فهرست مطالب

  • پیاپی 24 (پاییز و زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/12/14
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سیده زهرا کلانتری بنادکی، عادل آذر، محمدجلال عباسی شوازی صفحات 7-41
    ایران در سه دهه گذشته تحولات جمعیتی چشم گیری را تجربه کرده است. نرخ باروری از 7 فرزند در سال های دهه 1360، به 1.8 فرزند در سال 1390 و بر اساس داده های سرشماری 1395، به 2 فرزند رسید؛ به طوری که تحولات باروری ایران به سریع ترین کاهش باروری در جهان تعبیر شده است.
    در این مقاله سعی شده است تا با استفاده از رویکرد پویایی سیستم، با دیدی چندبعدی و غیرخطی، فرایندهای جمعیتی در ارتباط با زیرسیستم های اقتصادی-اجتماعی با هدف شناخت عمیق تر پیچیدگی های جمعیتی و فهم علل تحولات رخ داده، بررسی شود. شبیه سازی مدل از سال 1361 آغاز و تا سال 1425 ادامه می یابد. زیرسیستم جمعیت از 4 گروه سنی تشکیل شده است و متغیرهای باروری و امید زندگی به صورت درون زا در مدل استفاده شدند. ضریب تعیین مدل برای متغیرهای کلیدی بیش از 80 درصد به دست آمد. یافته های پژوهش نشان می دهد در دو سناریوی شرایط رضایت بخش و ایده آل، باروری تا سال 1425 هرگز کمتر از 1.75 فرزند نخواهد بود. بنابر نتایج شبیه سازی سناریوهای مختلف، آثار اغلب سیاست های اعمالی بعد از چند سال به طور کامل نمایان می شود. همچنین با گذشت زمان از آثار سیاست ها کاسته خواهد شد، درنتیجه برای تاثیرگذاری بیشتر باید بسته های سیاستی به روز شوند.
    کلیدواژگان: جمعیت، ایران، تفکر سیستمی، پویایی سیستم، باروری
  • ولیاللهرستمعلی زاده، علی قاسمی اردهایی صفحات 43-67
    از دغدغه های مهم جوانان روستایی این است که آیا باید در منطقه روستایی خود بمانند و یا جای دیگری را برای زندگی و محل کار خود انتخاب نمایند؟ شرایط و عواملی آنها را ترغیب به رفتن و شرایطی ترغیب به ماندن می کند. بنابراین، سوال اصلی مقاله این است که عوامل اجتماعی موثر بر مهاجرت جوانان روستایی چیست و آیا تعلق به محل زندگی می تواند در ماندگاری جوانان روستایی موثر باشد؟ در این تحقیق با استفاده از روش پیمایش، 800 جوان ساکن در روستاهای شهرستان های هشترود و اسکو مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج نشان می دهد که تعلق به مکان، کیفیت زندگی، سرمایه گذاری در مکان، رضایت از زندگی، درآمد و تحصیلات راهنمایی تاثیر منفی بر ترک روستا و متغیرهای مجرد بودن، داشتن عضو مهاجر در خانواده، تحصیلات دانشگاهی و نداشتن شغل تاثیر مثبت بر مهاجرت از مناطق روستایی دارند. تعلق به اجتماع روستایی می تواند به عنوان یک بازدارنده قوی و طولانی مدت در زمینه مهاجرت جوانان از روستا عمل نماید. باتوجه به همبستگی بالای تعلق به اجتماع محلی با میزان های مشارکت، مسئولیت پذیری و درنهایت سرمایه گذاری محله ای، این عامل اجتماعی نتیجتا می تواند منجر به بهره وری اقتصادی گردیده و در بهبود امورات اقتصادی و وضعیت رفاهی روستاها عامل بسیار موثری محسوب شود.
    کلیدواژگان: تعلق به مکان، ماندگاری جوانان روستایی، مهاجرت از روستا، کیفیت زندگی، سرمایه گذاری در مکان
  • محمد میرزایی، نادر مطیع حق شناس صفحات 69-107
    امروزه، به دلیل تغییر تکنولوژی، افزایش جمعیت فعال از نظر اقتصادی و تغییرات در ساختار شغل، به نوبه خود، تمایل به تغییر شغل طی دوره ها و در گروه های سنی مختلف دچار تغییر شده و این مساله در بین دانش آموختگان شاغل دارای تحصیلات آموزش عالی در کشور، نمود بیشتری دارد. هدف اصلی این تحقیق، بررسی ابعاد اقتصادی، اجتماعی و جمعیت شناختی تمایل به تغییر شغلی درمیان دانش آموختگان تحصیلات عالی ایران در دوره 1394- 1384می باشد. داده های پژوهش مبتنی برداده های طرح آمارگیری نمونه ای نیروی کار مرکز آمار ایران طی دوره 1384 تا 1394 بوده است. جامعه آماری تحقیق را تعداد کل شاغلان دانش آموخته دارای تحصیلات عالی واقع در گروه های سنی 20 تا 64 ساله تشکیل داده که 259085 نفر بوده اند.
