فهرست مطالب

میقات حج - پیاپی 109 (پاییز 1398)
  • پیاپی 109 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/01
  • تعداد عناوین: 10
|
  • اکبر ساجدی* صفحات 7-28

    در سرزمین های اسلامی، آثار و ابنیه ای وجود دارد که تاریخ با عظمتی را در خود جای داده است. حفظ و حراست از این آثار و نشانه ها بسیار ضروری است. اهمیت برخی از این ابنیه و آثار، به دلیل حضور و قدم گذاشتن برخی از اولیای دین است. این پژوهش، با محور قرار دادن اهمیت قدمگاه ها و مقامات منسوب به اولیای دین، مسئله را از زاویه کلامی، عرفانی و ادبی، بررسی کرده و به این نتیجه رسیده است که در طول تاریخ اسلام و حتی قبل از اسلام، توجه به قدمگاه و مقامات اولیا در اندیشه بشری وجود داشته و آیات قرآن بر این اندیشه مهر تایید زده است. توجه به مقام ابراهیم7 در قرآن و دستور به نماز خواندن در آن مکان، در همین راستاست. در آموزه های روایی نیز این توجه در قالب اهمیت نماز خواندن در مقامات موجود در مسجد کوفه، به خوبی دیده می شود. اهمیت جای پای محبوب در ادبیات عرفانی نیز نمود وسیعی داشته و بسیاری از شعرا از تعبیر «خاک پایت را توتیای چشمم خواهم ساخت» استفاده کرده اند. طبیعی است که این نگاه می تواند پاسخی محکم به دیدگاه دگم و متحجرانه وهابیت در موضوع تبرک به آثار و ابنیه دینی و تقدس آنها باشد.

    کلیدواژگان: قدمگاه، مقام، توتیا، تقدس، تبرک، ادبیات عرفانی
  • حسن ترکاشوند* صفحات 29-43

    از دغدغه های انسان مومن و متعهد، انجام وظایف و تکالیف دینی، برای در امان ماندن از عواقب سوء دنیوی و اخروی ترک وظیفه است. از تکالیف مهم دینی مسلمان مستطیع، به جا آوردن حج و زیارت خانه خدا است که آثار و برکات متعدد روحی، اخلاقی، اجتماعی، سیاسی و... به دنبال دارد. در عین حال، باید بدانیم که بی اعتنایی و سهل انگاری در انجام این واجب، آثار و تبعات سوء دنیوی و اخروی متعددی را در پی دارد. در این مقاله، ضمن تبیین و تحلیل روایات معصومان: ، روشن می شود که ترک این فریضه الهی، آثار سوء دنیوی متعددی دارد؛ مانند محروم شدن از خیر، بی نتیجه بودن کارهای دنیوی، هلاکت و گرفتار شدن به عذاب و خروج از عدالت و فاسق شدن. همچنین آثار و عواقب سوء اخروی؛  مانند قرار گرفتن در صف کفار، محشور شدن با یهودیان یا مسیحیان، محروم شدن از شفاعت پیامبر9 ، نابینا و کور محشور شدن و زیان کار بودن در قیامت است.

    کلیدواژگان: ترک حج، آثار سوء دنیوی، آثار سوء اخروی
  • مجتبی حیدری* صفحات 45-65

    امنیت روانی، از نیازهای اساسی انسان ها شمرده می شود و تاثیرات مهمی بر زندگی آنها می گذارد. حج، یکی از اعمال عبادی است که امنیت در آن مورد توجه قرار گرفته است. خداوند متعال، حرم ابراهیمی را منطقه امن اعلام کرده و از مسلمانان خواسته است که حرمت حرم را نگه دارند. ارتباط حج و امنیت روانی حجاج را از چند جهت می توان مورد بررسی قرار داد؛ «امنیت حرم و امنیت روانی»، «مناسک حج و امنیت روانی»، «اماکن حج و امنیت روانی»، «اوقات حج و امنیت روانی».حکم خداوند به امنیت حرم، تاثیر مهمی در احساس امنیت زائران و آسودگی آنان در انجام مناسک حج دارد. همچنین مناسک حج با متصل کردن بنده به خداوند و نشان دادن حقارت دنیا و مسائل آن، به افراد امنیت روانی می دهند. حضور در اماکن حج؛ از قبیل مسجدالحرام و مسعی نیز باعث آرامش و امنیت روانی زائران می شود. وقت حج که در میان ماه های حرام قرار گرفته، باعث احساس امنیت زائران خانه خدا می شوند.

