فهرست مطالب

  • سال دهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/12/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • هاشم داداش پور*، مجتبی آراسته صفحات 193-223
    در اغلب نقاط جهان، بنادر سهم فراوانی در ایجاد یکپارچگی در مناطق پس کرانه ای و برقراری توازن در زنجیره تامین کالا ایفا می کنند. هدف این پژوهش، تبیین روابط فضایی بنادر جنوبی ایران با شهرهای پس کرانه منطقه ای و مقایسه تطبیقی الگوی شکل گرفته با نظریه ها و الگوهای شناخته شده از روابط بندر– پس کرانه در مقیاس جهانی است. روش تحقیق استفاده شده، روش تحلیل شبکه است. نتایج پژوهش نشان می دهد بنادر اصلی حوزه ساحلی جنوب به طور غالب، واردکننده کالاهای مصرفی مورد نیاز در کانون های جمعیتی واقع در پس کرانه های منطقه ای، به خصوص ناحیه کلان شهری شیراز بوده اند؛ در حالی که اغلب مراکز شهری واقع در پس کرانه های محلی، نقش موثری در تولید و ارسال کالا به بنادر ندارند و برای تامین نیازهای مصرفی خود، به بزرگ ترین شهر منطقه وابسته اند. این الگو تفاوت درخور توجهی با فرایند منطقه گرایی بنادر در کشورهای توسعه یافته دارد؛ زیرا در این کشورها، بنادر ابتدا با پس کرانه های پیوسته و سپس با سایر پس کرانه ها در ارتباط قرار می گیرند. در مجموع، برای کاهش روزافزون، از بار مرکزیت شیراز و انتشار جریان توسعه به شهرهای پس کرانه محلی لازم است سیاست هایی نظیر توسعه کریدورهای ریلی و جاده ای، توسعه بنادر خشک و پهنه بندی تخصصی فعالیت ها در شهرهای پس کرانه محلی- منطقه ای اعمال شود.
    کلیدواژگان: بندر، پس کرانه، تحلیل شبکه، ساختار فضایی
  • فاطمه محمدیاری *، میرمهرداد میرسنجری، اردوان زرندیان صفحات 225-247
    تکه تکه شدن سیمای سرزمین، مهم ترین چالش توسعه شهری است که مانع گسترش جریان مواد و انرژی در منطقه می شود. این تغییرات، ویژگی های بوم شناختی را تحت تاثیر قرار می دهد؛ در نتیجه، شبکه های بوم شناختی به عنوان ابزارهایی برای برنامه ریزی حفاظت بررسی می شود. در این راستا، به منظور ارزیابی شبکه های بوم شناختی سیمای سرزمین کلان شهر کرج از تصاویر ماهواره ای در سال های 1385، 1390 و 1396 استفاده شد. طبقه بندی و تهیه نقشه کاربری اراضی بر اساس پوشش سرزمین و با الگوریتم ماشین بردار پشتیبان صورت گرفت. همچنین به منظور ارزیابی وضع موجود و روند تغییر ویژگی های ناهمگنی، پیوستگی و شبکه ارتباطی- انزوایی در سال های گذشته از متریک های سیمای سرزمین استفاده شد. نتایج نشان داد روند تغییر معیارهای بررسی در منطقه مطالعاتی مطلوب نیست. روند نامناسب تغییر معیارهای ناهمگنی فضایی سیمای سرزمین، پیوستگی لکه های هم نوع در سراسر سیمای سرزمین و بهینگی ارتباطی باعث کاهش عملکرد بوم شناختی و به دنبال آن، کاهش پایداری شبکه های بوم شناختی می شود. همچنین با توجه به روند کاهشی متریک ها در لکه های سبز به ویژه سبز انسان ساخت و روند افزایشی متریک ها در لکه های ساخت وساز و لکه های باز، می توان به این نتیجه رسید که عملکرد بوم شناختی سیمای سرزمین و ویژگی های شبکه بوم شناختی سیمای سرزمین سیر نزولی را دنبال می کند.