    یافته های تحقیق نشان داد الگوی تمایل به تغییر شغلی دانش آموختگان دارای تحصیلات عالی برحسب جنس، وضع زناشویی، تجربه مهاجرت، ساعات کار، رشته تحصیلی و گروه های عمده شغلی با کنترل سن و دوره متفاوت بود. بطور متوسط، تمایل دانش آموختگان دارای تحصیلات عالی به جستجوی کار دیگر حدود 15درصد برآورد گردید. توجه کافی به اهمیت و اثرگذاری عوامل جمعیت شناختی بر بازارکار نیروی انسانی متخصص در بدنه سیاست گذاری های کلان اقتصادی و اجتماعی کشور از مهم ترین توصیه های سیاستی تحقیق به شمار می آید.
    کلیدواژگان: ساختار سنی جمعیت، دوره، تمایل به تغییر شغل، دانش آموختگان دارای تحصیلات عالی
  • محمد ساسانی پور، مجید کوششی، عباس عسکری ندوشن، اردشیر خسروی صفحات 109-134
    این مطالعه در تلاش است تا سهم گروه های سنی و علل مرگ ومیر در افزایش امید زندگی در ایران در دهه اخیر را محاسبه کند. داده های مرگ ومیر از سامانه ثبت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اخذ شده است. میزان مرگ ومیر کودکان با استفاده از روش رویکرد نسلی بین دو سرشماری و مرگ ومیر بزرگسالان با استفاده از روش بنت - هوریوشی اصلاح شده است. نتایج نشان داد که طی دهه اخیر مرگ ومیر اطفال سهم قابل توجهی در افزایش امیدزندگی دو جنس در کشور دارند. گروه های سنی سالمندی سهم مهمتری در افزایش امید زندگی مردان و زنان داشته اند. با این وجود سهم سنین میانی در افزایش امید زندگی مردان نیز قابل توجه است. تغییرات مرتبط با مرگ ناشی بیماری های قلبی- عروقی به ویژه در زنان و حوادث غیرعمدی به ویژه در مردان علل عمده افزایش امید زندگی در کشور بوده اند. علی رغم تاثیر مثبت تغییرات سطح و الگوی علل اصلی مرگ ومیر بر افزایش امید زندگی در کشور، همچنان پتانسیل زیادی برای افزایش بیشتر امید زندگی، به ویژه از طریق مهار و کنترل مرگ ومیر ناشی از سرطان ها و مرگ ومیر ناشی از بیماری های قلبی- عروقی در مردان وجود دارد که نیازمند برنامه ریزی های بهداشتی مناسب است.
    کلیدواژگان: امید زندگی، بیماری های قلبی- عروقی، حوادث غیرعمدی، علل مرگ ومیر
  • محمدجلال عباسی شوازی، مرجان رشوند صفحات 135-169
    افزایش سن ازدواج جوانان به ویژه زنان از ویژگی های بارز جامعه کنونی ایران است، که از زوایای اجتماعی و اقتصادی تبیین گردیده ولی مطالعات اندکی به تغییرات ارزشی در حوزه ازدواج پرداخته اند. سوال اساسی این است که ارزش ازدواج چه سهم و نقشی در وضعیت ازدواج زنان دارد؟ به بیان دیگر آیا ارزش ازدواج به عنوان یک متغیر می تواند در وضعیت ازدواج زنان (ازدواج کرده و ازدواج نکرده) اثرگذار باشد و این دو گروه را از هم جدا کند؟ هدف مقاله حاضر، بررسی تاثیر ارزش ازدواج بر وضعیت ازدواج زنان 34-20 ساله شهر تهران است. داده های مطالعه حاصل پیمایشی است که در پاییز 1395 با استفاده پرسشنامه ساخت یافته از 630 زن نمونه جمع آوری گردید. یافته ها، حاکی از تاثیر معنا دار ارزش ازدواج بر وضعیت ازدواج زنان است. به گونه ای که زنان ازدواج کرده در مقایسه با زنان ازدواج نکرده ارزش بیش تری برای ازدواج قائل هستند. با این حال با کنترل ویژگی های فردی از جمله سن، سطح تحصیلات، وضعیت اشتغال و دینداری این رابطه دستخوش تغییر می گردد، به گونه ای که با توجه به سن، تحصیلات، وضعیت اشتغال و سطح دینداری زنان، ارزش ازدواج آنان متفاوت می گردد. بنابراین در چرایی وضعیت ازدواج زنان مجموعه ای از عوامل ارزشی و ویژگی های فردی دخیل هستند. نتیجه سیاستی مقاله این است که در تدوین و اعمال سیاست های تسهیل ازدواج توجه به ویژگی های فردی افراد امری ضروری است.
