فهرست مطالب

راهبرد اقتصادی - پیاپی 16 (بهار 1395)
  • پیاپی 16 (بهار 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/01/21
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مهدی صادقی شاهدانی *، محمد جمور صفحات 5-31
    امروزه بحران کمبود منابع آب و بحران بیکاری دو مشکل اساسی اقتصاد ایران به شمار می‌روند. بنا بر تعریف، صادرات آب مجازی یک بخش خاص در جدول داده-ستانده، به میزان افزایش ستانده بخش آب در اثر افزایش یک واحدی در صادرات آن بخش خاص گفته می‌شود. لذا شناسایی الگوی مطلوب صادرات ایران مبتنی‌بر پتانسیل اشتغال‌زایی بخش‌های اقتصادی و صادرات آب مجازی مسئله این تحقیق است. درواقع، هدف این تحقیق استخراج شیوه و الگوی صادراتی مبتنی‌بر رفع مشکلات بیکاری و کمبود منابع آب است. روش دستیابی به این الگو از طریق رهیافت داده- ستانده است. بدین‌صورت که ابتدا جدول داده- ستانده سال 1390 مرکز آمار ایران به 18 بخش اصلی تجمیع شد. سپس با استفاده از روش راس این جدول برای سال 1394 بهنگام‌سازی شد. پس از محاسبه ماتریس معکوس لئونتیف، میزان افزایش اشتغال به ازای تغییر واحد در تقاضای نهایی و همچنین میزان صادرات آب مجازی استخراج شد. از ترکیب این دو شاخص، شاخص ترکیبی الگوی صادرات به دست آمد. سپس با توجه به اهداف ذکرشده نتایج مشخص‌ و شرح داده شدند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد به‌منظور ایجاد اشتغال و کاهش هرچه بیشتر صادرات آب مجازی، الگوی صادرات کشور باید به سمت صادرات بخش خدمات از طریق جذب گردشگران، ادامه مشاوره‌های بین‌المللی، ارائه خدمات حمل‌ونقل‌های بین‌المللی، پذیرش بیماران متقاضی درمان از دیگر کشورها و... حرکت کند.
    کلیدواژگان: آب مجازی، جدول داده- ستانده، الگوی صادرات، پتانسیل اشتغال زایی
  • محمد نوفرستی *، رعنا عباسقلی نژاد اسبقی صفحات 33-75
    اقتصاد ایران در راستای تامین مالی بخش‌های اقتصادی، بانک‌محور تلقی می‌شود. در سال‌های اخیر، سیر فزاینده نسبت مطالبات غیرجاری از حد استاندارد بین‌المللی 5 درصد به علت افزایش ریسک اعتباری بانک‌ها از توان آن‌ها در اعطای تسهیلات کاسته و درنتیجه منجر به بروز تنگناهای اعتباری شده‌است. در این مقاله به کمک ساخت یک الگوی اقتصادسنجی کلان ساختاری در دوره زمانی 1394-1346، میزان اثرگذاری نسبت مطالبات غیرجاری به هنگام فاصله‌گرفتن آن از حد استاندارد 5 درصد بر متغیرهای کلان اقتصادی و درعین‌حال میزان اثرگذاری سیاست پولی انبساطی در این شرایط بر متغیرهای کلان اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته‌است. نتایج شبیه‌سازی پویای الگو نشان می‌دهد در اقتصاد ایران که نسبت مطالبات غیرجاری بیش از سطح 5 درصد است، قدرت اعتباردهی سیستم بانکی به‌طور متوسط به میزان 8/23 درصد کاهش یافته‌است. با کاهش توان اعتباردهی بانک‌ها در اعطای تسهیلات، متغیرهای کلان اقتصادی نظیر نرخ استفاده از ظرفیت‌های تولیدی، سرمایه‌گذاری، اشتغال و تولید ناخالص داخلی به ترتیب به‌طور متوسط به میزان 9/2، 7/7، 2 و 3 درصد کاهش یافته‌اند. همچنین با افزایش نسبت مطالبات غیرجاری از سطح 5 درصد، اثرگذاری سیاست پولی انبساطی بر قدرت اعتباردهی سیستم بانکی به‌طور متوسط به میزان 6/25 درصد کمتر شده‌است. درنتیجه، متغیرهای کلان اقتصادی شامل نرخ استفاده از ظرفیت‌های تولیدی، سرمایه‌گذاری، اشتغال و تولید ناخالص داخلی نیز به‌طور متوسط به میزان 2/3، 3/8، 2/2 و 1/3 درصد کاهش یافته‌اند
    کلیدواژگان: نسبت مطالبات غیرجاری، سرمایه گذاری، اشتغال، تولید ناخالص داخلی، الگوی اقتصادسنجی کلان ساختاری
  • احمد صلاح منش *، حسین اکبری فرد، رضا علائی صفحات 77-105
    در مقاله‏ حاضر به بررسی فرضیه‏ نوع رابطه‏ فعالیت بازار بیمه، بخش بانکی و رشد اقتصادی در ایران پرداخته شده است. در این راستا با استفاده از داده‏های سری زمانی دوره ‏1394-1358 به بررسی رابطه‏ بین فعالیت بازار بیمه و بخش بانکی ازیک‌طرف و رابطه‏ هم‌زمان بازار بیمه، بخش بانکی و رشد اقتصادی از طرف دیگر پرداخته شده است. بدین منظور از شاخص‏های تراکم (ID)، نفوذ (IP) و شاخص ترکیبی (IMA) که توسط رویکرد تحلیل مولفه‌های اصلی (PCA) ایجاد شده است به‌عنوان جایگزین فعالیت بازار بیمه و شاخص اعتبارات اعطاشده به بخش خصوصی توسط بخش بانکی (BMA) به‌عنوان جایگزین فعالیت بخش بانکی و از رشد GDP سرانه به‌عنوان جایگزین رشد اقتصادی استفاده شده است. رویکرد تودایاماموتو و مدل VECM نیز به‌منظور بررسی رابطه‏ بین متغیرها به کار گرفته شده است. نتایج بررسی علیت، بیان‏کننده‏ این است که باوجود متفاوت‌شدن نتایج بر اساس نوع شاخص جایگزین فعالیت بازار بیمه، ولی جهت علیت از فعالیت بازار بیمه به سمت بخش بانکی است. همچنین وجود رابطه‏ بلندمدت بین فعالیت بازار بیمه، بخش بانکی و فعالیت بخش بانکی با رشد اقتصادی تائید شده است
