فهرست مطالب

جامعه شناسی اقتصادی و توسعه - سال هفتم شماره 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • سال هفتم شماره 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/02/10
  • تعداد عناوین: 6
|
  • زین العابدین افشار*، سلیمان پاک سرشت، سعید افشار صفحات 1-34

    در جامعه ایرانی بعد از انقلاب فساد وجود دارد و به خصوص بعد از جنگ تحمیلی رو به فزونی بوده است. چگونه در جامعه ای که یکی از مبانی جدید نظام سیاسی آن بر اساس مقابله با فساد است، فساد رشد کرده است. هدف این نوشتار بررسی فرایند شکل گیری فساد، و پرسش اصلی آن چگونگی شکل گیری فساد در ایران بعد از انقلاب است. فرایند یا فرایندهای شکل گیری فساد در ایران کدامند. بدین منظور از چهارچوب تحلیلی انواع سلطه، کشمکش گروه های اجتماعی، اهمیت ساحت فرهنگی، تفکیک و تمایز امور، و جدایی بوروکراسی از سیاست، استفاده گردید که از نظریه نوع آرمانی ماکس وبر استخراج شده است. از روش اسنادی و کتابخانه ای برای شناسایی ویژگی های مختلف جامعه ایرانی استفاده شده است. اسناد شامل تحلیل ها و شواهد تاریخی جامعه ایران است که توسط نظریه پردازان ایرانی تولید شده اند. نتایج نشان می دهد جامعه ایرانی سه ساحت فرهنگی ایرانی-اسلامی و غربی دارد. و زمانی یک ساحت فرهنگی در یک دوره ای بر دیگری مسلط می شود، تک بعدی شدن یا اقتدار گرایی فرهنگی شکل می گیرد. اقتدار گرایی فرهنگی باعث انسداد سیاسی می شود و در نهایت آنهم باعث انحصار اقتصادی، و در نتیجه فساد می شود. این فرایند از طریق مکانیزم تسلط گروه های اجتماعی یک ساحت بر دیگر ساحت های فرهنگی، و سیاست زدگی بوروکراسی انجام می شود. در کل می توان گفت درهم تنیدگی و چند سویه بودن اقتدارگرایی فرهنگی، سیاست زدگی بوروکراسی و انسداد سیاسی تعیین کنندگی ویژه ای برای اقتصاد ایران دارد که یکی از مهمترین پیامد های آن شکل گیری فساد است.

    کلیدواژگان: اقتدارگرایی قرهنگی، سیاست زدگی بوروکراسی، انسداد سیاسی، انحصار اقتصادی، فساد
  • فرنگیس سادات حسینی دانا، مهدی نوی پور* صفحات 35-61

    پژوهش حاضر باهدف بررسی اثرات فعالیت‏های کارخانه ذوب مس خاتون آباد بر توسعه مناطق پیرامون، انجام شد. در این پژوهش از روش علی- مقایسه ای بهره گرفته شده است. جامعه آماری پژوهش حاضر، شامل 2900 نفر از ساکنین دو منطقه در شهرستان شهربابک بودند که بر اساس جدول بارتلت، اندازه نمونه 150 نفر تعیین شد و نمونه گیری به صورت تصادفی ساده با انتساب متناسب انجام شد. ابزار اصلی جمع‏آوری داده‏ها پرسشنامه بود که روایی صوری آن تایید و پایایی آن نیز با استفاده از محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (773/0 - 892/0) مورد تایید قرار گرفت و داده پردازی نیز با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شد. بر اساس نتایج یافته‏های تحقیق و با توجه به آزمون های آماری صورت گرفته در زمینه‏ی مقایسه وضعیت شاخص های توسعه در دو دوره قبل و بعد از تاسیس کارخانه (6 سال قبل و حال حاضر) بیانگر این مطلب است که فعالیت‏های کارخانه ذوب در منطقه خاتون آباد در حال حاضر بر شاخص زیست محیطی و شاخص اجتماعی-فرهنگی اثرات منفی را بر جای گذاشته است. افزون بر این، نتایج مقایسه میانگین بین دو منطقه در حال حاضر نشان داد که تفاوت معنی داری بین دو منطقه مورد مطالعه از لحاظ شاخص اجتماعی-فرهنگی و زیست محیطی وجود داشته است، در حالی که از لحاظ شاخص اقتصادی تفاوت معنی داری بین دو منطقه نبوده است. بعلاوه، با توجه به تعیین اندازه اثر فعالیت های کارخانه ذوب مس خاتون‏آباد می توان بیان کرد که وجود کارخانه باعث تنزل4/6 درصدی شاخص اجتماعی- فرهنگی بهبود3/0 درصدی شاخص اقتصادی و تنزل8/13 درصدی شاخص زیست محیطی شده است.

