فهرست مطالب

  • سال سوم شماره 3 (پیاپی 8، پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مهرداد رحمانی، محمد مهدی عزیزی*، فرشاد نوریان صفحات 1-18
    تهران امروز دچار مسایل و مشکلات بسیاری است که جدی ترین آن ها را تحت عنوان مسائل نام نهاده ایم. این مسائل شرایطی را فراهم می کند که حیات و هویت در تهران را با تهدیدی جدی مواجه می کند و ضرورت اندیشیدن به این مسائل و ریشه یابی آن ها را پدیدار کرده است. تحقیق حاضر در پی پاسخگویی به این سوال است که ریشه مسائل امروز شهر تهران چیست؟ در این راستا با مروری بر مسائل شهر تهران و پیشینه مطالعات انجام شده در این خصوص، ابتدا چارچوبی فلسفی برای پرداختن به آن مهیا شده و سپس با استفاده از روش کیفی تفسیری- هرمنوتیکی بر مبنای مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته با خبرگان، به ریشه یابی مسائل تهران پرداخته شد. هدف این روش فارغ از ارائه فهم مصاحبه شوندگان، تحقق فهم مشترک میان محققین و مصاحبه شوندگان بوده است. در این مسیر با استفاده از تکنیک های کدگذاری های باز و محوری و با اتکا به دور هرمنوتیکی نتایج مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که مقوله اصلی تاثیرگذار در بروز مسائل تهران امروز، «رفتار انسانی» است که طبق قاعده دور هرمنوتیکی به شدت تحت تاثیر زمینه های فکری و آموزشی، اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی است، به بیان دیگر گرچه رفتار انسانی مقوله مرکزی و سبب ساز مسائل تهران امروز است، اما خود به صورت دیالکتیکی تحت تاثیر و موثر بر زمینه های ذکر شده است. بر اساس چنین آموزه ای نتایج تحقیق صورت بندی شده است.
    کلیدواژگان: تهران امروز، مسائل شهری، هرمنوتیک فلسفی
  • مجتبی رفیعیان*، ایرج قاسمی، کمال نوذری صفحات 19-39
    موضوع عدالت و پیوند آن با فضا در قالب گفتمان عدالت فضایی در دو دهه اخیر به یکی از مباحث اصلی در موضوعات شهری تبدیل شده است. در شهر تهران به دلیل دگرگونی و تغییرات گسترده به ویژه در سال های اخیر، حساسیت فضایی به مقوله عدالت و شناخت فرایندها و قانونمندی های منجر به آن مسئله ای بسیار مهم به شمار می رود. در این راستا هدف پژوهش، ارائه تحلیل متفاوتی از گفتمان عدالت فضایی بر پایه صورت بندی دیالکتیکی از این مفهوم و سنجش آن در شهر تهران بوده است. روش شناسی پژوهش از نوع ترکیبی با تاکید بر روش کیفی بوده به طوری که رهیافت کمی به دنبال رهیافت کیفی و به عنوان مکمل اجرا شده است. در این زمینه پس از انتخاب نهایی معیارهای گفتمان عدالت فضایی و مولفه های آن بر اساس چارچوب های نظری، با توجه به ابعاد در نظر گرفته شده برای پژوهش؛ در ابتدا سند سیاست گذاری مدیریت شهری بر اساس این معیارها با استفاده از روش کیفی و تحلیل تم مورد ارزیابی قرار گرفته و در گام بعدی نتایج سیاست گذاری مدیریت شهری در فضای شهری از طریق روش کمی و تحلیل ثانویه و تحلیل نتایج آمارهای موجود مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش در قالب دو مفهوم «عدالت/ نا عدالتی حالت فضایی» و «حالت فضایی نا عدالتی/ عدالت» تبیین شده است. در چارچوب مفهوم نخست که بر ظرفیت ساختارهای موجود در تولید نا عدالتی از طریق فضا دلالت دارد؛ در سند سیاست گذاری مدیریت شهری، برخی زمینه ها و ابعاد عدالت فضایی به صورت نسبی مورد توجه قرار گرفته است. در چارچوب مفهوم دوم که می توان با تحلیل الگو های توزیعی به تشخیص نا عدالتی در فضا پی برد؛ نتیجه به دست آمده نشان می دهد که در بستر اجرا در شهر تهران حالت فضایی ناعدالتی نمود عینی دارد و اهداف مورد نظر سیاست گذاری مدیریت شهری در بسیاری از زمینه ها محقق نشده است.
    کلیدواژگان: فضا، دیالکتیک، گفتمان عدالت فضایی، سیاست گذاری شهری، شهر تهران
  • کاظم اسماعیلی، محمدرضا خطیبی*، محمد رضا پورجعفر صفحات 41-59

