فهرست مطالب

انوار معرفت - سال هشتم شماره 2 (پیاپی 15، پاییز و زمستان 1397)
  • سال هشتم شماره 2 (پیاپی 15، پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/11/10
  • تعداد عناوین: 6
|
  • محمدرضا اسفندی، احمد سعیدی * صفحات 5-24

    به اعتقاد عارفان، انسان نسبت ‌به سایر مخلوقات خداوند از ویژگی جامعیت برخوردار است و به‌دلیل این جامعیت، هر یک از کمالات حق‌تعالی که در تعینات دیگر بروز و ظهور می‌کند، در تعین انسانی هم هست و ظهور دارد. از‌این‌رو، اهل‌معرفت انسان را نمونه و نسخه کوچک عالم برمی‌شمارند و عالم را یک انسان مفصل و بزرگ تلقی می‌کنند. این نوع نگاه به انسان و جایگاهی که در این نگاه برای انسان در میان ماسوی‌الله در نظر گرفته می‌شود و نقش و نسبتی که برای انسان نسبت‌ به خداوند و نسبت به دیگر تجلیات او معرفی می‌گردد، مبتنی بر نوع خاصی از هستی‌شناسی است. هم انسان‌شناسی عرفانی و هم هستی‌شناسی خاصی که در پس آن قرار دارد به‌صورت‌های مختلفی در آثار عرفانی بررسی شده‌اند؛ ولی به‌ظاهر در هیچ یک از آثار عرفانی یا درباره عرفان، بخش مستقلی به پایه‌های هستی‌شناختی انسان‌شناسی عرفانی اختصاص نیافته و رابطه مبانی مزبور با آموزه‌های انسان‌شناسی عارفان به‌صورت ویژه تنقیح نشده است. هدف اساسی از این پژوهش، بیان رابطه میان دو بخش اصلی مباحث عرفانی، یعنی هستی‌شناسی و انسان‌شناسی عرفانی است و بدین‌ منظور، ابتدا به مباحثی از بنیادهای هستی‌شناسی و سپس به پاره‌ای از مباحث انسان‌شناسی عارفان پرداخته، و رابطه این مباحث را به‌اجمال بررسی و تبیین نموده‌ایم.

    کلیدواژگان: مبانی، عرفان نظری، عرفان عملی، علم عرفان نظری، علم عرفان عملی
  • محمد رضا عابدینی، ابراهیم پورعلی* صفحه 25

    ظهور حضرت قائم عج الله تعالی الفرجه الشریف و استقرار حکومت آن حضرت، موجب تغییرات گسترده در حیات عمومی بشریت خواهد شد؛ اما این تحول عظیم دارای روح کلی است، و آن تجلی توحید با دولت و هیمنه اسم الباطن است. در این مقاله سعی شده است با پژوهشی در روایات اهل‌بیت علیهم السلام درباره ظهور، به این پرسش پاسخ داده شود که روایات مربوط به ظهور حضرت قائم عج الله تعالی الفرجه الشریف چگونه بر تجلی اسم الباطن در این دوران دلالت دارد و در این زمینه به شواهدی از کلمات اهل‌معرفت استناد شده است.

    کلیدواژگان: ظهور حضرت قائم عج الله تعالی الفرجه الشریف، توحید، اسم الباطن، اسم الظاهر، رجعت، قیامت
  • رسول مزرئی صفحات 41-57

    آیه 172 سوره اعراف معروف به آیه میثاق‌، همراه با روایات مرتبط با آن، مورد توجه و شرح و تفسیر اندیشمندان مسلمان با گرایش‌های متفاوت قرار گرفته و در باب حقیقت و مفاد و موطن این میثاق، دیدگاه‌های مختلفی ابراز شده است. در این میان، سعیدالدین فرغانی فرد شاخص مکتب عرفانی ابن‌عربی و شاگرد برجسته صدرالدین قونوی، با توجه به مبانی عرفانی و لحاظ روایات، تفسیر و تبیین بدیعی را درباره موطن و مفاد پیمان و تعداد مواثیق اظهار نموده که تاکنون مورد بررسی قرار نگرفته است. این تحقیق از نوع تحقیقات توصیفی و تحلیلی است. روش به‌کار‌رفته در این نوشتار، اسنادی و روش جمع‌آوری داده‌ها کتابخانه‌ای بوده و داده‌های مورد نیاز از طریق ابزار فیش‌برداری گرد‌آوری شده است. به نظر فرغانی، صورت طینیه حضرت آدم‌ - که مشتمل بر ذرات ترابیه است و هر ذره ترابیه ماده صورت عنصری یکی از ذریه و فرزندان اوست - در عالم مثال منفصل صورت مثالی می‌یابد. آن ذرات نیز به گونه تفصیلی در آن عالم ظاهر شده، با صورت مثالی ارواح خود مرتبط می‌شوند و به دلیل قرب به عالم بساطت و وحدت و سریان توحید فطری، به ربوبیت حق تعالی اقرار می‌کنند. این دیدگاه ویژگی‌هایی دارد که با ظاهر آیه‌ میثاق و روایات مربوطه انطباق بیشتری دارد.