    کلیدواژگان: ارزش ازدواج، ویژگی های فردی، تحصیلات، دینداری، شهر تهران
  • زهرا سلطانی، حسن عینی زیناب، محمد اسلامی، محمداسماعیل مطلق صفحات 171-205
    این مقاله روند تغییرات میزان باروری کل ایران و دیگر شاخص های مربوط به آن، در دهه های 1370 و 1380 را به صورت چندمتغیری و بر اساس متغیرهای محل سکونت، سطح تحصیلات، اشتغال، و وضعیت برخورداری تبیین می کند. از آنجایی که در دهه های یادشده ایران یکی از سریع ترین گذارهای باروری را در جهان تجربه کرد به کار بستن روش های جدیدی نظیر بررسی تغییرات شاخص های باروری به صورت چندمتغیری می تواند درک عمیق تری از مکانیسم تغییرات این دوره مهم در گذار باروری در ایران در اختیار ما بگذارد.
    داده های مورد استفاده در این پژوهش، شامل داده های خام نمونه 2% سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 است و تغییرات باروری در ایران به تفکیک متغیرهای موردمطالعه در چهار دوره پنج ساله 75-1371، 80-1376، 85-1381 و 90-1386 بررسی شده است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که با کاهش میزان باروری کل، تاثیر متغیرهای مطالعه در تبیین شاخص های مختلف باروری و از جمله احتمال گذار به فرزند بعدی، کاهش یافته است. با این وجود، همچنان متغیرهای اقتصادی-اجتماعی در احتمال تولد فرزندان به طور کلی و به ویژه احتمال تولد بیش از یک فرزند، تاثیر می گذارند. نتایج همچنین نشان می دهد، زنان شهری، تحصیل کرده، شاغل، و طبقه بالا پیشگامان تاخیر در فرزندآوری و فاصله گذاری بین موالید بوده اند.
    کلیدواژگان: مطالعه باروری دوره ای، روش مدل رگرسیونی بقا، بررسی چند متغیره، متغیرهای اقتصادی-اجتماعی، نظریه ردرفورد
  • نجمه بخشی زنجیرانی، ملیحه علی مندگاری صفحات 207-244
    عوامل مختلفی به صورت درهم تنیده از دوران قبل از ازدواج تا به هنگام انتخاب همسر و طی مراحل مختلف زندگی مشترک در موفقیت و پایداری زندگی زناشویی نقش ایفا می کنند. این پژوهش با هدف واکاوی بازدارنده های طلاق از دیدگاه زنان متاهل شهر شیراز در پی جستجوی زمینه های ثبات خانوادگی و دلالت های تداوم بخش زندگی مشترک آنان است. مشارکت کنندگان پژوهش کیفی حاضر20 زن متاهل هستند که به روش نمونه گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها مصاحبه نیمه ساختارمند بود. تحلیل داده ها با کمک روش نظریه زمینه ای اشتروس و کوربین انجام گرفت که شامل کدگذاری باز، محوری و گزینشی بود. ازدواج مناسب و امنیت زناشویی شرایط علی ایجادکننده خانواده کارآمد و بهنجار هستند. شیوه صحیح همسرگزینی و زمینه های تربیتی و حمایتی والدین به عنوان شرایط زمینه ای و مدیریت رسانه و فضای مجازی و مراقبت های اخلاقی زوجین به مثابه شرایط مداخله گر، حضور زنان متاهل را درون زندگی مشترک تداوم بخشیده اند. راهبرد کنش زنان متاهل در تلاش برای ایجاد یک خانواده کارآمد و بهنجار، تحمل سختی ها و شرایط دشوار زندگی با مدیریت مناسب شرایط بحرانی و نیز از طریق همراهی و حمایت متقابل زوجین از یکدیگر است. پیامد تمامی این شرایط و کنش های فعالانه، انعطاف پذیری، پویایی و انسجام بالای خانوادگی است که نهاد خانواده را از هجوم تلاطم ها و ناملایمات زندگی به سرمنزل آرامش و ثبات رهنمون می شود.
