فهرست مطالب

تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی - پیاپی 35 (تابستان 1398)
  • پیاپی 35 (تابستان 1398)
  • 98 صفحه، بهای روی جلد: 240,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1398/06/10
  • تعداد عناوین: 6
|
  • رمضان محمدی*، ابراهیم گودرزی صفحات 7-20

    وجود گزارش های ضد و نقیض درباره کیفیت تعامل محمدبن حنفیه و سیدالشهداء(ع) در رابطه با نهضت کربلا، نشان از لزوم ارزیابی و بررسی صحت و سقم آن اخبار دارد. گزارش ابن اعثم مبنی بر نگارش وصیت نامه از سوی امام(ع) برای محمدحنفیه پیش از ترک مدینه؛ مخالفت او با قیام آن حضرت در گزارش ابن سعد؛ دو نامه ارسالی سیدالشهداء(ع) برای وی از مکه و کربلا و نیز «روایت مشیت» که از ابن طاووس نقل شده، از جمله این اخبار است. پژوهش حاضر بر آن است تا این اخبار را مورد بازخوانی قرار داده و به نقد و ارزیابی آنها بپردازد. کاوش در گزارش ها نشان از ضعف «روایت مشیت» و وصیت نامه مشهور امام(ع) به محمدحنفیه و ناسازگاری و تعارض خبر مخالفت او با قیام برادر در مکه دارد. همچنین براساس خوانشی جدید از دو نامه ارسالی امام(ع)، مخاطب اصلی نامه ها، محمدحنفیه بوده و آن حضرت پیشاپیش از عدم دست یابی خاندان او به حکومت خبر داده است.

    کلیدواژگان: سیدالشهداء(ع)، محمدحنفیه، قیام عاشورا، وصیت نامه
  • حسین حسینیان * صفحات 21-32

    غدیر محوری ‎ترین موضوع اختلافی شیعه و سنی است، که پیوسته در رد و اثبات یا تفسیر و تاویل محتوایی آن آثاری تدوین ‎شده است. مناظره‎ گونه برخی کوفیان با ابوحنیفه درباره غدیر از شمار آن گفتگوهاست، که نخستین بار ابن عقده(م334ق) نقل و سپس مفید(م413ق) بازگو کرده است. این نوشتار با پیوند به دیگر دانش ‎ها با رویکردی علمی تحلیلی، سخن ابوحنیفه را درباره غدیر بررسی توصیفی-تحلیلی کرده و به مسایلی مانند راویان خبر، محتوای حدیث و تناسب‎‎سنجی زمانی با جریان‎های فکری جامعه پرداخته است. یافته این آمایش با صرف نظر از ایرادهای سندی، آن‎ است که پس از قتل عثمان، که جامعه به شدت برافروخته بود، مرجئه‎ی نخستین با تکیه بر پذیرش دو خلیفه نخست، در برابر مواضع دو خلیفه بعدی سکوت کرد و ابوحنیفه براساس ارجاء‎گرایی نقل حدیث غدیر را عامل گسترش دشمنی‎ گروه ‎ها تحلیل ‎کرده و نشر آن را به صلاح جامعه آن روز ندانست.

    کلیدواژگان: حدیث غدیر، امیرالمومنین(ع)، ابوحنیفه، امام صادق(ع)، مرجئه
  • وحید محمودی*، علیرضا ابراهیم صفحات 33-48