    کلیدواژگان: امنیت، امنیت روانی، حرم ابراهیمی، امنیت روانی حجاج
  • سید تقی واردی* صفحات 67-79

    اگر تقلید یا اجتهاد میت با تقلید و اجتهاد متولیان امر او در نیابت از حج متفاوت باشد، دو حالت متصور است؛  نخست، در اصل وجوب حج (مانند اشتراط استطاعت در رجوع به کفایت)؛ دوم، در فروع مترتب بر اصل وجوب حج  (مانند بلدی یا میقاتی بودن قضای حج میت). در هر دو صورت، اختلاف تقلید و اجتهاد میت یا با تقلید و اجتهاد وصی است یا با تقلید و اجتهاد ورثه و یا با تقلید و اجتهاد نایب (اعم از اجیر و متبرع).  فقهای عظام درباره هریک از حالت های پیشین، اقوالی بیان کرده اند. البته قول صحیح آن است که اگر منوب عنه وفات یافت باید تقلید یا اجتهاد متولی امر او؛ یعنی وصی، ورثه و نایب مقدم گردد؛ مگر آنکه با نایب شرط کنند که براساس تقلید یا اجتهاد میت عمل کند؛ در این صورت از باب وجوب وفای به عهد، لازم است از همان متابعت شود؛ وقتی منوب عنه زنده است ولی قادر به حج مباشری نیست، باید کسی را برای نیابت حج خود اختیار کند که با تقلید یا اجتهاد او موافق باشد.

    کلیدواژگان: حج نیابتی، اختلاف، تقلید میت، تقلید نایب، تقلید اجیر، تقلید وصی، تقلید وارث
  • مهدی ساجدی* صفحات 81-97

    هدف از این پژوهش، بررسی «جایگاه امنیت در تحقق استطاعت و وجوب حج» است. تمام فقها امنیت یا همان خالی بودن مسیر از مانع (تخلی هالسرب) را شرط لازم برای وجوب حج می دانند و تفاسیر متفاوتی از آنان درباره این شرط ارائه گردیده است؛ به گونه ای که تحقق این شرط (وجود امنیت) در قالب برخی مصادیق، شرط وجوب شمرده شده و مطابق با  نظری دیگر، از باب مقدمه واجب، واجب شده است. ابهاماتی نظیر شرعی یا عقلی بودن مانع، خالی بودن مسیر از مانع، بالفعل یا بالقوه، موضوعیت داشتن مانع یا نداشتن آن و... سبب اختلاف تفاسیر فقها از این موضوع شده است؛ اما می توان گفت: تعابیر به کار رفته در اسناد شرعی مفسر و مبین استطاعت، در شرعی یا فعلی بودن این شرط ظهور دارند. بنابراین، زمانی مکلف مستطیع است که مسیر حج از هرگونه خطر و مانعی خالی باشد و اطمینان خاطر از برقراری امنیت محقق شود. دراین صورت، تحقق بخشی به این شرط در قالب مطالبه همراهی محرم یا دفع دشمن به هر طریق، تحصیل شرط بوده و واجب نیست و چنانچه دولت عربستان هزینه تامین امنیت زائران را مطالبه کند، پرداخت هزینه بر زائران واجب نیست؛ اما حاکم اسلامی از باب تامین مصالح مسلمین، می تواند این وجه را از بیت المال بپردازد.

    کلیدواژگان: حج، امنیت، استطاعت، مقدمات وجودی، اطمینان
  • نیره رحمن زاده، محمدرضا جواهری* صفحات 99-121

    حج، از مهم ترین اعمال عبادی است که بر هر مکلف دارای شرایط واجب شده و دلیل وجوبش، آیات و احادیث می باشد (آل عمران: 97). یکی از مهم ترین اعمال فریضه حج، طواف است؛ از آنجا که حضور بانوان معذور در مسجد ممنوع و حرام است و مکان انجام طواف، مسجدالحرام  و شرط انجام دادنش طهارت می باشد؛ پس بانوی معذور باید طواف را تا پاک شدن به تاخیر اندازد. حال که زمان انجام مناسک حج تمتع؛ (مانند وقوف در عرفات و منا)، ایام خاصی است، اگر بانویی پس از محرم شدن برای عمره تمتع و پیش از انجام دادن طواف یا در حین آن، دچار عذر شرعی شود و تا آخرین فرصت جهت محرم شدن برای حج تمتع پاک نشود، تکلیف او چیست؟ می تواند اعمال حج تمتع را در همان سال انجام دهد یا باید حج تمتع را در سال های بعد به جا آورد؟ و به طور کلی وظیفه بانوی معذور برای انجام دادن طواف در حج چیست؟ در واقع نظر مراجع عظام در این باره متفاوت است؛ بررسی ها نشان می دهد علما بر این مساله که: «وظیفه طواف کننده، هنگام مواجهه با عذر شرعی، ترک سریع مسجدالحرام است»، اجماع دارند؛ ولی در این مورد که پس از آن، طواف کننده باید به چه شیوه ای عمل کند، نظرات مختلف داده اند. در این پژوهش برآنیم که نظر مراجع عظام درباره «شرایط طواف ویژه بانوان دارای عذر شرعی» را  بررسی کنیم.