    کلیدواژگان: بوم شناسی سیمای سرزمین، تغییر کاربری اراضی، شبکه های بوم شناختی، متریک های سیمای سرزمین
  • بهزاد رایگانی *، علی جهانی، امیر ستاری راد، نرگس شوقی صفحات 249-269
    با پیش بینی تغییرات کاربری می توان میزان گسترش و تخریب منابع را مشخص کرد و خط مشی های آینده را به مسیر مناسبی سوق داد. هدف این مطالعه، مدل سازی روند تغییرات کاربری زمین شهر مشهد با استفاده از تصاویر ماهواره لندست مربوط به سال های 1989، 2008 و 2014 می باشد. در ابتدا براساس روش هیبرید (ترکیب طبقه بندی نظارت نشده و نظارت شده)، کاربری های سرزمین در 6 کلاس طبقه بندی شد. سپس با استفاده از زنجیره مارکوف، ماتریس انتقال میان سال های 1989 و 2008 محاسبه و با به کارگیری آن در مدل مارکوف- شبکه خودکار، نقشه کاربری سال 2014 پیش بینی شد. در ادامه، نقشه پیش بینی شده سال 2014 با نقشه کاربری واقعی 2014 به کمک جدول متعامد مقایسه و ضریب کاپای کل برای آن 91/0 بدست آمد.بر همین اساس صحت پیش بینی مدل مارکوف-شبکه خودکار تایید گردید. در نهایت، برای پیش بینی کاربری زمین در سال 2030 این مدل بکار گرفته شد. بنابراین با واردکردن نقشه مرجع 2014 به عنوان نقشه پایه، نقشه پیش بینی کاربری سال 2030 استخراج شد. نتایج نشان داد طی سال های 1998 تا 2030، شاهد روندی افزایشی در کاربری شهری و زمین های بایر و روندی کاهشی در کاربری کشاورزی و باغ ها خواهیم بود. نتایج نشان می دهد مدل مارکوف- شبکه خودکار به طراحی سیستم شهری پایدار کمک می کند.
    کلیدواژگان: طبقه بندی هیبرید، ماتریس انتقال، جدول متعامد، مدل مارکوف- شبکه خودکار، سیستم شهری پایدار
  • فاطمه جهانی شکیب، نسیم هاشمی* صفحات 271-294
    توجه به برنامه ریزی محیط زیستی برای بهره برداری پایدار از منابع سرزمین و پیشگیری از مسائل محیط زیستی، یکی از موضوعات جدیدی است که در سال های اخیر کانون توجه محققان و مدیران قرار گرفته است. هرقدر این برنامه ریزی مبتنی بر واقعیات عینی و توان های بالقوه باشد، حصول به اهداف از پیش تعیین شده، امکان پذیرتر می شود. از طرفی، ابزارهای برنامه ریزی محیط زیست برای دستیابی به شهرها و محلات پایدارتر به سوی تهیه طرح ها در مقیاس محلی گرایش یافته اند. در این مقاله، برنامه ریزی توسعه در مقیاس محلی در دهستان شاندیز واقع در شهرستان طرقبه- شاندیز بررسی شده است. برنامه ریزی با روش فرایند سه مرحله ای برنامه ریزی محیط زیست و با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی انجام شده است. مرحله اول شامل شناخت قابلیت ها و توان های محدوده مطالعه از طریق مطالعه وضع موجود تحقق یافته است. در مرحله دوم مسائل، امکانات و محدودیت های مربوط به هریک از بخش ها دسته بندی و اولویت بندی شده است. مرحله سوم شامل ترسیم چشم انداز، تدوین اهداف کلی و تعیین مقاصد عملیاتی است. سپس با توجه به اولویت عوامل بررسی شده، راه حل های مکان دار در واحدهای محیط زیستی پیشنهاد شده است. درنهایت، طرح ها و برنامه های توسعه کالبدی- فضایی برای هدایت تغییرات و تحولات منطقه متناسب با قابلیت ها و تنگناهای محیط زیست طبیعی و انسان ساخت ارائه شده است.
