فهرست مطالب

آینه پژوهش - سال سی‌ام شماره 4 (پیاپی 178، مهر و آبان 1398)
  • سال سی‌ام شماره 4 (پیاپی 178، مهر و آبان 1398)
  • 174 صفحه، بهای روی جلد: 160,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1398/09/10
  • تعداد عناوین: 10
|
  • امید سروری صفحات 3-16

    در سده 9ق منظومه ای با عنوان «نبی نامه » سروده شده که سراینده اش ناشناخته است. تا کنون از این منظومه دو نسخه در ترکیه شناسایی شده، که یکی در کتابخانه فاتح و دیگری در کتابخانه موزه توپقاپی سرای نگهداری می شود. این منظومه در وزن شاهنامه به سال 844 ق و در یک مقدمه، چهار قسم و یک خاتمه سروده شده و سرایند ه در آن در چند جا به فردوسی و شاهنامه تعریض کرده است. موضوع این مثنوی بلند داستان زندگی پیامبر اسام(ص)از ابتدا تا انتهاست و سراینده برای سرودن آن از احادیث صحیح و معتبر بهره گرفته است.

    کلیدواژگان: نبی نامه، پیله ور شیرازی، کمال غیاث فارسی، حافظ عاف شیرازی، ولی نامه، فردوسی، شاهنامه
  • رسول جعفریان صفحات 17-32
    نویسنده در نوشتار حاضر در قالب هفدهمین سلسله انتشارات با عنوان نسخه خوانی، متن چند نسخه را مورد مداقه قرار داده است. این متون بدین شرح اند:یادداشت های جالبی روی نسخه از شرح فارسی من لایحضره الفقیه از ملامحمد تقی مجلسیوقف نامه شاه سلطان حسین برای سیره ابن هشاممتن وقف نامه کتاب سیره ابن هشامیک سند اقتصادی زراعی جالب از بیش از دویست سال پیششاه سلطان حسین، جشن نیمه شعبان را رسمی کردواقعه تازه که در حضرت عبدالعظیم، شب چهارشنبه دویم ربیع الاول سنه 1327 روی دادهمیرزا موسی سیاح اصفهانی، پزشکی مدرن اما منتقد فرنگ از دوره مشروطه
    کلیدواژگان: نسخه خوانی، نسخه خطی، خوانش متون
  • دیوید یاکوبسون، احمد احمدی صفحات 33-51
    بعد از اینکه اعراب در سال 638 میادی ] 16 یا 17 هجری[اورشلیم را فتح کردند، نام این شهر تا حدود یک قرن تقریبا دست نخورده ماند؛ با این تغییر کوچک که فقط عنوان لاتین آن که آئیلیا بود کمی عربی گردید و تبدیل به ایلیا شد. شاهد این مدعا -ثابت ماندن نام تا حدود یک قرن- سکه ها و مهرهایی است که از دوره اموی باقی مانده است. از سال های ابتدایی قرن نهم میادی]اواخر قرن دوم هجری[بود که عنوان ایلیا جای خود را به لفظ قدس))al-Quds داد، دلیل این نام گذاری هم جایگاه قدس یای بود که اورشلیم داشت. این پژوهش در نظر دارد تا با تکیه بر قدیم یترین منابع باقیمانده از دوره اموی نظیر سکه های این عصر و همچنین قدیم یترین بنای باقیمانده از عصر حا کمان اموی، یعنی قب هالصخره توضیحی برای این تاخیر در تغییر نام پیدا کند. همچنین مشاهدات و نظرات جدید درباره این بنای مقدس اسامی و نمای خاص موزاییکی اش آورده و تحلیل شده است. و در نهایت شواهد و مدارک مختلف را کنار هم چید هایم تا با نگاهی نو بقای یک صد ساله نام ایلیا برای اورشلیم را بررسی کنیم.
    کلیدواژگان: اورشلیم، آئیلیا کاپیتولینا، ایلیا، قبه الصخره، عبدالملک بن مروان، معبد سلیمان، سکه های اولیه اسامی
  • عباس بصیری صفحات 51-61
    عبدالعزیز الدوری به عنوان یکی از تاریخ پژوهان مبرز معاصر نقش مهمی در ایجاد رویکردهای جدید در نگرش به تاریخ اسام داشته است. آشنایی وی با مکاتب تاری خنگاری غربی و تحصیات وی در غرب در تفاوت نگاه وی به تاریخ موثر بوده است. توجه وی به تاریخ اقتصادی، تاریخ اجتماعی و گسترش دادن منابع تاریخی حتی به منابع ادبی را می توان از جمله اقدامات بارز وی در حوزه مطالعات تاریخی برشمرد. نظر به اهمیت کوش شهای وی در حوزه مطالعات تاریخی و نیاز به توجه به جنب ه های مختلف تاری خپژوهی وی مقاله ای از وجیه کوثرانی که خود از تاری خپژوهان برجسته است، در ارتباط با روش مطالعات تاریخی عبدالعزیز الدوری به فارسی ترجمه م یشود.