    گزارش سیاحان اروپایی درباره تصوف دوران صفویه، از آن جهت که فارغ از الزامات تاریخ نگاری رسمی نگارش یافته اند، جزئیاتی بدیع و ارزشمند را در بردارند. این مقاله که با شیوه توصیفی-تحلیلی تالیف شده، می کوشد تا گزارش سیاحان را در مقایسه با آثار مخالفان، موافقان و پژوهشگران تصوف ارزیابی کند. نتیجه این که سیاحان به سبب اقامت محدود و مسیرهای مشخص، صوفیان بسیاری از مناطق ایران را ندیدند و لذا توصیفات آنها جامعیت ندارد. گزارش سیاحان عموما نشانگر رویارویی مستمر دراویش نعمتی- حیدری، انزواطلبی و لاابالی گری بعضی صوفیه، و وابستگی شماری از آنان به حاکمیت است. گردآوری وجوهات از رهگذران و اظهار کرامات نیز از جمله رفتارهای صوفیه اند که اغلب مورد پیش داوری و تعمیم سیاحان قرار گرفته اند. بعضی خدمات صوفیه به جامعه شیعی و محبوبیت اولیای تصوف نزد مردم نیز مورد توجه سیاحان بوده است. البته تناقض هایی در گزارش سیاحان وجود دارد که احتمالا ناشی از ذهنیت اروپایی و یا جهت دهی مترجمان است.

    کلیدواژگان: تصوف، صفویه، سفرنامه، صوفیه، سیاحان اروپایی، شرق شناسی
  • سعیده حیدری نژاد، فاطمه جان احمدی* صفحات 49-62

    انبار شهری است با پیشینه ی تمدنی و موقعیت استراتژیک واقع در میان سه تمدن ساسانی، سریانی و یونانی، بهره مند از امتیازات فراوان و در عصر اسلامی نیز، هم جوار دمشق مجلل امویان، بغداد پرشکوه عباسیان و کوفه، نخستین دژ شهر مسلمانان. همواره سایه عظمت نواحی مجاور بر انبار موثر بوده و موجب غفلت مورخان و محققان از آن شده است. در این میان، نقش میانجی گری انبار در تکوین و انتقال خط عربی نقشی کم بدیل اما مغفول است. بیشترین سهم به کوفه و حیره داده شده حال آن که انبار نیز با دارا بودن ظرفیت های مشابه در تکوین و انتقال خط موثر بوده است. بنابراین مقاله حاضر درصدد است تا با تشریح جایگاه شهر انبار در تکوین خط عربی از خلال منابع کتابخا نه ای به این دو سوال پاسخ دهد: شهر انبار در انتقال خط عربی به حجاز چه نقشی ایفا نموده است؟ ظرفیت های آن برای تکوین، تکمیل و انتقال خط عربی چه بوده است؟

    کلیدواژگان: شهر انبار، موقعیت استراتژیک، امتیازات اقتصادی، تکوین خط عربی، انتقال خط عربی
  • بدرالسادات علی زاده * صفحات 63-76

    جلوس شاه عباس اول مقارن با یکی از بحرانی ترین ادوار تاریخ صفویه بود. از جمله چالش های اصلی دولت صفویه در این برهه، چگونگی روابط با دولت های همسایه بود. از نخستین گام های شاه عباس اول برای رفع چالش های موجود، فعال کردن دیپلماسی و ارسال مکاتبات متعدد با دولت های همسایه بود. این پژوهش به شیوه کتابخانه ای و به روش توصیفی و تحلیلی علاوه بر معرفی نسخه خطی مراسلات، در پی پاسخ به این پرسش است که مکاتبات سیاسی در دوره شاه عباس اول چه نقشی در مناسبات خارجی با دولت های همسایه داشت؟ یافته های پژوهش موید آن است که اگرچه مکاتبات شاه عباس اول در به مذاکره کشاندن ازبکان و بازداشتن آنها از تهاجم به خراسان نقش فعالی ایفاء نکرد، اما استمرار مکاتبات شاه عباس اول با عثمانی ها و گورکانیان هند، نقش فعالی در اعتمادسازی در روابط ایران با این دولتها و درنهایت ایجاد فرصت مناسب برای شاه عباس جهت بازپس گیری مناطق اشغالی ایفاء کرد.