    کلیدواژگان: کارخانه ذوب مس، خاتون آباد، توسعه منطقه‏ ای، شاخص های فرهنگی، شاخص های اجتماعی
  • نجف شیخ سرایی* صفحات 63-89

    روشنگری بسیاری از پیش پنداشت های گفتمان «غرب» و «دیگری» را تولید کرد. در چارچوب علم -اجتماعی نوظهوری که ریشه در مفروضات روشنگری داشت، روایت هایی از تاریخ ارائه گردید که طی آن غرب نمونه و مقیاس پیشرفت اجتماعی، عقلانیت و تحول در نظر گرفته می شد و «دیگری» نفی و ضد هر آنچه که غرب مظهر آن بود. بر این مبنا این پژوهش با این ادعا که آثار تاریخدانان مهم غربی در زمینه توسعه دارای سوگیری ایدئولوژیک است، تلاش کرده است تا کارکردهای این سوگیری ایدئولوژیک برای انسان غربی را نشان دهد. این پژوهش بر این فرضیه استوار است که فلسفه تاریخ روشنگری مبتنی بر مقولات ارزشی دوگانه، دارای دو کارکرد مهم بوده است. نخست، نیاز به معنادارسازی زندگی مدرن در غیاب دین را برطرف می کند و دوم اینکه به لحاظ ارزشی برتری هویت غربی نسبت به سایر هویت های تمدنی را تایید می کند. در این راستا آثار دو تاریخدان مهم و تاثیرگذار غربی یعنی ماکس وبر و جارد دایاموند با هدف آشکارسازی روایت های اروپامحور موجود در آن ها مورد مطالعه قرار گرفته است و تلاش شده است تا بی اعتباری این روایت ها نشان داده شود.

    کلیدواژگان: روشنگری، اروپامحوری، دانش روایی، قدرت، مدرنیته
  • منوچهر علی نژاد*، علی اصغر سعیدی صفحات 91-124

    کارآفرینی به مثابه خلق ارزش تولیدی و قدرت ترکیب منابع دارای دلالت های اقتصادی و اجتماعی بوده و به مثابه مکانیزمی برای حرکت از «انسان اقتصادی» به مفهوم پاراتوئی به «انسان کارآفرین» به مفهوم شومپیتری است. یکی از نمودهای اجتماعی و عینی کارآفرینی در ارتباط با گروه های اجتماعی، ظهور نوعی کارآفرینی قومی و شبکه ای است که در این مقاله سعی شده ابعاد اقتصادی و اجتماعی آن در عملکرد دریانی های آذری زبان تهران در بخش سوپرمارکت داری و فروشگاه زنجیره ای تبیین شود. نوع روش مورد استفاده در تحقیق، کیفی و به شیوه مردمنگارانه بوده است. در این روش منطق رفتار کارآفرینانه دریانی ها به شیوه توصیف فربه تبیین شده است. جامعه آماری در این تحقیق دریانی های سوپرمارکت دار تهران بوده و 30 نفر به شیوه «نمونه گیری در دسترس» برای مصاحبه انتخاب شده اند. نتایج نشان می دهد رفتار کارآفرینانه دریانی ها به دلیل نقش برجسته پیشگامان از جمله حاج مهدی ابراهیمی دریانی با موفقیت در فعالیت های تولیدی مانند احداث چای عقاب، شروع و با نقش کارآفرینانه در بسیج منابع، به تثبیت و نهادینه شدن این روحیه در میان دریانی ها انجامیده است. به عبارت دیگر این گروه از آذری زبانها نه تنها دارای روحیه کارآفرینی بالایی بودند، بلکه توانستند این روحیه را نهادینه و به تثبیت نوعی کارآفرینی قومی کمک کنند. برای این گروه کارآفرینی تجسم عینی «ترکیب منابع» بوده و از طریق مهاجرت به تهران، استقرار در محله دریان نو، خرید مغازه های دوبر و ایجاد انجمن های زادگاهی در جهت حمایت دورن گروهی و عملکرد شبکه ی موفق عمل کردند.

    کلیدواژگان: اخلاق کاری، روحیه کارآفرینی، دریانی ها، سوپرمارکت داری و فروشگاه زنجیره ای
  • فردین قریشی، محمد عباس زاده، ناصر صدقی، محمدباقر علیزاده اقدم، سیدحامد کهنه پوشی* صفحات 125-153