    کلیدواژگان: عبدالعزیز الدوری، تاریخ اقتصادی، تاریخ اجتماعی، تاریخ نگاری، دانش تاریخ
  • جواد بشری صفحات 62-77
    نوشتار حاضر، هفدهمین شماره از سلسله انتشاراتی است که بر یافته های تاریخ ادبیاتی، متن شناسی و نسخه شناسی تمرکز دارد. برخی از منابع معرفی شده و مطالب مطروحه در این شماره به شرح ذیل است:بیت سعدی در عبهرالعاشقین روزبهان (؟)ماخذی دیگر برای قصیده سوگندنامه فرید عطار)مداح خوارزمشاه(و گمانه زنی درباره ابیات مفقود سرآغاز آن کتابت آثار عطار و سعدی به دست با کان/ پا کان اسفراینی دیوان شعری از سده نهم، و نه پنجم هجری، در بغداد اطلاعی احتمالی از یکی از افراد خاندان عبدالسامی فارس در سده هشتم هجری در معرفی دیوان شعر «بی نشان »)یادداشتی به قلم دکتر روح انگیز کراچی( علامه قزوینی و مصطفی جواد دو استدراک پابرگی)پیرامون نامه دکتر غنی به علامه قزوینی و شعر «ا گر دل از غم دنیا جدا توانی کرد)»
    کلیدواژگان: تاریخ ادبیات، متن شناسی، نسخه شناسی
  • علی اکبر فراتی صفحات 78-89
    یکی از شرحهای کامل و ارزشمند بر قصیده برده شرف الدین بوصیری)درگذشته 696 ه(، شرح دانشمند قرن نهم هجری شرف الدین علی یزدی است که تاریخ دقیق وفات او مشخص نیست، مسلم آن است که وی در نیمه قرن نهم درگذشته است، و صاحب آثار مختلفی مانند ظفرنامه است. این نوشته در پی پاسخ به این سوال است که: شارح در شرح قصیده از چه  روش و شیوه هایی بهره برده است؟ شرح یزدی به زبان فارسی است و با مقدماتی تحت عنوان تنبی هات)بیست تنبیه( در جایگاه پیامبر ا کرم)ص(و مراتب عرفانی و جایگاه ایشان در جهان هستی است. شرح در سه سطح است، سطح واژه تحت عنوان «المفردات » که بیان لغوی ابیات است، و با نکات صرفی همراه است و گاه به کتب لغوی مستند میگردد. سطح دوم شامل نکات نحوی و بلاغی ابیات است، و مواردی چون فصل و وصل را ذکر میکند، و تحت عنوان «الترکیب » است. سطح سوم به نام «حاصل الفحوی » است که به بیان معنا و ترجمه ابیات بر اساس دو سطح پیشین است، و ارتباط ابیات پس و پیش باهم را میآورد. این شرح دارای پنج نسخه است. این شرح به اشتباه به شخص دیگری به نام عبد الوهاب استرآبادی نسبت داده شده است، ولی در بررسی و مقایسه به قطع میتوان شرح را از آن یزدی دانست.
    کلیدواژگان: شرف الدین علی یزدی، شرح فارسی برده، قصیده برده، بوصیری، مدایح نبوی
  • جویا جهانبخش صفحات 90-98
    کتاب زنده باد زبان) سه سال در میان تاجیکان(، بخشی از خاطرات فرهنگی، یادداشت ها، برداشت ها و تحریر سخنرانی ها و مقدمه هایی است که حسن قریبی در طول سه سال ماموریت خود در تاجیکستان در سمت ریاست پژوهشگاه فرهنگ فارسی تاجیکی نوشته و در سال 1398 توسط انتشارات آرون به زیور طبع آراسته شده است. نویسنده در نوشتار حاضر، با هدف معرفی کتاب مذکور، توجه خوانندگان را به بخش هایی از محتوای کتاب جلب می نماید.
    کلیدواژگان: معرفی کتاب، کتاب زنده باد زبان، حسن قریبی، فرهنگ، ایران، تاجیکستان، تاجیکان
  • مرتضی کریمی نیا صفحات 99-105
    این مقاله به معرفی نسخ های از قرآن به خط محقق م یپردازد که در سال 687 هجری در شهر آمل )شمال ایران(کتابت شده است. کاتب نسخه محمد بن ابراهیم الحدادی الطبری الآملی در انجامه آن نوشته است که قرآن را در خانقاه بنا شده و منتسب به صوفی معروف، ابوالعباس قصاب آملی: احمد بن محمد بن عبدالکریم طبری)زنده در قرن چهارم هجری/ دهم میادی(کتابت کرده است. این نسخه که تا یکی دو دهه قبل در ایران نگهداری م یشده، پس از ارائه در خانه حراج کریستیز)لندن، 6 ا کتبر 2009 (، اکنون به موزه هنر اسامی)دوحه، قطر(انتقال یافته است.
    کلیدواژگان: ابوالعباس قصاب آملی، محمد بن ابراهیم الحدادی الطبری الآملی، کتابت قرآن در آمل، طبرستان، قرآ نهای ایرانی، موزه هنر اسامی)دوحه(، MS.710.2010
  • شهاب رویانیان صفحات 106-150

