significant aspect of prophethood after him, namely  the issue of Imamate and the lofty status of Imam Ali. It goes without  saying that similie and the elements used in a similie generate a capacity  in the brain of prophet’s addressees towards better understanding the  similarity between the tenor and the vehicle. The elements in the similies  utilized by porphet serve a specific purpose, namely enlightenment. The  findings of the present study corroborate the claim that prophet adopted  a metaphorical approach toward outlining the important issues in society. The researchers in the current paper also argue that in explaining the similies of prophet, scholars need to pay particular attention not only to the context of use and the structure of a metaphor but also to the role played by prophet in outlining the most vital issue of society , namely Imamate, the circumstances in the then fledgeling Islamic society and the characterisitcs of the prophet.
    Keywords: quotations of prophet, similie, similarity, imamate of Imam Ali, Caliphate of Imam Ali
  • Seyyid Mohammad Mahdi Zeidi Pages 63-84
    The fact that Imams are in possession of special, infinite knowledge bequeathed from Almighty Allah is agreed upon among all Imami scholars. However, scholars have showed differing views on two pivotal issues namely the sphere of Imams knowelege and the source of Imams knowledge. Hadiths have singled out varied sources for Imams knowledge. Scholars in Qom religious school have quoted some hadiths and outlined the sources for Imams knowledge. The current  study adopts a descriptive-analytical approach and seeks to find answer to the following question: what was the stance taken by Qom religious school scholars toward the two pivotal questions mentioned earlier. In so doing, the current paper investigated the viewpoints expressed by three prominent scholars representing three main ideological streamlines in om. The results show that all the main ideological thoughlines attributed special infinite knowledge for Imams. However, they expressed differing views with regard to the sources of Imams Knowledge according to the religious orientation they had. The two sources of Imams’ knowledge were “inspiration” and “heredity” as outlined by the above-mentioned scholars in the religious school.
    Keywords: Imam’s Knowledge, source of Imam’s knowledge, Qom Rhetoric school, Barghi, Kolaini, Sadooq
  • Seyyid Alireza Hosseini Pages 85-132
    Throughout history, several hadiths narrated from weak sources or  narrators accused of exaggration found their ways into Hadith resources  for Shias, even the most reliable ones. This phenomenon led to some 
    adverse consequences for Shias, such as flat denial of implicit religious  teachings conveyed through hadiths and even questioning the veracity of  some hadiths. One of the crucial responsibilties of hadith scholars is to  contemplate on how to encounter with these hadiths and their narrators,  specially the ones directly related to imamate doctorine.  The present study attempts to revisit the intellectual and hadith heritage 
    of three narrators accused of exaggration. They are Sahl Biz Zyad,  Mohammad Bin Sanan Zaheri, Mohammad Bin Ali Abu Somaineh. The  current study also adopts a comparative stance towards hadiths narrated 
    by these narrators and hadiths that carry the same content but narrated  from reliable sources. The current paper then seeks to show that these two  groups of hadiths transfer the same content, and the reliability of former group remains intact
    Keywords: Sahl Biz Zyad, Mohammad Bin Sanan, Abu Somaineh, alleged exaggration, Al-kafi book
  • Hamid Sadati Pages 133-168
    ” is one of the methods of showing abhorrence and dissociation to the foes of Ahl-Ul Beit. The current study investigates permissibility or prohibition of “sabb”. A careful analysis of evidence from Quran and hadith shows that “sabb” is not only permissible but preferred course of action in the face enemies of Ahl-Ul Beit. Moreover, the biography of
    Infallible Imams shows they indeed resorted to “sabb” when faced with their enemies. The results of the current study show that “sabb” has a broad meaning inclusive of all forms of contempt, verbal belittling, known to the public. However there exists a clear margin between “sabb” and swearwords.
    It is worth mentioning that this method of showing dissociation is not appropriate when a person dissimulating. The present study investigates the issue of “sabb” for enemies, and it does not investigate dissimulation and other issues like expediency.
    Keywords: sabb”, curse, swear, dissociation, enemies of Ahl-Ul-Beit
  • Hamidreza Azarinia, Mohammad Hossein Afrakhteh Pages 169-186
    Imamite Muslims, who follow twelve Imams from decent of the prophet, believe that the political ruling is de jure dedicated to the prophet and the twelve Imams. They believe that Imam Muhammad Al-Mahdi, the twelfth Imam who was born in 9th century AD is still alive and will come back in the promised day for constructing a heavenly world. For Imamite Muslims, who are also known as Twelver Shia, the legitimate government and the right of ruling is dedicated to Imam Mahdi. While Shiite community did not developed as a society, they participated in Sunni social institutions as a minority. Afterward in medieval period, when Sunni caliphate collapsed in Baghdad by Mongol invasion, maintaining the social order obliged the Shia to establish government on their own. In this article, we will explore the formation of a new role for Shia rulers as the representative of Imam Mahdi. Our investigation is based on the coins of Shiite rulers in the formative period of Shiite government concept. We find out the Shiite Sultan and Amir suppose himself a ruler in force majeure circumstances, who shall give up his position to Imam Mahdi in his reappearance.
    Keywords: Imam Mahdi, Shiite ruler, Numismatics, Pre-Safavid
  • Marzieh Alipour, Hasanali Pourmand Pages 187-240
    inscriptions are deemed as one of the most prominent ornamental features in structures and buildings. They have a special status with regard to their content in Islamic architecture. Inscriptions also depict the religious
    realities and epistemological values that reigned in their era. Several studies attempted to examine the religious content of inscriptions in different dynasties according to the popular beliefs of those eras. The central hypothesis of the current research is that quranic verses and hadiths carrying the principles and tenets of Shiasm (Imamate and Wilayat)  played a significant role in religious inscriptions in safavi and teimori dynasties. The present study seeks to prove the hypothesis by asking the following research questions. First, how did Shia beliefs find their way into religious inscriptions in safavi and teimori dynasties. Second, did the religious beliefs and orientations of the rulers in these eras exert any influence in the formation of inscriptions. The current article investigates  the content of religious inscriptions in Goharshad mosque in Mashhad, Parizad and Dodar Khorasan structures erected in teimori era, and Imam Mosque, Hakim mosque and chaharbagh school built in Safavi dynasty. The findings show that the rulers had great respect for Imams in Teimori dynasty. The extent of respect was so immense that some even suspected Teimori rulers held shia beliefs. However, in this era  shia teachings were only implicitly depicted in the content of religious inscriptions. When shiaism became the official religion in safavi era, shia beliefs were explicitly shown in the content of religious inscriptions. The current article adopted a decriptive-analytical approach toward studying shia beliefs in religious inscriptions in two dynasties namely safavi and teimori. The stance adopted by the current article is comparative in nature.
    Keywords: Shia beliefs, Imamate, inscriptions, teimori dynasti, safavi dynasti