    کلیدواژگان: زنان سازگار، خانواده کارآمد و بهنجار، بازدارنده های طلاق، مطالعه کیفی، شهر شیراز
|
  • Zahra Kalantari, Adel Azar, Mohammadjalal Abbasi Pages 7-41
    Iran has experienced significant demographic changes over the last three decades. The fertility rate of 7 children in the 1360s reached 1.8 in 1390 before rising to around 2.1 in 1395; as it has been told Iran has the sharpest fall of fertility in the world.
    This article aims to investigate population complexity deeply in regard to other social economic sub-systems, with multi-dimensional nonlinear view provided by system dynamics. Simulation initial time is 1361 and continues until 1425. Population subsystem consist of four aging cohorts; fertility and life expectancy considered endogenous. The results show, in two scenarios, TFR will never become less than 1.75 children per woman till 1425. According to the simulation results of different scenarios, the effects of most policies will be fully apparent after several years. As time goes on, the policy effects will be reduced, so policy packages need to be updated to further impact.
    Keywords: population, Iran, System thinking, system dynamics, Fertility
  • Valiollah Rostamalizadeh, Ali Ghasemi Pages 43-67
    One of the important concerns of rural youth is whether they should stay in their place of ​​residence or select a different place to live and work. There are some circumstances and factors that encourage them to leave and some that encourage them to stay. Therefore, the issue of rural youth immigration is not a common and concern-free process. These young people are always faced with choices in life. Accordingly, the main purpose of the present research is to find social factors affecting the migration. It also aims to determine whether attachment to the living place has a role in migration of rural youth. Using multistage cluster sampling and survey method, 800 young people in the villages of the two cities of Hashtrud and Osku were studied. Research findings derived from path analysis indicate that the place attachment, quality of life, investment in the place, life satisfaction, income and secondary education have a negative effect on leaving the village while the variables of being single, having immigrant family member, college education and unemployment have a positive effect on leaving rural areas.Attachment to rural community can act as a strong and long-term barrier to youth migration from the village.According to the high degree of correlation of the attachment to rural community with the levels of participation, sense of responsibility and investment in living place, this social factor can lead to economic productivity and has been a very effective factor in improving the economic and welfare status of villages.
    Keywords: Place Attachment, Stay of Rural Youth, Migration, Quality of Life, investment in the place
  • Mohammad Mirzaie, Nader Motihaghshenas Pages 69-107
    Today, due to the technological change, increase of economically active population and changes in occupational structure, tendency of job change is shifted in different periods and age groups. This issue is highlighted among the higher education graduates.
    The aim of this study is to identify and explore the socio-economic and demographic dimensions the tendency of job change among the higher education graduates in Iran with emphasis on population age-structure during 2005 -2015 period.Data are mostly taken from the Labor Force Sampling Project which is conducted by the statistical center of Iran (2005-2015). Statistical population of study is total number of higher education graduates between 20 to 64 years old ( N=259085).
    The results shows that the tendency of  job change pattern among the higher education graduates vary in terms of sex, marital status, current migration experience, work timing ,educational courses and the main occupational groups by controlling age and period variables.In average, the rate of tendency of job change was approximately 15 percent.Enough attention to importance and effectiveness of demographical factors on labor market of expert and higher educated in the body of macro socio-economic policy-making is research policy requirement.
    Keywords: Age-Structure of population, Period, Tendency of job Change, Higher Education Graduates
  • Mohammad Sasanipour, Majid Kosheshi, Abbas Askari, Ardeshir Khosravi Pages 109-134
    This study tries to calculate the share of age groups and causes of death in increasing life expectancy in Iran during last decade. Death data is taken from the Ministry of Health, Medicine and Medical Education. Child mortality rate and adult mortality were corrected by hypothetical cohort approach between two censuses and Bennett - Horiuchi method, respectively. Results show that infant mortality has important contribution in increasing life expectancy for two sexes during last decade. Old age groups have more important role in increasing life expectancy for men and women. However, the role of middle age groups in increasing men’s life expectancy is important, too. Changes related to death caused by cardiovascular diseases, especially in women and unintentional accidents especially in men, have been the main causes of increasing of life expectancy in the country. Despite of the positive effect of changes in level and patterns of main causes of death on increasing life expectancy in Iran, there are high potential for more increasing of life expectancy, especially through control of death caused by cancers and cardiovascular disease in men that requires proper health planning.