    کلیدواژگان: شاه عباس اول، دولت های همسایه، مکاتبات، نسخه خطی مراسلات، صفویه
  • وحید سعیدی، مصطفی پیرمرادیان*، اصغر منتظر القائم صفحات 77-90

    تحولات تاریخی و اندیشه ای که در بستر آن ها فرقه های مختلف اسلامی ایجاد شده اند، نقش بسیار مهمی در بازنمایی چگونگی شکل گیری فرقه های مختلف کلامی دارند. از این رو واکاوی و تحلیل آن ها دستاوردهای قابل توجهی به دنبال خواهد داشت و از اهمیت بسزایی در تاریخ اندیشه های کلامی برخوردار است. یکی از این دستاوردها، فهم پیشینه فرقه نگاری در میان مذاهب اسلامی است. پژوهش پیش رو درصدد است با توجه به این اهمیت با استفاده از رویکرد تحلیل گفتمان لاکلاو و موف صورت بندی و کشاکش های به وقوع پیوسته در جامعه اسلامی و زمینه های تشکیل و تطور آن را بررسی کند. در واقع مساله اصلی این پژوهش شناسایی و تبیین مولفه های موثر بر شکل گیری فرقه نگاری در ساحت زمانی مدنظر پژوهش با تکیه بر تحلیل گفتمان لاکلاو و موف است. یافته های پژوهش نشان دهنده این است که زنجیره ای از تحولات سیاسی -  اجتماعی و مذهبی بر روند شکل گیری این سبک نگارش تاثیر گذاشته است.

    کلیدواژگان: فرقه نگاری، علم کلام، تحلیل گفتمان، لاکلا و موف
|
  • Ramadan Mohammadi*, Ebrahim Goodarzi Pages 7-20

    Contradictory reports about the quality of interaction between Mohammad ibn Hanafiyyah and Sayyed al-Shohada in relation to the Karbala movement indicate the need to evaluate and verify the accuracy of those reports. Ibn Assam's report on the Imam's (AS) written testament to Mohammad Hanafiyyah before leaving Medina, his opposition to the Imam's uprising in Ibn Sa'ad's report, the two letters sent to him by Sayyed al-Shohada from Mecca and Karbala, as well as "The Narrative of Providence" quoted by Ibn Tawus are among such news. The present study seeks to review and criticize these news. Examining the reports reveals the weaknesses of "The Narrative of Providence", Imam's (AS) written testament given to Mohammad Hanafiyyah, and the news of his opposition to his brother's uprising in Mecca. Also, according to a new reading of two letters sent by Imam (AS), the main addressee of the letters was Mohammad Hanafiyyah and Imam (AS) had announced in advance that his family would not reach the government.

    Keywords: Sayyed al-Shohada (AS), Mohammad Hanafiyyah, Ashura Uprising, Testament
  • Hossein Hosseinian * Pages 21-32

    Ghadir is the most central controversial issue of the Shiite and Sunni sects. Some works have been consistently compiled to refute, substantiate, or interpret and explain its content. Some Kufians' debate with Abu Hanifa about Ghadir is one of those conversations, first quoted by Ibn Oqdeh (334 AH) and then retold by Mofid (413 AH). Linking to other sciences with a scientific-analytical approach, this paper descriptively and analytically studies Abu Hanifa's commentary on Ghadir and deals with issues such as narrators of news, the content of the hadith, and its temporal proportionality with the intellectual currents of the society. The finding of this study, regardless of the documents deficiencies, is that after the killing of Osman, the community was heavily fueled. Accepting the first two caliphs, the first Murjiʾah remained silent against the positions of the next two caliphs. Abu Hanifa, on the basis of reference, analyzed the transmission of the Hadith of Ghadir as a factor in the spread of hostility of the groups and did not consider its publication to be in the public interest of that day.