    کلیدواژگان: تکلیف، معذور، طواف، حیض، نفاس، استحاضه
  • ایوب شافعی پور* صفحات 123-138

    از میقات های پنج گانه حج و عمره، میقات ذات عرق است که به اهل عراق و مناطق شرق اختصاص دارد و مردم این مناطق در این میقات محرم می شوند؛ اما آنچه مطرح می شود این است که مشروعیت این میقات با نص (روایت نبوی) ثابت شده، یا این میقات پس از پیامبر9  و با اجتهاد برخی خلفا یا صحابه مشروعیت یافته؟ اهل سنت درباره این قضیه دو قول نقل می کنند:  برخی به نص بودنش (به وسیله پیامبر9)  قائل اند و برخی به اجتهادی بودن آن (به وسیله خلیفه دوم).  این پژوهش با توصیف و تحلیل گزاره ها و منابع اهل سنت و روش کتابخانه ای در پی یافتن پاسخ این پرسش است و در پایان نتیجه می گیرد که پیامبر9  میقات ذات عرق را مشروعیت داده و آن را مشخص کرده است و روایات صحیحه و مستفیضه بسیاری آن را تایید می کند و همچنین می توان به گروهی که آن را اجتهاد خلیفه دوم می دانند، چنین پاسخ داد که چون خلیفه دوم مانند برخی دیگر احکام شرعی، از میقات قرار دادن این مکان توسط پیامبر9  آگاه نبوده، طبق اجتهاد خودش این مکان را میقات قرار می دهد و چون اجتهاد مقابل نص مشروعیت ندارد، دیگر نمی توان اجتهاد خلیفه دوم را در این باره مشروع دانست و گفت که مشروعیت میقات ذات عرق و مشخص شدن این مکان به عنوان میقات اهل عراق و شرق با اجتهاد او ثابت شده است، گذشته از اینکه اگر او حتی برای نخستین بار این اجتهاد را انجام می داد، بازهم میان اهل سنت درباره حجیت قول و اجتهاد صحابی اختلاف وجود دارد و برخی مذاهب اهل سنت آن را حجت نمی دانند.

    کلیدواژگان: حج، میقات، ذات عرق، عراق، اهل سنت، اجتهاد، نص
  • علی احمدی* صفحات 139-158

    ابن علان مکی (1057980ق.) از عالمان بزرگ شافعی و صوفی مکه، نگارنده بیش از 180 اثر در حوزه های مختلف اسلامی که بیش از 30 اثر آن، درباره مکه و مدینه است. بنابراین، او نقش مهمی در تدوین آثار تاریخی درباره این دو مکان مقدس داشته و در آثارش، به تفصیل درباره مکان ها و وقایع مهم مدینه و مکه، سخن رانده است. یکی از حوادثی که منجر به تخریب کعبه و مسجدالحرام شد، جاری شدن سیل در سال 1039ق. است که وی در چندین اثر، به جزییات بازسازی آن مکان مقدس اقدام کرده است. با توجه به حضور وی در مکه و مشاهده مستقیم بازسازی و شرح تمام وقایع آن، گزارش بسیار مهمی از آن رخ داده است.