    کلیدواژگان: میثاق الست، فرغانی، آیه میثاق، محبت اصلی، عالم مثال محاذی با محسوسات، عالم خیال منفصل
  • حسن طارمی راد *، منصور پهلوان محمد علی، صدیقه لبانی مطلق صفحه 59

    فکر، نیرویی است پویا برای به دست آوردن حقایق، و تفکر کوشش این نیرو به اقتضای عقل و خرد است. در عرفان عملی که برنامه‌ای منسجم برای طی مراحل کمال انسانی است‌، تفکر مقامی بلند و تاثیر‌گذار برای سالکان طریق است؛ چرا‌که انسان با ابزار تفکر می‌تواند گام‌های بلندی را به سوی تکامل و تعالی فردی و اجتماعی بردارد. با توجه با این جایگاه‌، پژوهش پیش‌رو، که از نوع بنیادی است، با شیوه تتبعی- استنباطی و با هدف شناخت جایگاه عنصر تفکر و تحلیل کارکردهای فردی و اجتماعی آن در نظام عرفان عملی از منظر نهج‌البلاغه صورت گرفته است. نتیجه آنکه تفکر با دارا بودن زمینه‌های متفاوتی نظیر عظمت پروردگار، لطایف آفرینش و در احوال پیشینیان، عنصری ابتدایی و مبنایی برای ورود سالک به طریق الی الله است و با دارا بودن طیف گسترده‌ای از کارکردهای فردی نظیر بیداری‌، و قرار گرفتن در طریق الی الله، و کارکردهای اجتماعی همچون روشن‌سازی راه برای دیگران، امر به معروف و نهی از منکر، نقش ویژه‌ای را در این نظام داراست.

    کلیدواژگان: نهج البلاغه ، عرفان عملی ، تفکر
  • علی قربانی کلکناری*، محمد جعفری صفحه 73

    امروزه مقوله معنویت‌ برای بشر اهمیت فراوانی پیدا کرده است. بر همین اساس، دیدگاه‌های معنوی متعدد و گاه متضادی در میان مکاتب فکری و فلسفی طرح شده است که یکی از آنها معنویت مدرن نام دارد. از این منظر، امروزه بر اساس عقلانیت مدرن و همسو با تجددگرایی، باید فهمی نوین از دین ارائه داد تا در پرتو آن، درد و رنج انسان کاهش یابد، و انسان به آرامش و رضایت باطن دست پیدا کند. از سوی دیگر، این رویکرد معتقد است که معنویت دینی در تامین غرض یاد‌شده ناکارآمد است. در پژوهش پیش‌رو تلاش شده است تا حد ممکن بررسی جامعی از ماهیت و ویژگی‌های عقلانیت در نظریه معنویت مدرن صورت گیرد. از رهگذار این بررسی و پژوهش روشن می‌شود که عقلانیت با مشخصه استدلال‌طلبی نه‌تنها مقتضی معنویت مدرن نیست، بلکه در تمایز و تباین با آن است.

    کلیدواژگان: عقل، عقلانیت، عقلانیت مدرن، معنویت، معنویت مدرن
  • علیرضا کرمانی* صفحه 93

    بحث درباره سلوک و مراتب آن، در عرفان اسلامی و مسیحی مورد توجه قرار گرفته است. به‌طور‌کلی در این دو عرفان، حرکتی از ظاهر به باطن مطرح است که سلوک عرفانی نام دارد و همچون هر حرکت دیگری امری تدریجی است. در این نوع سلوک، سه عنصر مبدا و منتها و وسطی وجود دارد. تصویر این سه‌گانه در نفس‌الامر حرکت، سه‌گانه‌ای نفس‌الامری را در مراتب سلوک سالک ایجاب می‌کند که در عرفان اسلامی و مسیحی بدان پرداخته شده است. سه‌گانه تهذیب،‌ اشراق و اتحاد در عرفان مسیحی به‌نحوی برابر است با سه‌گانه‌های مطرح در عرفان اسلامی: مقامات اسلامی، ایمانی و احسانی؛‌ عوام، خواص و خاص الخواص؛ شریعت، طریقت و حقیقت؛ علم‌الیقین، عین‌الیقین و حق‌الیقین؛ و تعلق، تخلق و تحقق.