    Keywords: Ghadir Hadith, Amir al-Mu'minin (AS), Abu Hanifa, Imam Sadiq (AS), Murjiʾah
  • Vahid Mahmoudi*, Alireza Ibrahim Pages 33-48

    The European travelers' reports on the Sufi-era Sufism contain exquisite and valuable details as they are written out of the requirements of official historiography. Designed in a descriptive-analytical way, this article attempts to evaluate the reports of the travelers as compared to the works of dissidents, sympathizers, and Sufi scholars. The result showed that the travelers, due to their limited residence and specific routes, did not see the Sufis in many parts of Iran, and therefore their descriptions are not comprehensive. Travelers' reports generally indicate the continued confrontation of the Nemati-Heydari dervishes, the isolationism and remissness of some Sufis, and the dependence of a number of them on the government. Gathering money from passers-by and expressing keramats are also Sufi behaviors that have often been prejudiced and popularized by the travelers. Some Sufi services to the Shiite community and the popularity of the Sufi guardians have also attracted the attention of the travelers. Of course, there are some contradictions in the reports of the travelers, which may be due to the European mentality or the orientation of the translators.

    Keywords: Sufism, the Safavid, Travelogue, Sofia, European Travelers, Orientalism
  • Saeedeh Heidari Nejad, Fatemeh Janahmadi* Pages 49-62

    Anbar is a city with a civilizational background and a strategic position among the three Sassanian, Syriac and Greek civilizations, enjoying many privileges. In the Islamic era, it was adjacent to the Umayyad majestic Damascus, the magnificent Baghdad of the Abbasid and Kufa, and the first stronghold of the Muslis' city. The shadow of the greatness of the adjacent areas has always affected Anbar, and it has been neglected by the historians and researchers. In the meantime, Anbar's mediating role in the development and transmission of the Arabic writing has been unique, but neglected. Although the biggest contributions were assigned to Kufa and Hirah , Anbar had been effective in developing and transporting the writing with similar capabilities. By explaining the position of the city of Anbar in the development of the Arabic writing through using library resources, the present article attempts to answer these two questions : What role did the city of Anbar play in the transfer of the Arab writing to the Hejaz? What were its capacities for the development, completion and transfer of the Arabic writing?

    Keywords: Anbar City, Strategic Location, Economic Concessions, Arab Writing Development, Arab Writing Transfer
  • Badr Al, Sadat Ali Zadeh * Pages 63-76

    The kingship of Shah Abbas was contemporary with one of the most critical period in the Safavid era. One of the main challenges of the Safavid government at this time was how to deal with the neighboring states. One of Shah Abbas's first steps to address the challenges was to enable diplomacy and to send numerous communications to the neighboring states. In addition to introducing the correspondences manuscripts, this research, in a descriptive and analytical manner, seeks to answer this question: What role did political correspondences play in having foreign relations with the neighboring states during the reign of Shah Abbas? The findings indicate that although Shah Abbas I's correspondences did not play an active role in convincing Uzbeks to negotiate and preventing them from invading Khorasan, the continuation of Shah Abbas's correspondences with the Ottomans and Indian Gurkhans played an active role in building confidence in Iran's relations with these governments. It provided Shah Abbas with an opportunity to reclaim the occupied territories.

    Keywords: Shah Abbas I, Neighboring Governments, Correspondences, Manuscripts, the Safavid
  • Vahid Saeedi, Mostafa Pirmoradian*, Asghar Montazer Alghaem Pages 77-90

    The historical and intellectual developments underlying the various Islamic sects play a very important role in representing how different theological sects are formed. Therefore, their analysis will yield significant results and is of great importance in the history of theological thoughts. One of these achievements is understanding the background of Sectarian Historiography among the Islamic religions. The present study seeks to address this issue using Laclou's and Mouffe's discourse analysis frameworks to investigate the ongoing conflicts in the Islamic society and its contexts of formation and evolution. In fact, the main issue of this research is to identify and explain the factors that influence the formation of sectarian historiography in the time domain under study, relying on Laclou's and Mouffe's discourse analysis frameworks. The findings indicate that a series of socio-political and religious changes have influenced the process of formation of this style of historiography.

    Keywords: Sectarian Historiography, Theology, Discourse Analysis, Laclou, Mouffe