    کلیدواژگان: ابن علان مکی، مکه، مدینه، مکان های مقدس، بازسازی و نوسازی
  • صفحات 159-167
  • صفحات 169-177
|
  • Akbar Sajedi* Pages 7-28

    There are many monuments and buildings in Islamic lands that embody a great history. It is essential to preserve and protect these works and signs. The importance of some of these buildings and monuments is due to the presence and stepping of some religious authorities. This study, focusing on the importance of these buildings and stepping places and the presence of religious figures in there, examines the issue from the theological, mystical and literary points of view, and concludes that human thought has paid attention to this issue in Islamic history and even before Islam, and the verses of the Holy Qur’an confirm this idea. This is in line with Abraham’s position (Maqam-i Ibrahim) in the Qur’an and the command to pray in there. This importance, in the narrative teachings, is also evident in the form of praying in the positions in the mosque of Kufa. The importance of the beloved’s foothold in mystical literature and the works of many poets is widespread. Naturally, this view can be a firm response to the dogmatic views of Wahhabism on the subject of blessings of religious works and buildings and their sanctity

    Keywords: Gadamgah, position (maqam), holiness, blessings, mystical literature
  • Hasan Torkashvand* Pages 29-43

    One of the concerns of faithful human beings is to perform their religious duties to save themselves from the evil consequences in the world and Hereafter. One of the most important religious duties of capable Muslims is to perform the Hajj and pilgrimage of God’s House which leads to numerous spiritual, moral, social, political works and blessings. At the same time, it should be declared that neglecting and ignoring in carrying out this obligatory act have numerous consequences in the world and Hereafter. This article, explaining and analyzing the traditions of the infallibles, makes it clear that abandoning this divine obligation has numerous bad worldly effects, such as being deprived of goodness, the inadequacy of world affairs, being destroyed and tormented, and ignoring justice. It has also bad consequences in the Hereafter, such as being among infidels, being together with Jews or Christians, being deprived of the Prophet’s intercession, being blind and loser On the Resurrection Day.

    Keywords: ignoring the Hajj, bad effects in the world, bad effects in the hereafter
  • Mojtaba Heidari* Pages 45-65

    Psychological security is one of the basic needs of human beings and has important effects on their lives. The pilgrimage is one of the religious practices in which security is considered. Allah Almighty declares the Abrahamic shrine a safe zone and asks Muslims to respects it. The relationship between the Hajj and the psychological security of the pilgrims can be examined in several ways: the security of the Shrine and psychological security, the rites of the Hajj and psychological security, the places for performing the rituals of the Hajj and psychological security, and the Hajj and psychological security. God’s command about the security of the shrine has a significant impact on the pilgrims’ sense of security and their comfort in performing the Hajj rituals. Attaching the servants to God and showing the world’s inferiority and its affairs, the rituals of the Hajj provide pilgrims with psychological security. The presence in the pilgrimage places such as Masjid al-Haram and al-Masa’ also make the pilgrims feel safe and secure psychologically. The Hajj season, during the forbidden months, makes the pilgrims’ of God’s House feel safe and secure.

    Keywords: Security, Psychological Security, Abrahamic shrine, pilgrims’ psychological security
  • Sayyed Taqi Waredi* Pages 67-79

    When the conformity or ijtihad of the dead body are different from those of the custodians of performing the Hajj on his behalf, then there are two cases: first, the necessity of performing the pilgrimage (as in the case of affordability based on competence) and second, subsidiaries regarding the necessity of performing the pilgrimage (such as the necessity of performing the Hajj on behalf of the dead body). In either case, the difference is between the dead body’s conformity and ijtihad with those of his custodian, his heirs, or his procurator (either hired or volunteer one). The great scholars have discussed each of these cases. Of course, the correct promise is that when one dies, the conformity or ijtihad of his custodian, heirs, and procurator will have priority, unless they are conditioned to act on the basis of the dead one’s conformity or ijtihad, then the covenant should be fulfilled. However, when the one, whose Hajj is going to be performed on behalf, is alive but not able to perform his pilgrimage, he must appoint someone to perform his pilgrimage who agrees with his conformity or ijtihad.

    Keywords: performing the Hajj on behalf, difference, dead body’s conformity, procurator’s conformity, hired one’s conformity, custodian’s conformity, hire’s conformity
  • Mehdi Sajedi* Pages 81-97

    The present study investigates the role of security in the fulfillment of the affordability and necessity of the Hajj. Although all scholars consider security or lack of any barrios and threats as a prerequisite for the necessity of performing the Hajj, different interpretations of this condition have been emerged, so that the fulfillment of this condition is, in some theoretical instances, based on fulfillment of the affordability condition; while, according to other theories, it is obligatory to provide the necessary prerequisite. It seems that some ambiguities as whether the condition is based on Sharia or is rational, whether the fulfillment of this conditions is practical or potential, whether or not there is a prohibition on it, and so on lead to differences in interpretations. However it can be said that, in the Sharia documents, regarding the interpretation and explanation of affordability, this condition is considered to be on the basis of Sharia and is practical. Therefore, the pilgrim is obligatory to perform the duty when the route is free of all dangers and impediments, ensuring his security would be fulfilled. In this case, the fulfillment of this condition in the form of seeking a companionship or repelling the enemy in any way is for the fulfillment of the condition and is not obligatory. And if the Saudi government demands the pilgrims the cost of providing security, they are not obliged to pay for, but the Islamic ruler can pay it through Bayt al-Māl to meet the Muslims’ needs.