    کلیدواژگان: عرفان، عرفان اسلامی، عرفان مسیحی، سلوک، مراحل سلوک، تثلیث سلوکی
|
  • Mohammad Reza Esfandi, Ahmad Saeedi * Pages 5-24

    According to mystics, man is a comprehensive being compared to other creatures of God, and therefore, all of God's Attributes of Perfection that manifest in the other identifications will also manifest in the human determination. Thus, mystics have regarded man as a macrocosm. This worldview is based on a certain ontology that holds a special role and status for man in relation to God and the other divine manifestations. Both mystical anthropology and its ontology have been studied in various ways in mystical works, but in none of them, an independent section is devoted to the ontological foundations of mystical anthropology, and therefore the relationship between these principles and mystical anthropology is not specifically discerned. This paper seeks to explain the relationship between ontology and mystical anthropology. To this end, the foundations of the ontology and anthropology of the mystics have been studied in this paper.

    Keywords: foundations, theoretical mysticism, practical mysticism
  • Mohammad Reza Abedini, Ebrahim pourali* Page 25

    The reappearance of Imam Mahdi (may Allah hasten his reappearance) and the establishment of his government will cause widespread changes in the human life. This great evolution has a general spirit that is the manifestation of monotheism with the dominance of the Name of Hidden (al- Bāṭin). Focusing on the narrations of the Ahlul-Bayt (P.B.U.T.), this paper seeks to show how the narrations related to the reappearance of Imam Mahdi (may Allah hasten his reappearance) signify the manifestation of the Name of (al- Bāṭin) at that time.

    Keywords: Imam Mahdi’s reappearance, monotheism, the Name of (al- Bāṭin), returning, resurrection
  • Rasul Mazruie Pages 41-57

    The verse of covenant (172 Surat al-A’araf) and its related traditions are among the most controversial verses of the Holy Qur’an. Meanwhile, the exquisite views of Saeed al-Din Farqani, the student of Ibn Arabi and Sadr al-Din al-Qunawi’s mystical school have not been examined so far. To Farqani, in the world of the discrete idea, Adam's earthy form, which contains earthy particles whose every single particles is the elemental form of the children and descendant of Adam, obtains its apparitional image. Those particles also appeared in detail in that universe and associate with the apparitional image of their spirits, and due to their closeness to the world of Simplicity and Unity and diffusion of the innate monotheism, they admit the Lordship of God the Almighty. This idea is more compatible with the appearance of the verse of covenant and related traditions.

    Keywords: the covenant of Alast, Farqani, the verse of covenant, original love, the apparitional image facing with the sensible world, the world of the discrete idea
  • Hasan Taremirad*, Mansour Pahlawan Mohammadali, Sedigheh Labani Motlagh Page 59

    Thought is a dynamic force for obtaining facts, and thinking is the endeavor of this force based on reason and wisdom. In practical mysticism, which is a coherent plan for the human perfection, thinking has a high impact on the seekers, because thinking can lead man to perfection and happiness. Using an inferential method, this paper seeks to examine the status and the individual and social functions of thinking in practical mysticism from the perspective of Nahj al-Balagha. The findings show that, thinking is the best way for the seeker to reach God, since it has features such as awaking, guiding towards God, helping others and enjoining good and forbidding evil.

    Keywords: Nahj al-Balagha, practical mysticism, thinking
  • Ali Ghorbani kalkanari*, Mohammad J’afari Page 73

    The issue of spirituality has become very important to humanity in today's world. Accordingly, there are numerous and sometimes conflicting spiritual perspectives among philosophical and intellectual schools, one of which is called modern spirituality. From this point of view, based on modern rationality and in line with modernism, a new understanding of religion must be provided to reduce human suffering and achieve absolute peace and satisfaction. On the other hand, this approach holds that religious spirituality is inefficient in providing this purpose. This paper seeks to provide a comprehensive definition of the nature and character of rationality in modern spirituality. The findings show that, arguing rationality is not only in line with modern spirituality but is in conflict with that.

    Keywords: reason, rationality, modern rationality, spirituality, modern spirituality
  • Alireza Kermani* Page 93

    Wayfaring and its stages are among the main issues of the Islamic and Christian mysticism. Generally, in these two mysticism, there is an inward movement called mystical wayfaring which is itself a gradual matter like any other movements. In this type of journey there are three elements, beginning, acme and middle. These three elements in the factitself of movement, require the triple of noumenal in the stages of wayfaring for the seeker that has been dealt with in the Islamic and Christian mysticism. The triple of refinement, illumination and unity in the Christian mysticism are somehow equal to the proposed triple in the Islamic mysticism such as, Islamic stages, faith and emotion; the vulgar, elite and the elect among the elects; Shari'a, the Way and the truth; cognitive Certainty, Certainty be sense, reality of Certainty; and belonging, assuming traits and realization.

    Keywords: mysticism, Islamic mysticism, Christian mysticism, wayfaring, stages of wayfaring, the triple of wayfaring