    کتاب قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه نامه از بهاءالدین خرمشاهی، که جدیدترین چاپ آن توسط انتشارات نیلوفر و جامی در سال 1396 به زیور طبع آراسته شده، رواج گسترده ای در بین قرآن دوستان یافته است. نویسنده در نوشتار پیش رو، با ارائه شاهد مثال هایی از متن کتاب، آن را در بوته نقد و بررسی قرار داده است. وی در راستای این هدف، نوشتار را در سه بخش تنظیم و ارائه کرده است: 1. نقدهای مربوط به ترجمه و توضیحات کتاب؛ 2. نقدهای مرتبط با پیوست های کتاب، و 3. بیان پیشنهادها.

    کلیدواژگان: نقد ترجمه، نقد کتاب، قرآن، بهاءالدین خرمشاهی، کتاب قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه نامه، ترجمه قرآن، ترجمه فارسی، ترجمه فارسی قرآن
  • محمدرضا ابن الرسول، سحر جمشیدی صفحات 151-173
    نزار قبانی شاعر معاصر سوری) 1923 1998 م( که به شاعر عشق و زن شهرت یافته است، در میان مخاطبان فارسی زبان شاعر محبوبی به شمار می رود؛ از این رو ترجمه های بسیاری از آثار او انجام گرفته و پژوهش های بسیاری به بررسی شعر او پرداخته است. با توجه به اینکه تدوین کتاب شناسی می تواند پژوهش های پیش رو را سهولت ببخشد و از انجام پژوهش های تکراری جلوگیری کند و نظر به اهمیت آثار نزار قبانی در میان مخاطبان فارسی زبان، سعی نویسندگان پژوهش حاضر بر آن بود که تمامی آثار ایرانی مرتبط با این شاعر را گرد آورند و در ادامه ارائه آنها به تحلیلی توصیفی و آماری دست بزنند. همچنین تقسیم بندی هایی را از نظر ساختاری و محتوایی ارائه کنند و چگونگی پراکندگی پژوهش ها را بیان کنند. این پژوهش به شیوه کتابخانه ای و به صورت الفبایی انجام شده است و پژوه شهای انجام گرفته در قالب کتاب، پایان نامه و مقاله از آغاز تا سال 1397 را بررسی کرده است.
    کلیدواژگان: کتاب شناسی، نزار قبانی، شعر معاصر عربی، شعر نو، ادب عربی در ایران
|
  • Omid Soroori Pages 3-16

    In the 9th century A.H., a poem entitled “Nabi Nāme” was composed, whose author is unknown. So far, two manuscripts of this poem have been identified in Turkey, one in the Fāteh library and the other in the Toopqāpi Sarāy Museum Library. This poem is composed in Shahname meter in 844 A.H., it has an introduction, four sections, and an epilogue.  The composer referred to Shahname and Ferdowsi in several places. The subject of this long Mathnavi is the story of the life of the Prophet of Islam from beginning to end, and the author has used authentic hadiths to compose it.