  • وحید شقاقی شهری *، آمنه السادات کوچکی صفحات 107-144
    اتخاذ سیاست‌های مناسب برای کاهش کسری تجاری ازجمله اهداف و برنامه‏های اصلی سیاست‌گذاران اقتصادی در جهت مقاوم‌سازی اقتصاد ایران محسوب می‌شود. با این‌حال، ارتباط بخش تجارت خارجی با سیاست‌های ارزی بر پیچیدگی مطالعات مربوطه افزوده است. لذا شناسایی این ارتباط، تاثیر و تاثر میان آن‌ها، نحوه اتخاذ و تدوین سیاست‌های کلان اقتصادی را برای نیل به تعادل در بخش خارجی شفاف‏تر می‌کند. مقاله حاضر نیز باهدف شناخت روابط متقابل بین کسری بخش تجارت خارجی با الگوهای مختلف نرخ ارز در اقتصاد ایران درصدد است سازوکار اثرگذاری نظام ارزی بر کسری بخش تجارت خارجی را در بلندمدت و کوتاه‏مدت با بهره‏گیری از الگوی تصحیح خطای برداری ساختاری ((Structural VECM طی سال‌های 93-1360 مورد بررسی قرار دهد. مقایسه نتایج، بیانگر یک ارتباط بلندمدت مستقیم و معنی‌دار بین نرخ ارز واقعی با تراز تجاری اقتصاد ایران طی دوره مورد بررسی است. همچنین نرخ ارز واقعی در مقایسه با نرخ‌های ارز رسمی و بازار آزاد بیشترین اثرگذاری را بر بهبود (کسری) تراز تجاری اقتصاد ایران داشته است؛ به‌طوری‌که نرخ ارز واقعی در بلندمدت با ضریب 33/1 تراز تجاری را بهبود بخشیده و موجب مقاوم‌سازی اقتصاد ایران می‌شود
    کلیدواژگان: تراز تجاری غیرنفتی، نرخ ارز واقعی، نرخ ارز رسمی، نرخ ارز بازار آزاد، الگوی تصحیح خطای برداری ساختاری
  • یوسف محنت فر *، یونس گلی صفحات 145-168
    یکی از اساسی‌ترین آموزه‌های دین اسلام، پرداخت مخارج مذهبی است. تفاوت تمایل به پرداخت مخارج مذهبی ناشی از تفاوت در ویژگی‌های اقتصادی- اجتماعی خانوارها از قبیل درآمد و تفاوت در اعتقادات و باورهای دینی است. بر این اساس، مقاله حاضر با استفاده از داده‌های هزینه- درآمد خانوارها برای دوره زمانی 1388 تا 1395، به بررسی علل شکاف مخارج مذهبی با کاربرد مدل‌های تجزیه اکساکا- بلیندر و ماچادو- متا می‌پردازد. نتایج برآوردها نشان می‌دهد بالغ‌بر 89 درصد از شکاف مخارج مذهبی بین خانوارها، به دلیل تفاوت در اعتقادات است. همچنین در چندک‌های پایین مخارج مذهبی، بالغ‌بر 90 درصد از تفاوت مخارج مذهبی به دلیل تفاوت در اعتقادات و در چندک‌های بالا، سهم تفاوت در ویژگی‌های اقتصادی- اجتماعی در حدود 20 درصد است. شواهد برای شکاف مخارج مذهبی خانوارهای شهری و روستایی نشان می‌دهد خانوارهای روستایی به دلیل اعتقادات و باورهای قوی، مخارج مذهبی بیشتری صرف می‌کنند. به بیان دیگر، اعتقادات و باورهای دینی نقش مهم‌تر و بیشتری نسبت به ویژگی‌های اقتصادی- اجتماعی در تعیین مخارج مذهبی دارد
    کلیدواژگان: مخارج مذهبی، شکاف اعتقادات، اقتصاد اسلامی
  • فرزاد خندان *، حاکم قاسمی، فرهاد درویشی سه تلانی، عین اله کشاورز ترک صفحات 169-210
    نهاد حاکمیت، یکی از مهم‌ترین نهادهای تاثیرگذار در راهبردهای اقتصادی هر کشوری است. نهادی که امروز در عرصه روابط بین‌الملل با لفظ دولت- ملت از آن یاد می‌شود. پدیده اجتماعی دولت در طول تاریخ از عهد باستان تاکنون همواره متناسب با تغییرات و تحولات اجتماعی تغییر یافته است، از این‌رو، تغییر آن در آینده نیز دور از انتظار نیست. به‌ویژه با توجه به تغییرات و تحولات گسترده‌ای که فناوری اطلاعات، ارتباطات و به‌موازات آن شکل‌گیری فرایند جهانی‌شدن به وجود آورده، تغییر مفهوم دولت- ملت متناسب با این تغییرات به نظر اجتناب‌ناپذیر می‌رسد. این تغییرات به‌گونه‌ای با سرعت و عمق زیاد در حال وقوع می‌باشد که ممکن است باعث گسستگی در روابط نهادی و اجتماعی و حتی دگردیسی کامل تسلط حاکمیت بر راهبردهای اقتصادی و سیاسی کشورها شود. پرداختن به این موضوع از آن‌جهت حائز اهمیت است که اگر دولت- ملت در آینده دستخوش تغییر مفهومی یا کارکردی شود، هر آینده‌نگاری با موضوع آینده کشورها و تحولات راهبردهای اقتصادی و سیاسی بدون در نظر گرفتن این تغییرات از اعتبار کافی برخوردار نخواهد بود. در این مقاله، با طرح تحولات دولت- ملت در پرتو پیشرفت‏های فناوری اطلاعات به‌عنوان گونه‌ای از تحولات کارکردی و مفهومی دولت-ملت در آینده، آینده‌های بدیل محتمل و تغییرات احتمالی در عناصر تشکیل‌دهنده دولت- ملت تبیین شده است