    ایران کشوری چندقومی و چندزبانه است، اما با آغاز روند نوسازی در ایران، برساخته سیاست زبان در حکومت پهلوی اول ، از حکم زبان فارسی به عنوان زبان مشترک به حکم زبان فارسی به عنوان زبان واحد حرکت کرده و سیاست تک زبانی را شرط وحدت ملی در ایران قرار می دهد. با اتخاذ این سیاست زبانی تنها به زبان فارسی امکان رشد و بالندگی داده شد و دیگر زبانهای ایران از حوزه های رسمی کنار نهاده شدند. فرض تحقیق بر آن است که سیاست زبانی ماهیتی گفتمانی داشته و برساخته است. از آنجا که نشریه ی کاوه از نشریات گفتمان ساز پیش از برآمدن نظم جدید بوده است، پژوهش با فرض گفتمانی بودن ماهیت سیاست زبانی و برساخته ی اجتماعی بودن آن، با اتخاذ نظریه ی گفتمان لاکلائو و موف و به کارگیری امکانات تحلیل متن تحلیل گفتمان انتقادی به تحلیل گفتمان تمام شماره های روزنامه پرداخته است. پژوهش وحدت زبانی را دال اصلی شبکه ی معانی هویت ایرانی در گفتمان روزنامه دانسته و به تبیین نحوه ی هژمونیک شدن گفتمان می پردازد.

    کلیدواژگان: سیاست زبان، نشریه ی کاوه، تحلیل گفتمان، چندفرهنگ گرایی، توسعه
  • حسن مومنی*، سمیه خدارحمی، عبدالحسین کلانتری صفحات 155-183

    در سال های اخیر شاهد حساسیت موضوع آب به همراه تغییر رویکرد به آب، از مقوله ای صرفا طبیعی به مقوله ای محیط- زیستی و اجتماعی هستیم. نحوه مصرف آب آشامیدنی بیش از هر چیز دیگر به نگرش ها و به طور کل به فرهنگ وابسته است. از این رو، هدف اصلی مقاله حاضر بررسی نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در هدر رفت آب آشامیدنی است. جامعه آماری متشکل از شهروندان شهرستان دهلران با حجم نمونه 390 نفر است. همچنین روش نمونه گیری، خوشه ای چند مرحله ای است و از پرسشنامه محقق ساخته جهت جمع آوری داده ها استفاده و میزان کل آلفای کرونباخ پرسشنامه نیز حدود 90 درصد حاصل شده است. برای بررسی فرضیات از آزمون های آماری تی مستقل، تحلیل واریانس یک طرفه و معادلات ساختاری (نرم افزار لیزرل) استفاده شده است. نتایج حاکی از این است که در رابطه با هدر رفت مصرف آب آشامیدنی، به ترتیب عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بیش ترین سهم دارند. همچنین متغیرهای زمینه ای جنسیت، وضع تاهل، تحصیلات و نوع شغل با متغیر وابسته دارای رابطه ی معناداری هستند.

    کلیدواژگان: مصرف آب، نگرش ها، شهروندان، عوامل اجتماعی، عوامل فرهنگی، هدر رفت آب
|
  • Z. Afshar *, S. Pakseresht, S. Afshar Pages 1-34

    In Iran after the revolution there has been corruption and it has specially increased after the war. The article studies the formation process of the corruption in Iran after the revolution. The analytical framework of the type of domination, social groups conflict, importance of cultural dimension, differentiation of affairs, and separation of bureaucracy by politic that are extracted from the idealtype of Weber theory, have been used (a library method and the document analysis is used. Document includes analysis and evidence of Iranian society provided by Iranian theorists. Results show that Iranian society has three Iranian, Islamic and Western cultural dimensions. In historical period, a sphere has been dominated with other domains. To do one-dimension cultural sphere or cultural authoritarianism causes political obstruction and ultimately it creates an economic monopoly. The cultural domination, by eliminating other groups, created a politicization of bureaucracy or political blockade which eventually ended up in the formation of corruption in the government. The corruption after the revolution with severalchanges occurred in policies of distributive, consumerism and commercial capitalism government economy, and the currency issue. These were heavily influenced by cultural authoritarianism and political obstruction.

    Keywords: Iranian society, Corruption, Cultural authoritarianism, Political obstruction, Economic monopoly
  • F.S. Hosseini, M. Nouripour * Pages 35-61

    Industrialization is a dynamic factor for development process, while industrializationprojects in addition to provideparts of human needs, cause different intended and unintended effects. Thus, the purpose of this research was to investigate Khatounabad Copper Smelter Factory's effects on the development of surrounding areas. A causal-comparative research method was used for this purpose. Targetpopulation included the residents of two regions of Shahre-Bbak County that about 150 ones of them were selected and studied using Bartlet Sampling Table and Random Sampling procedure. The face validity of the data gathering tool (questionnaire) was verified via specialists' reviews. The reliability of the supposed questionnaire was also verified calculating Cronbach's Alpha Internal Consistency Coefficient obtained from a pilot study (from 0.773 to 0.892) and SPSS software was used to analyze data. The results of comparing after and before factory establishment (current situation vs six years ago), showed that there were statistically significant differences between areas with and without factory in terms of social and environmental factors, but the differences were not statistically significant about economic factors. To ensure this conclusion, the covariance analysis was also used. This analysis also verified the supposed conclusion. Finally, the effect size analysis showed that Khatounabad Copper Smelter Factory had an increasing effect (= 0.3%) on economic factors, and decreasing effects including 6.4% on social and 13.8% on environmental factors.