    Keywords: “Nabi Nāme”, Pīlevar Shirāzi, Kamāl Ghiyāth Fārsi, Valināme, Ferdowsi, Shahname
  • Rasul Jafarian Pages 17-32
    In the form of the seventeenth article of a series of publications titled “Skimming Manuscripts”, the author has scrutinized the texts of several manuscripts. These texts are as follow:• Some interesting notes on a manuscript of the Persian interpretation of Man La Yahduruhu al-Faqih by Mulla Muhammad Taqi Majlesi• Shah Sultan Hussein’s Waqfnāme for Sirat Ibn Hisham • The text of Waqfnāme for Sirat Ibn Hisham• An interesting economic-agricultural document which is more than two hundred years old• Shah Sultan Hussein institutionalized the celebration of Sha’bān 15th• A new event which happened in Hazrat-e Abdul Azim holy shrine on Wednesday, Rabi’ al-Awwal the 2nd, in 1327• Mirza Mousa Saiyāh Isfahani, a modern physician but a critic of constitutional period
    Keywords: Skimming manuscripts, manuscript, reading the texts
  • David Jakobson, Ahmad Ahmadi Pages 33-51
    After the Arabs conquered Jerusalem in the year 638, the name of the city remained intact for almost a century, except for the slight change that only the Latin title Ᾱeliyā became to some extent Arabic and turned into Ilyā. The evidence of this claim – that the name has been around for a century - are the coins and stamps remained from the Umayyad era. It was from the early years of the ninth century [the late second century A.H.] that the name Ilyā was replaced by al-Quds, and this change happened because of the sacred state of Jerusalem. This research intends to find an explanation for this delay in the change of the name by relying on the oldest surviving sources of the Umayyad era, such as coins of this age, as well as the oldest surviving building, Qobbat os-Sakhre. Also, new observations and comments on this Islamic monument and its special mosaic facade have also been presented and analyzed. Finally, we put different evidence together to have a new look at the one-hundred-year survival of the name Ilyā for Jerusalem.
    Keywords: Jerusalem, Ᾱeliyā Cāpitolinā, Ilyā, Qobbat os-Sakhre, Abdul Malik bin Marwān, Temple of Solomon, Early Islamic Coins
  • Abbās Basīri Pages 51-61
    Abdul Aziz al-Duri, as one of the most outstanding contemporary scholars, has played an important role in developing new approaches to the history of Islam. His acquaintance with Western historiography schools and his education in the West have been effective in making his views on history different. His interest in economic history, social history, and the spread of historical sources even to the literary sources can be considered as one of his prominent activities in the field of historical studies. Given the importance of his efforts in the field of historical studies, and the need to pay attention to various aspects of his research, an article by Vajihe Kotharāni, who herself is a prominent historian, has been translated into Persian. This article is about Abdul Aziz al-Duri’s method of historical studies.
    Keywords: Abdul Aziz al-Duri, economic history, social history, Historiography, the knowledge of history
  • Javad Bashari Pages 62-77
    The present paper is the seventeenth paper which focuses on the findings related to the history of literature, textology, and codicology. Some of the introduced sources and provided information are as follows:• Sa’si’s verse in Roozbahān Abhar al-ᾹSheqin• Another source for Farid Attār’s qasida “Sogandnāme”, and some speculations regarding its missing verses at the beginning• Attār and Sa’di’s works being written by Bākān /Pākān Esfarāyeni • A collection of poems left from the 9th century A.H., not 5th century, in Baghdad• A manuscript of Abdullah bin Ahmad Nasafi’s, dated 688 A.H. in Shiraz• Some possible information about one of the members of the family of Abdul Salami-e Fars in the eighth century A.H.• An introduction to a collection of poem Bi Neshān (a note by Dr. Roohangiz Kerāchi)• Allame Qazvini and Mustafa Javad• Two small notes (with regard to Dr. Ghani’s letter to Allame Qazvini, and the poem “Agar del az gham-e Doniyā jodā Tavāni kard”)
    Keywords: History of literature, textology, codicology
  • Ali Akbar Forāti Pages 78-89
    One of the most complete and valuable commentary on Sharaf od-Din al-Busiri’s Qasidat al-Burda is Sharaf od-Din Ali Yazdi’s, the ninth century scholar whose death date is not known; however, it is certain that he died in the middle of the ninth century and has various works such as Zafarnāme. The present essay seeks to answer the following question: Whatmethods did the commentator use in describing the ode? Yazdi’s commentary is in Persian, and its introduction, titled “al-tanbihat”, includes twenty tanbih (remarks) with regard to the position of the Prophet (Peace be upon him) and his mystical status in the universe. This commentary consists of three levels. The first one or the word level titled “al- mufardāt” is the literal explanation of the verses, accompanied by morphological points, and sometimes refers to the dictionaries. The second level which is titled “at-tarkib” contains the syntactic and rhetorical points of the verses, and also talks about conjunction and disjunction. The third level is called “hāsel al-fahvā” and is about the meaning and translation of the verses based on the two preceding levels, as well as about the relationship between the verses. This commentary has five manuscripts. It has been attributed to another person named Abdulwahhāb Istarābādi by mistake; however, afterstudying and comparing, one can definitely conclude that it belongs to Yazdi.
    Keywords: Sharaf od-Din Ali Yazdi, the Persian commentary of al-Burda, Qasidat al-Burda, al-Busiri
  • Jūyā Jahānbakhsh Pages 90-98
    Zende Bād Zabān (three years among the Tajics) is part of Hasan Qaribi’s cultural memories, notes, interpretations, lectures, and introductions which he wrote down during his three-year mission in Tajikistan as the head of Tajic- PersianCulture Research Institute. The book is published by Ᾱron publishing house in 1398. The author of the present paper intends to give a report of the mentioned book; therefore, he is going to talk about the content of the book.
    Keywords: Zende Bād Zabān, Hasan Qaribi, culture, Iran, Tajikistan, the Tajics
  • Morteza Karimi, Nia Pages 99-105
    This article introduces a Qur’ān manuscript which was transcribed in muhaqqaq script in Amol (northern Iran) in 687 /1288, by Muḥammad b. Ibrāhīm al-Ḥaddādī al-Ṭabarī al-Ᾱmulī. According to the colophon, the scribe copied the Qur’ān in the Khanqah established by the famous sufi, Abul Abbās Qaṣṣāb-e Ᾱmulī (Aḥmad b. Muḥammad b. Abd al-Karīm al-Ṭabarī). Having been maintained in Iran until one or two decades ago, it has now been moved to the Museum of Islamic Art (Doha, Qatar) after being auctioned in London (Christie’s Auction House, October 6, 2009).
    Keywords: Abul Abbās Qaṣṣāb-e Ᾱmulī, Muḥammad b. Ibrāhīm al-Ḥaddādī al-Ṭabarī al-Ᾱmulī, Transcribing the Qur’ān in Amol, Tabaristan, Iranian Qur’āns, the Museum of the Islamic Art (Doha), MS.710.2010
  • Shahāb Ruoyāniyān Pages 106-150