    کلیدواژگان: اقتصاد سیاسی، دولت- ملت، آینده های بدیل، فناوری اطلاعات، آینده پژوهی
  • علی امامی میبدی *، مجتبی غیاثی، مسعود مکاری صفحات 211-240
    اولین گام برای افزایش کارایی و بهره وری، اندازه گیری، تجزیه و تحلیل، ‏برنامه ریزی و بهبود بخشیدن به این بخش کاربردی است که مهمترین گام ‏می تواند اندازه گیری عملکرد و بهینه سازی در مسیر توسعه شرکت ها ‏باشد.‏ این تحقیق با استفاده از مدل تحلیل پوششی داده‌ها DEA و شاخص مالم کوئیست برای ارزیابی تغییرات فاکتورها بهره‌وری کل TFP برای تمام پالایشگاه‌های گاز طبیعی در طی سال‌های 1394-1388 و بهره‌گیری از روش نهاده‌محور با دو نهاده و دو ستانده انجام شده است. نتایج حاصل از ارزیابی نشان از کارآمدی فنی- محیط‌زیستی پالایشگاه‌های خانگیران (هاشمی‌نژاد) و پارسیان در بین 12 پالایشگاه گاز طبیعی در طی سال‌های مورد بررسی دارد. با محاسبه شاخص بهره‌وری کل مالم کوئیست در بین پالایشگاه‌های گاز طبیعی به‌طور متوسط 6 پالایشگاه رشد مثبت و ‏6‏ پالایشگاه دیگر رشد منفی بهره‌وری را طی سال‌های 94-1388 استخراج شده است
    کلیدواژگان: کارایی فنی، تحلیل پوششی داده ها، پالایشگاه گاز طبیعی، شاخص مالم کوئیست، بهره وری محیط زیست
|
  • Mehdi Sadeghi Shahdani, Mohammad Jamour Pages 5-31
    Today, the crisis of water scarcity and unemployment are two major problems facing the Iranian economy. Therefore, this research aims to identify the optimal export pattern based on these two problems. The method of achieving this is through the I-O approach. To do this, first we aggregated I-O table of the year1390 in 18 main sectors. Then using the RAS method, we updated this table for the year1394. After calculating the Leontief inverse matrix, the increase in employment per unit of change in final demand as well as the amount of virtual water exports was extracted. By mixing these two indicators the combined index of export was obtained. The results of the research show that, in order to create employment and reduce virtual water exports as much as possible, the export pattern of the Iran (Islamic republic of) should move towards the service sector
    Keywords: virtual water, input-output table, export pattern, employment potential
  • Mohammad Noferesti *, Rana Abbasgholi Nezhad Asbaghi Pages 33-75
    The Iran’s economy is considered to be largely bank oriented in order to finance the economic sectors. In recent years, the increasing trend of nonperforming loans from the 5 percent international standard, due to the increased credit risk of banks, has been reduced from their ability to provide credits and thus has led to credit bottlenecks. This paper, by using structural macroeconometric model in the period of 1967-2015, has investigated the effectiveness of Gap Between Non Performing Loans Ratio and Its National Standard Limit on the macroeconomic variables as well as the effectiveness of expansionary monetary policy in these conditions on macroeconomic variables. The dynamic simulation results greater than of the model show that, in the conditions of the Iranian economy, where the NPL ratio of than 5 percent ratio of the international standard, the power of providing credit by the banking system has decreased by an average of 23.8 percent. By reducing the ability of banks to provide credits, macroeconomic variables such as the utilization rate of production capacities, investment, employment and GDP were on average 2.9, 7.7, 2 and 3 percent have decreased. Also, with the increase in the ratio of nonperforming loans from a level of 5 percent, the effect of expansionary monetary policy on the power of providing credit by the banking system has decreased by an average of 25.6 percent. As a result, the macroeconomic variables including utilization rates of production capacities, investment, employment and GDP, have also declined by an average of 3.2, 8.3, 2.2 and 3.1 percent