    رشد و توسعه سریع شهرها و عدم توجه به نیازهای روحی در ایجاد آرامش کافی برای ساکنان که به افول کیفیت زندگی انجامیده، مسئله ای است که بیشتر شهرهای دنیا با آن روبرو هستند. برای برطرف کردن چالش های پیش رو، دیدگاه های متعددی در راستای دستیابی به توسعه پایدار تدوین شده است؛یکی از جدیدترین و موفق ترین رویکردها، جنبش «شهر آرام» است که از اکتبر سال 1999 آغاز شد. این مقاله به بررسی خاستگاه، مفهوم، ویژگی ها، الزامات و شاخص های شهرآرام و ارزیابی عوامل موثر بر تحقق شهرآرام در مهرشهر کرج پرداخته است.روش تحقیق، روش فراتحلیل براساس شاخص های بومی سازی شده و داده های پرسش نامه است. بدین ترتیب که بعد از شناسایی مولفه ها و شاخص های شهرآرام از متون متعبر خارجی و براساس وضعیت منطقه مورد مطالعه، همپوشانی شاخص های نهایی بر اساس موضوع تحقیق و قابلیت سنجش این شاخص ها در منطقه، صورت گرفته است. براساس بررسی-های صورت گرفته، با استفاده از روش دلفی، 36 شاخص در 6 دسته از مولفه ها شامل: حفاظت از محیط زیست (6 شاخص)، زیرساخت های سیاسی (6 شاخص)، کیفیت شهری (6 شاخص)، تولیدات محلی (7 شاخص)، مهمان نوازی (5 شاخص) و دانش و معلومات (6 شاخص) به منظور ارزیابی عوامل موثر بر تحقق شهرآرام در مهرشهر کرج استخراج گردید. در نتایج حاصل از بررسی عوامل موثر بر تحقق شهرآرام در مهرشهر کرج با استفاده از تحلیل عاملی، 5 دسته از عوامل نهایی موثر بر تحقق رویکرد شهر آرام در مهرشهر کرج به دست آمد که عامل اول 13.77 درصد از واریانس کل را تبیین می کند و شامل 9 شاخص اصلی موثر بر تحقق رویکرد شهر آرام در مهرشهر کرج است.

    کلیدواژگان: جنبش آرام، شهر آرام، مهرشهر
  • آزیتا بلالی اسکویی*، مینا حیدری ترکمانی، فربد دیبا صفحات 61-74
    محلات شهری سابقه ای به قدمت شهرنشینی دارند و در گذر زمان دچار تغییرات گسترده ای شده اند و در اثنای این تغییرات، تعلق مکانی که یکی از پایه های ارتباطی شهروندان و محیط زندگی است، رو به افول نهاده است. استعاره محله و تغییرات آن در انطباق با دوران معاصر، مسئله ای است که باید مورد توجه برنامه ریزان، طراحان شهری و معماران قرار گیرد. هدف از این پژوهش، دستیابی به آینده های بدیل بر مبنای استعاره های بدیل از محله در ارتباط با حس تعلق و شناسایی سناریوهای محتمل محله در آینده، به منظور حفظ ارزش های فرهنگی، اجتماعی، کالبدی محله براساس حس تعلق مکانی است. پژوهش حاضر با روش تحلیل لایه ای علت های تغییر مفهوم محله در چهار لایه ی تحلیل شامل لیتانی، علل کلان اجتماعی، گفتمان/ جهان بینی و اسطوره/ استعاره، بر آن است تا ضمن دستیابی به درک روشنی از علت های این تغییرات، سناریوهای بدیلی را برای مفهوم محله در آینده بر مبنای استعاره های بدیل این مفهوم با تمرکز بر حس تعلق مکانی ارایه دهد. با استفاده از نمونه-گیری هدفمند، مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته با صاحب نظرانی که در زمینه موضوع مورد بحث دارای دانش و تجربه کافی بودند، صورت گرفته و نمونه گیری تا مرحله اشباع نظری ادامه یافت. براساس نتایج تحقیق، چهار سناریوی محله هوشمند، محله جهانی، محله پایدار و محله منعطف ارائه شده اند.
    کلیدواژگان: حس تعلق، محلات شهری، تحلیل لایه ای علت ها، سناریو
  • مهسا شعله* صفحات 75-95