    Keywords: life expectancy, cardiovascular disease, unintentional accident, causes of death
  • Mohammadjalal Abbasi, Marjan Rashvand Pages 135-169
    Increase in the age at marriage, especially among the young women, is a prominent feature of recent decades in Iran which has been mostly investigated from socio-economic point of view. However, few studies have focused on value changes in the field of marriage.The fundamental question is how much is the proportion of marriage value in women's marriage status? In other words, does the value of marriage, as a variable, could affect the status of married and unmarried women, in addition, these two groups could be divided by this variable. In this research, data were collected by the structured questionnaire among 630 Tehran’s women between 20- 34 years old in autumn 1395. What is founded in this research is that marriage values have a significant effect on women's marriage status, so that married women put more value on marriage than unmarried women.  However, if the individual traits such as age, education level, occupation and religiosity are controlled, the relation between two variables will change. So women with different circumstance have different viewpoint to marriage values.Therefore, regarding the status of women’s marriage both individual and valuable factors are involved. In conclusion, paying more attention to the individual traits, including age, education and occupation, for formulating and implementing marriage facilitation policies is essential.
    Keywords: marriage Value, marriage status, individual traits, education, religiosity, structured questionnaire, Tehran city
  • Zahra Soltani, Hasan Eini, Mohammad Eslami, Mohammad Motlagh Pages 171-205
    This article describes the trend of Iran’s TFR and its components, from 1991 to 2011, in a multivariate analysis based on the variables such as residence, education level, employment status and the amenities condition. Since in this period of time, Iran experienced one of the rapidest fertility transition in the world, applying the new method such as the multivariate analysis of Iran’s fertility rates could provide a more profound understanding of the mechanism of changes in this considerable time span of Iranian fertility transition.
    The raw data from the 2011 population and housing census 2% file is used in this study and the four quinquennial fertility changes, 1991-1996,1996-2001, 2001-2006 & 2006-2011, have been investigated by regarding the socioeconomic variables. The results represent as fertility rates decreased, the effects of socioeconomic variables on explaining the different fertility indicators, including the probability of transition to the next child, had been reduced. In spite of this fact, the parity progression ratios in general and the PPR of having more than one child in particular, are still affected by the socioeconomic variables. Furthermore, the findings could be shown the urban, educated, employed and high-class women were the pioneers of delayed childbearing and the birth spacing.
    Keywords: Period fertility analysis, Survival regression model, Multivariate analysis, socioeconomic variables, Retherford’s theory
  • Najme Bakhshi, Malihe Mandeghari Pages 207-244

    Various factors, intertwined from pre-marriage to the choice of spouse, and in different stages of common life, play a role in the success and sustainability of marital life. The aim of this qualitative study was to explore the divorce inhibitors from the viewpoint of married women to find the areas of stability, sustainability and Implications of the continuity of their common life. Contributors to this research included 20 married and compatible women who were different in terms of age, level of education, employment status, number of children and age difference with their husbands. Targeted and then theoretical sampling was conducted and semi-structured interviews were done for data gathering. Then Strauss and Corbin encoded data analysis was performed in three stages of open, axial and selective coding.
    Proper marriage and marital security are the causal conditions that create an efficient and normal family. The right choice of the spouse and parent’s education and support backgrounds as causative factors and managing media and cyberspace and the moral care of couples as intervening conditions continued the presence of married women in common life. Married women's strategy in an effort to create an efficient and normal family, tolerating the hardships and difficult conditions of life, with the proper management of critical situations, and through the mutual empathy and support of couples. The consequence of all these conditions and active actions is the flexibility, dynamism and high level of family cohesion that will lead the institution of the family from the onslaught of turbulence and life difficulties to peace and stability. The findings of this research can be helpful in Culture-building to reach a coherent and frisky family in the community.
    Keywords: Compatible women, Efficient, normal family, Divorce Inhibitors, qualitative study, Shiraz city