    Keywords: Non Performing Loans (NPL), Utilization of Production Capacities, Investment, Employment, GDP, Macro Structural Econometric Model
  • Ahmad Salahmanesh *, Hossein Akbarifard, Reza Alaie Pages 77-105
    In the present study, the hypothesis of the type of relationship between insurance market activity, banking sector and economic growth in Iran has been investigated. In this regard, using time series data from 1980 to 2016, the relationship between insurance market activity and banking sector on the one hand and the simultaneous relationship between the insurance market, banking sector and economic growth on the other hand have been investigated. For this purpose, the indices of density (ID), penetration (IP) and composite index (IMA) that created by the principal component analysis approach (PCA) have been used as a proxy for the insurance market activity and domestic credit to private sector by banks (BMA) has been used as a proxy for the banking sector and the growth of GDP per capita has been used as a proxy for economic growth. The VECM model and Toda and Yamamoto approach are also used to examine the relationship between variables. The results of the causality analysis indicate that, despite the difference in results based on the type of alternative index of insurance market activity, the causality of the insurance market activity is towards the banking sector. Also a long-run relationship between the activity of the insurance market and the banking sector and the activity of the banking sector with economic growth confirmed
    Keywords: VECM Model, Johansen Cointegration Test, Toda, Yamamoto Approach, Causality
  • Vahid Shaghaghi Shahri *, Ameneh Alsadat Kuchaki Pages 107-144
    Searching for policies to reduce the trade deficit on one hand and improving the foreign balance of payments on the other, is one of the major tasks of every country’s financial authorities. However, the interrelationships of trade and exchange rate policies have made research in such fields cumbersome. Therefore, the knowledge of such bilateral relations paves the way for setting up macroeconomic policies in obtaining a well behaved foreign trade sector. The purpose of this study is to evaluate the short run and the long run relationships of the factors affecting trade deficits during the period (1981-2014). The results indicate that there exists a long run relation between the exchange rate and the trade balance. Secondly, the real exchange rate has more effect on improving balance trade compared with the official & market exchange rates, as the real exchange rate will improve the trade balance by 1.33 in the long term, and through which has strengthen the economy
    Keywords: Non-Oil Trade balance, Real exchange rate, Official exchange rate, Market exchange rate, VECM Model
  • Yousef Mehnatfar *, Younes Goli Pages 145-168