    کلیدواژگان: برنامه توسعه، دهستان شاندیز، طرح کالبدی- فضایی، فرایند برنامه ریزی
  • فضل الله احمدی میرقائد *، مرجان محمدزاده، عبدالرسول سلمان ماهینی، سیدحامد میرکریمی صفحات 295-313
    شناسایی جاذبه های گردشگری از ملزومات اساسی حرکت جامعه ملی و محلی به سمت توسعه متعادل و هماهنگ با پتانسیل سرزمین است. این پژوهش با هدف ارزیابی جاذبه های گردشگری حوضه آبخیز قره سو در استان گلستان، بر مبنای میزان تاثیرپذیری و تاثیرگذاری معیارهای محیط زیستی صورت پذیرفت. با تعیین معیارها از جنبه های اکولوژیکی و اقتصادی- اجتماعی و آماده سازی لایه های اطلاعاتی، تجزیه وتحلیل معیارها از نظر میزان اثرگذاری و اثرپذیری بر مبنای روش دیمتل (DEMATEL) و وزن دهی آن ها با استفاده از روش انتروپی شانون (Entropy Shannon) انجام شد. در بخش تحلیل مکانی نیز هم پوشانی لایه های اطلاعاتی براساس روش تاپسیس (TOPSIS) انجام شد. براساس نتایج تحقیق، معیارهای شکل زمین و تراکم پوشش گیاهی، از نظر میزان تاثیرگذاری و معیار دسترسی به تسهیلات، از نظر میزان تاثیرپذیری، در مقایسه با دیگر معیارها در اولویت قرار دارند. نتایج وزن دهی معیارها نیز نشان داد در ارزیابی جاذبه های گردشگری منطقه مطالعاتی، معیارهای دسترسی به تسهیلات، شکل زمین و تراکم پوشش گیاهی به ترتیب با ارزش های 229/0، 147/0 و 123/0 در رتبه های نخست قرار دارند. همچنین از لحاظ جاذبه های گردشگری، بخش هایی از نیمه جنوبی حوضه دارای شرایط مطلوبی است و بقیه مساحت منطقه به خصوص قسمت های شمالی وضعیت مناسبی ندارد.
    کلیدواژگان: اثرهای متقابل، انتروپی شانون، تاپسیس، دیمتل، گردشگری
  • رامین قربانی، احمد پوراحمد *، حسین حاتمی نژاد صفحات 315-344
    پژوهش های کمی ( و بعضا کیفی) بسیاری در رابطه با نقش شهرهای کوچک و میانی در توسعه منطقه ای انجام گرفته است. مقاله حاضر نیز در این راستا انجام شده است؛ اما با اندکی تغییر و ساختارشکنی در شیوه برخورد با موضوع و تحلیل مسئله که آن هم تحلیل چند جانبه داده ها به کمک سیستم استنباط فازی است. هدف پژوهش با توجه به عنوان، کاربردی- توسعه ای است و ماهیت رویکردی توصیفی - تحلیلی دارد. به صورت کلی، روش کاربردی و روز افزون FIS دارای مراحل چهارگانه پایگاه دانش و فازی ساز، پایگاه قواعد، موتور و دیفازی ساز است که با فرایند پژوهش موازی است. در نگاه اجمالی (پایگاه دانش) شاخص های توسعه منطقه ای (10 شاخص) و متغیرها (بیش از 60 متغیر) در 4 رکن توسعه منطقه ای (توسعه اقتصادی، کالبدی، زیربنایی و انسانی) برای شهرهای کوچک و میانی استان کردستان (9 شهر اصلی شامل مراکز شهرستان به استثنای سروآباد) طی 2 بازه زمانی 1395 و 1385 گزینش و نگاشته شدند. سپس آنالیز فرایندی بر روی داده ها به تفصیل صورت گرفت. برآیند و گزارش نهایی این مقاله این است که اگرچه نوساناتی در توسعه درون منطقه ای استان مشاهده شده، تغییرات توسعه منطقه ای با تکیه بر نماگرهای اقتصادی، با تغییرات سلسه مراتب شهری (نماگرهای جمعیتی) همسو بوده است. بدین صورت که دورنمای تعادل در سیستم شهری استان با کاهش برتری و تمرکز جمعیتی سنندج دارای بازتاب های ساختاری و توسعه ای در شهرهای کوچک و میانی و افزایش نقش این دست شهرها در پس کرانه خود بوده و از مجموع توسعه شهری- منطقه ای استان، شهرهای کوچک و میانی پیشتازند.