    Keywords: Hajj, Security, affordability, necessary prerequities, ensurance
  • Nayere Rahmanzade, Mohamad Reza Javaheri* Pages 99-121

    Hajj is one of the most important acts of worshipping which is obligatory on those who can fulfill all the required conditions and its necessity is proved by several verses (e.g. Al-Imran: 97) and hadiths. Tawaf is one of the most prominent rituals of the Hajj. Since the presence of the excused women in the mosque is forbidden, and Masjid al-Haram is the place for performing Tawaf and the condition for its performance is purity, the excused women should delay their Tawaf until they are clean. On the other hand, the time for performing the rituals of pilgrimage such as wuquf in Arafat and Mina is specific. So, what is the duty of a woman, excused after being Muhrim for Umrah Tamattu and prior to performing Tawaf or during Tawaf but is not clean until the last opportunity to be a Muhrim for Hajj tamattu? Can she perform Hajj tamattu in the same year or should she perform it in the following years? And in general, what is the duty of the excused women to perform the Tawaf of the Hajj? In fact, the opinions of the great scholars is different in this regard. Studies show that scholars have a consensus on the duty of women who confront with the religious excuse during Tawaf to leave the Mosque quickly, but they disagree on how these women should act afterwards. In this study, we investigate the opinions of the scholars on the conditions of Tawaf for women with religious excuses

    Keywords: duty, excuse, Tawaf, Menstrual
  • Ayoub Shafeipoor* Pages 123-138

    Zat-e-Erq is one of the five miqats (Ihram stations) for Hajj and Umrah, which belongs to Iraqis and the Easterners to enter into the state of Ihram. The question is whether this miqat obtained legitimacy based on the Text (Prophet Muhammad’s Hadiths) or on the Ijtihad of the caliphs or companions. There are two camps among Sunnis on this issue: one believes in the Textual status of the legitimacy (by the Prophet (PBUH)), and the other, in its Ijtihadi-based status (those of the Second Caliph, Umar). The present study, describing and analyzing the propositions and Sunnite references via a library research methodology, embarked on providing an answer to this question and concluded that the Prophet (PBUH) gave legitimacy to Zat-e-Erq Miqat; a conclusion that has been confirmed and attested by a plethora of thorough, authentic traditions (narratives). In answer to those believing in the Ijtihadi-based status of Zat-e-Erq, it can be said that the Second Caliph was not aware that the Prophet (PBUH) had announced this location as a miqat, as obtains for a number of other religious edicts, and therefore, he designated this place as a miqat according to his own Ijtihad. Considering that Ijtihad lose legitimacy before the Text, the Second Caliph’s Ijtihad loses legitimacy, too. In other words, the miqat status of Zat-e-Erq for Iraqis and the Easterners and its legitimacy were not determined by Umar’s Ijtihad. In addition, had Umar passed this Ijtihad for the first time, it should be noted that, there is a disagreement on the authority of the words and Ijtihad of companions among Sunnis, and a number of Sunnite sects de not recognize its legitimacy.

    Keywords: Hajj, miqat, Zat-e-Erq, Iraq, Sunnite, Ijtihad, text
  • Ali Ahmady* Pages 139-158

    Ibn ‘Allan Makki (980-1057AH), a great Shafi'i and Sufi scholar of Mecca, authored more than 180 works in various Islamic fields, more than thirty of which were written about Mecca and Medina. Therefore, he played an important role in the compilation of historical works on these two sacred sites and in his works, he described in details about the important places and events of both Mecca and Medina. One of the events that led to the destruction of the Ka'ba and Masjid al-Haram was the flood of 1039 AD. In several works, he explained details of the reconstruction of that sacred site. Given his presence in Mecca and direct observation of the reconstruction and description of all its events, his report is a very important account of that event

    Keywords: Ibn 'Allan Makki, Mecca, Medina, sacred places, Reconstruction, Renovation