    One of the most basic properties of the Islamic religion is the payment of religious expenses. The difference in willingness to pay religious expenses is due to differences in the socio-economic characteristics of households, such as income and differences in religious beliefs. Accordingly, the study examines the causes of the religious expenditure gap by using the data from Expenditure-Income household over 2009-2016 and applying Oaxaca-Blinder and Machado-Meta decomposition models. The results of the estimates show that over 89% of the religious expenditure gap is due to differences in beliefs. Also, at the lower quantiles of religious expenditure over 90% of religious expenditure gap is due to differences in beliefs and at the upper quantiles, the share of difference in socio-economic characteristics is about 20%. The evidence of religious expenditure gap between rural-urban household shows that rural households spend more on religious spending because of strong beliefs. In fact, the results show that religious beliefs play a more important role than socio-economic characteristics in determining religious expenditures
    Keywords: religious expenditure, decomposition models, beliefs differences, Islamic Economics
  • Farzad Khandan *, Hakem Ghasemi, Farhad Darvishi Setalani, Einollah Keshavarz Tork Pages 169-210
    Government institution, is one of the most important institutions affecting economic strategies in countries. In international-relation scope, this is known as nation-state. Fundamental changes in this Concepts as a result of advancements in information technology and the Globalization approach are evident. These changes are happening so rapidly and are so deep that may introduce discontinuity and rapture in social relations and even total metamorphosis of how state controls the political and economic directions and strategies. Consistent with changes and social developments, social phenomenon of the state has continuously been changing throughout history from ancient times till now; hence also we can expect its change in future. Especially in light of the wide-ranging changes that have taken place in Information and Communication Technology (ICT) and in parallel with the formation of the process of globalization, evolution of the concept of nation-state seems to be inevitable in line with these evolutions. It is important to address this issue if, in the future, the nation-state undergoes conceptual or functional changes; because without considering these changes, any foresight will not be credible with regard to the future of nations, economic and developments in politics and international relations. In this paper, some forms of functional and conceptual transformation and development of the nation-state in the future is described and possible alternative futures based on the advancements in information technology and possible changes in the elements of the nation-state are described
    Keywords: political economy, nation-state, alternative futures, information technology, futures studies
  • Ali Emami Meybodi *, Mojtaba Ghiyasi, Masoud Mokari Pages 211-240
    First step for increase efficiency and productivity is measure, ‎analyze, plan, and improve this applied part that the ‎most important step can have measuring be the performance ‎and optimization in the firms development path. This research uses the DEA and Malmquist index to evaluate the total TFP productivity utilization for all natural gas refineries during the years 2009-2015 and using an input-oriented approach with two Input and output are two outputs. The results of the evaluation indicate the technical-environmental efficiencies of the Khangiran (Hasheminejad) and Parsian refineries among the 12 natural gas refineries during the years under study. By calculating Malmquist‎ total productivity index among natural gas refineries, on average, six positive growth refineries and six other refineries have been extracted from negative growth in productivity over the years considered
    Keywords: Technical Efficiency, Data Envelopment Analysis, Natural Gas Refinery, Malmquist Index, Environmental productivity