    کلیدواژگان: استان کردستان، توسعه منطقه ای، سیستم استنتاج فازی، شهرهای کوچک و میانی
  • حسین طالبی، عباس امینی* صفحات 345-366
    هدف از این مطالعه، ارزیابی وضعیت شهرستان قم و بخش های آن از نظر شاخص فقر آب است که به شناسایی افتراقات پهنه ای، ابعاد و قوت و ضعف هریک از آن ها منجر می شود. مبنای تعیین شاخص فقر آبی، روش سولیوان بوده که یک ترکیب خطی وزنی از اجزای آن (منابع، مصارف، محیط زیست، ظرفیت و دسترسی) است. داده های مورد نیاز از طریق دستگاه های مرتبط جمع آوری و در قالب روش مذکور تجزیه وتحلیل شده است. در میان بخش های شهرستان از نظر ابعاد پنج گانه شاخص فقر آبی تفاوت وجود دارد. بخش مرکزی با شاخص 126 پایین ترین رتبه و جعفرآباد با 6/217 بالاترین رتبه را در شاخص فقر آبی داشته اند. ضعف در منابع، فصل مشترکی است که با شدت و ضعف، در میان همه پهنه ها رایج است. همچنین از نظر ظرفیت های انسانی، تقریبا همه بخش ها وضعیت مناسبی دارند که قوت تلقی می شود. مدیریت مصرف به عنوان مهم ترین گزینه باید در صدر برنامه ریزی ها و با درنظرگرفتن نبود امکان گسترش منابع آب پیگیری شود. در حال حاضر، بیش از دو برابر منابع آب تجدیدپذیر در حال استخراج است. بهترین راهکار برای مدیریت فقر آبی، استفاده بهینه از منابع و ظرفیت های موجود و توجه به اصول آمایشی و نه تمرکز بر گسترش منابع آب به روش های گوناگون است که می تواند عامل افزایش عدم تعادل های سرزمینی، اختلافات داخلی، عدم کنترل مصرف و... شود.
    کلیدواژگان: شاخص فقر آب (WPI)، شهرستان قم، منابع آب
|
  • Hashem Dadashpoor *, Mojtaba Arasteh Pages 193-223
    Ports in most parts of the world have a great role to play in creating an integrity between the prosperous of the regions and the balancing of the supply chain (production, distribution, and consumption). The article is to analyze the spatial interaction between southern ports of Iran and local-regional hinterlands and to explain the role of ports in shaping the spatial structure. For this purpose, the method of network analysis of commodity flows is used during the period of 1996, 2006, 2015. The findings of the research indicate that southern Iran's ports are often the importer of consumer goods in the population centers located in regional hinterlands and, at best, have been exporting energy sources and raw materials. While urban centers located in local hinterlands do not play an effective role in the production and delivery of goods to ports, they are often dependent on the regional center (Shiraz) to meet their consumption needs. Although the process of spatial inequality has been moving towards greater balance over the past two decades, the development of medium-sized ports and local nodes in the contiguous hinterlands and forelands, led to a balanced monocentric spatial structure in this region.
    Keywords: Port, hinterland, network analysis, spatial structure, Southern regions of Iran
  • fatemeh Mohammadyari *, mir mehrdad mir sanjari, Ardavan Zarandian Pages 225-247
    Land fragmentation is the most important urban development challenge that blocks the flow of materials and energy in the region. These changes greatly affect ecological characteristics, so ecological networks are considered as tools for conservation planning. In this regard, order, satellite images were used to evaluate the ecological networks of Karaj Metropolis in 2006, 2011 and 2017. Classification and preparation of land use map based on land cover and with the support vector machine algorithm. Landmarks were also used to assess the status quo and the process of changing heterogeneity, continuity and communication-isolation networks in previous years. The results showed that the trend of changing the criteria in the study area is not desirable. Inappropriate process of changing heterogeneity criteria Space landscape, The conjunction of the same spots across the land and the optimal communication reduces the ecological function and the consequent decline in the sustainability of ecological networks also, due to the reduction process, the metric of green spots, especially human green, was made and the increasing trend of construction metrics and open spots In sum, it can be concluded that the ecological function of the landscape and the ecological network characteristics of the descending of landscape are followed.
    Keywords: Landscape Ecology, Ecological networks, land use, Landscape metrics
  • Behzad Rayegani *, Ali Jahani, Amir Satari Rad, Narges Shoghi Pages 249-269
    By predicting land use changes, the extent of the expansion and destruction of resources can be determined and future policies can be pushed in the right direction. In this study, the aim is modeling the land use changes process in Mashhad by using Landsat satellite images related to 1989, 2008, and 2014. Land uses were classified into six classes based on unsupervised classification. Then, the transfer matrix between 1989 and 2008 was computed to validate the Markov-CA model by using the 2008 land use map and by using the Markov-CA model, the 2014 land use map was predicted. Eventually, it was compared with the 2014 land use map with a Kappa coefficient of 0.91 that confirmed the model. Finally, the same model was used to mapping 2030 land use. Therefore, by entering the 2014 reference map as the base map, the 2030 land use map prediction map was extracted. The results showed that during the years 1998 to 2030 there will be an increasing trend in urban and arid lands and a decreasing trend in agricultural lands and gardens. The results clearly indicate that the Markov-CA model can contribute to the design of a sustainable urban system.