    Keywords: Factory, Copper smelter, Khatounabad, Regional development
  • N. Sheykhsarayee * Pages 63-89

    Enlightenment engendered many preconception of “the west” and “the rest” discourse. In framework of social science that was rooted in enlightenment presumptions, a narration of history was presented that in which the west was conceived as a pattern and criterion of social development, rationality and revolution,and the rest was perceived as opposite to whatever the west was its symbol. Based on this, this study claimesthat works of eminent historians of the west are prejudiced ideologically and has tried to illustrate functions ofthis ideological prejudice for the western man. This research is based on the hypothesis that philosophy history of Enlightenment based on values of dualism has two important functions. First, answers the need for meaningfulness of modern life in the absence of religion. Second, confirmed advantage of the western identity over the other civilization identities. In this regard, works of two important and influential western historians namely Max Weber and Jared Diamond, with the aim of exposing the Eurocentric narratives existing in them has been studied and has been tried to illustrate discredit of this narratives.

    Keywords: Enlightenment, Eurocentric, Max Weber, Jared Diamond
  • M. Alinezhad *, A.A. Saeedi Pages 91-124

    One of the social and objective manifestations of entrepreneurship in relation to social groups is the emergence of a kind of ethnic and network entrepreneurship. In this paper, it has been tried to explain the economic and social dimensions of the performance of the Azeri seafood in the supermarket and chain stores of Tehran.Based onthe qualitative research method was used on this research.In this method, we have tried to explain the logic of entrepreneurial behavior logic coding. The target populationof this study was Tehran's supermarket seagrass and 30 people were selected as "available sampling" for the interview.The results show that the entrepreneurial behavior of the seas was influenced by the early pioneers of the dyke. Not only did they have a high entrepreneurial spirit, but they were able to institutionalize this spirit and help establish a kind of ethnic entrepreneurship.For this group, entrepreneurship has been the objective embodiment of the "resource mix" and by migrating to Tehran, settling in the new Daryan neighborhood, purchasing Dober shops and creating hometown associations to support networking and network performance, has also played its part in the supermarket and store sector. Chains of "Dairy Fellows", and through its "Money Transfer to the Founder" (Daryan Village), will develop it.

    Keywords: Ethnic Entrepreneurship, Network Entrepreneurship, Daryans, Supermarket, Chain Store
  • F.Ghoreyshi, M. Abbaszadeh, N. Sedghi, M.B.Alizadehaghdam, S.H. Kohnehpoush * Pages 125-153

    Iran is a Multi-ethnic and multi-lingual country. During the Pahlavi I Government era, the constructed language policy has moved from taking Persian as a lingua-franca Language to Persian as the only legitimate language of Iran. By adopting this language policy, Persian language was promoted as formal language and was allowed to proliferate; but other Languages in Iran were excluded from being used in educational, official and other formal fields. Regarding discursive nature of language policy and considering it as a social construct and assuming that the Kaveh magazine has been one of the discourse constructing journals prior to new order in Iran, this research has adopted Mouffe&Laclaueapproach to discourse theory and by using text analysis techniques of CDA has analyzed all of the magazines. Research has found that linguistic unitarism is a nodal point in Iranian Identity discourse and has explained the way that this discourse has become hegemonic.

    Keywords: Language policy, Kaveh Magazine, Discourse Analysis, Multiculturalism, Modernization
  • H.Momeni *, S.Khodarahmi, A.Kalantari Pages 155-183

    In recent years, there has been a particular focus on water along with an approach change from a purely natural issue to a bioenvironmental and social one. The way of consuming drinking water is mostly depended on attitudes and in general on culture. Therefore, the main objective of the present study was to examine the role of cultural and social factors in wasting drinking water. The targetpopulation consisted ofDehloran’s citizens with a sample size of 390 individuals. In addition, multi-stage cluster sampling was used as the sampling method. A researcher-adequestionnaire was used for data collection, and the total Cronbach's alpha for the questionnaire was calculated to be 90%. In order to analyze the hypotheses, independent t-test, one-way analysis of variance, and structural equations (Lisrel software) were used. The results showed that the cultural, social, and economic factors have the most effect on wasting drinking water, respectively. Moreover, the background variables including gender, marital status, education, and occupation have a relationship with the dependent variable.

    Keywords: Culture, Social factors, Water consumption, Citizens, Attitudes