    The Qur’an, Translation, Explanation, and Glossary by Bahaedin Khoramshahi, published by Niloofar and Jāmi publishing house in 1396, has become quite popular among the ones who love the Qur’an. In the present article, the author has provided different examples of the book in order to criticize it. Regarding this, this paper includes three sections: 1. Criticizing the book translation and explanations, 2. some reviews on the book appendices, and 3. providing some suggestions.

    Keywords: The criticism of the translation, book review, Bahaedin Khoramshahi, the Qur’an, translation, explanation, and Glossary, Persian translation, the Persian translation of the Qur’an
  • Muhammad Reza Ibn Al, Rasool, Sahar Jamshidi Pages 151-173
    Nizar Ghabbani, a contemporary Syrian poet known as the poet of love and woman, is a popular poet among the Persian-speaking audience; therefore, many translations of his works have been done and many studies have examined his  poetry. Given the importance of Nizar Ghabbani’s works among Persian-speaking audience, compiling a bibliography can facilitate future research and prevent repetitive research, hence the present authors attempted to collect all Iranian works related to this poet. Following this, they intend to present a descriptive and statistical analysis of these works. They also classify the works according to their structure and content. This research has used library research process, and is arranged in alphabetical order containing all the researches in the form of book, thesis, and essay from the beginning of 1397.
    Keywords: bibliography, Nizar Ghabbani, Contemporary Arabic Poetry, modern poetry, Arabic literature in Iran