    Keywords: Land use change, Markov-CA model, Mashhad City, Remote Sensing, multi-timed images
  • Fatemeh Jahanishakib, Nasim Hashemi * Pages 271-294
    One of the new problems is paying attention to environmental planning for sustainable exploitation of land resources and prevention of environmental issues that have been considered by researchers and managers recently. As much as this planning is based on objective facts and potentialities, achieving predetermined goals becomes more feasible. On the other hand, environmental planning tools have tended to achieve local-scale plans to reach more sustainable cities and townships. In this paper, local-scale development planning has investigated in Shandiz district located at Torghabeh-Shandiz city. The planning of the Shandiz district has carried out using the analytical process consisted of three stages of environmental planning and using the Geographic Information System (GIS). The first stage involves understanding the capabilities and potentials of the study area through the study of the current status. Issues, facilities, and constraints associating to each section are categorized and prioritized in the second stage. The third step involves drawing a vision, organizing the general goals, and defining the objectives. Regard to the priority of the studied factors, it was proposed spatial solutions in environmental units. Finally, physical-spatial development plans were developed to guide the regional changes according to the natural and man-made constraints and potentials.
    Keywords: Planning process, Shandiz district, Development pla, Physical-spatial plan
  • Fazlollah Ahmadi Mirghaed *, Marjan Mohammadzadeh, Abdolrasol Salman Mahini, Seyed Hamed Mirkarimi Pages 295-313
    Identifying of tourism attractions is a basic requirement in local and national community to balanced and harmonious development of land potential. This study aimed to evaluate the tourism attractions of Gharahsoo watershed in Golestan province, northeast of Iran, based on the impact and Effectiveness of environmental criteria. After determination of criteria and preparation of layers, criteria analysis was done based on the impacts and Effectiveness of the criteria using DEMATEL method and Entropy Shannon method was used for weighting criteria. Finally, the spatial analysis was done according to the TOPSIS method. The results showed that landform and plant density in terms of the impact and access to facilities in terms of the Effectiveness have priority over the other criteria. Also, the criteria weighting results showed that the criteria access to facilities, landform and plant density with the value 0.229, 0.147 and 0.123 are priority to the other criteria, respectively. Finally, the results showed that in terms of tourism attractions, the areas of the southern of Gharahsoo watershed are in suitable conditions and the rest of the area, especially the northern parts have unsuitable conditions.
    Keywords: tourism, Cross impact, DEMATEL, Entropy Shannon, TOPSIS
  • Ramin Ghorbani, Ahmad Pour Ahmad *, Hossein Hataminejad Pages 315-344
    Many quantitative research’s (and some qualitative cases) has are been done on the role of small and medium size cities in regional development. The present article is also in this regard, but with a slight change in the structure of the breakdown in the approach to the subject and the analysis of the problem, and the multi-faceted analysis of the data using the Fuzzy Inference System. The purpose of the research, with regard to the title, is a developmental - application and has a descriptive - analytical approach. The FIS application and increasing approach has four stages (in general): its Database and Fuzzification, the rules base, the engine, and the Defuzzification, which is parallel to the research process. In the glimpse (Knowledge Base), regional development indicators (10 indicators) and variables (more than 70 variables) in four pillars of regional development (economic, physical, infrastructure and human development) for the small and middle cities of Kurdistan province (9 cities of the city centers Except for Saravabad) were selected and mapped during two periods of 2006 - 2016, and then a detailed analysis of the process was performed on the data. The final result
    Keywords: Small, Middle Size Cities, Regional Development, Fuzzy Inference System, Kurdistan Province
  • Hossain Talebi, Abbas Amini * Pages 345-366
    The purpose of this study is to evaluate the situation in Qom and its regions in terms of the water poverty index, which identifies the zonal differences and the dimensions and strengths and weaknesses of each. The basis for determining the Water Poverty Index is the Sullivan method, which is a weight linear combination of components (resources, costs, environment, capacity, and access). The required data were collected through related organizations and analyzed in the framework of this method. There is a difference between the five sections of the county in terms of poverty. Weakness in resources is a common feature among zones which is sever in some zones and moderate in the others. Also, in terms of human capacity, almost all regions have a good status that can be regarded as a strength. Water consumption management as the most important option should be at the forefront of planning and considering the inability to expand water resources. Currently, more than twice as much of renewable water resources are being extracted. The best way to manage water poverty is to make optimal use of available resources and capacities and to focus on research principles, rather than focusing on the expansion of water resources in a variety of ways, which can increase the territorial imbalances, domestic disturbance, and lack of control on consumption and so on.
    Keywords: Water Poverty Index (WPI), water resources, Qom County