    گذرهای تاریخی، شبکه ای هم پیوند از راه هایی بوده که شاکله بافت، مقیاس و تعین فضایی قلمروهمگانی را در شهرهای تاریخی رقم می زده اند. تنوع در فرم و کالبد گذرها، می تواند سبب تکوین نوعی از نگاه گونه شناسانه شود که در آن معیارهای گوناگونی مانند نحوه شکل گیری و طراحی، شکل، سطوح جانبی، جنس و بافت سطوح، عناصر شاخص و تناسبات فضایی مورد توجه قرار می گیرند. سازوارگی بافت های تاریخی به نحوی است که سبب می شود تنوع گذربندی خود را به مثابه بارزترین وجه ایجاد تمایز در بافت بنمایاند، و سبب شود تا هر گذر، عاملی باشد برای ایجاد تصویری مشخص از هر محله یا زیربخش از بافت شهر تاریخی. این مقاله به واکاوی گونه شناسانه گذرهای بافت تاریخی شیراز می پردازد. بدین منظور نمونه ای شامل بیست گذر از مهم ترین گذرهای بافت با پراکنش متناسب مورد تحلیل قرارگرفته، و بر اساس معیارهای مستخرج از مطالعات پیشین، و پیمایش میدانی، ویژگی های کالبدی هر یک از گذرها بازشناسی، تحلیل و فهرست گردیده است. نتایج نشان می دهد علیرغم بنیان مشترک گذرها به عنوان اجزاء شکل دهنده به شبکه ای همپیوند در شهر تاریخی، ویژگی های منبسط از زمینه فرهنگی، موقعیت مکانی، و کارکرد و نقش پذیری مشخص، سبب ایجاد طیفی متنوع از گذرها با رعایت ملاحظات طراحی منجر به تکوین تباین و تداوم فضایی بوده است. این تنوع نشان از ظرفیت بافت تاریخی در ایجاد کلیتی متکثر از عناصر متباین خطی به صورت یک شبکه پویای شهری داشته است.

    کلیدواژگان: گذرهای تاریخی، گونه شناسی کالبدی، شهر ایرانی، بافت تاریخی شیراز
  • روشنک سخی نیا، اسلام کرمی*، مجتبی رفیعیان، علی جوان فروزنده صفحات 97-114

    چکیده شاخص های مسکن ابزار مناسبی جهت سنجش معیارها و ضوابط سیاست های مسکن است . به کمک این شاخص ها می توان تصویر درست و قابل فهمی از شرایط مسکن را بدست آورد و پیشرفت ها و کم و کاستی ها را در تحقق اهداف بخش مسکن مشاهده نمود. متاسفانه رشد شهرها و افزایش شاخص تراکم به تنهایی به منظور جوابگویی به مشکلات مسکن، نگاهی با مختصات کمی بوده و کیفیت در آن نادیده انگاشته شده. آنچه امروزه شهرهای ایران با آن مواجه است پدیده ی رشد کمی است که بحث پایداری به عنوان مفهوم کیفی در آن قابل مشاهده نیست. پایداری فرهنگی از ضروریات توسعه پایدار در آینده به شمار می رود و ضروریست جهت هر گونه اعطای مجوز ساخت و ساز در بخش مسکن، به اصول و معیارهای فرهنگی در کنار سایر معیارهای کالبدی- فضایی توجه ویژه نمود. از این رو تحقیق پیش رو با هدف برقراری انتظام کالبدی- فرهنگی با تمرکز بر روی شاخص های تراکم و شاخص های فرهنگی در راستای برنامه های توسعه ی پایدار سکونتگاه ها، به بررسی نقش تراکم در فرم و کالبد و تاثیر آن بر پایداری فرهنگی مجتمع های مسکونی پرداخته و از طریق مطالعات کتابخانه ای و میدانی و تنظیم پرسشنامه و پیمایش در سه محدوده ی مسکونی شهر تبریز با شاخص ضریب تراکمی مشابه، به بررسی چگونگی میزان پایداری فرهنگی با توجه به 6 شاخص : عدالت، طبیعت، تناسبات، حریم، امنیت و مشارکت می پردازد. نتایج حاصل نشان می دهد که حالت پایداری در محدوده ها علاوه بر شاخص ضریب تراکم به عنوان مهمترین شاخص تراکم به زیر شاخص های کمی وابسته به تراکم از جمله ارتفاع، سطح پوشش و فضای باز نیز که منجر به شیوه انتظام کالبدی اجزاء مجموعه می گردد، وابسته است.

    کلیدواژگان: تراکم، شاخص های تراکم، پایداری فرهنگی، شاخص های پایداری فرهنگی
  • مهدی محمدی سرین دیزج*، علی خواجه مختاری صفحات 115-132

    چکیده امروزه محلات غیر رسمی از مسائل اساسی شهرهای بزرگ می باشند. دلایل فراوانی در شکل گیری این نوع بافتها در شهرها دخالت دارند. شهر ارومیه که یکی از شهرهای نسبتا بزرگ ایران و دومین کانون سکونتگاهی مهم در منطقه شمال غرب ایران به شمار می رود در کالبد خود با معضل محلات حاشیه نشین مواجه است. این پژوهش که شناسایی و تبیین شکل گیری و تیپ بافت های غیر رسمی شهر ارومیه را بعهده دارد از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش، تحلیلی- توصیفی می باشد. بدین منظور ابتدا 5 معیار اساسی با 7 زیرمعیار که در شناسایی و تیپ شناسی بافت های غیر رسمی شهر نقش دارند، انتخاب گردیده و سپس مدل مفهومی و رابطه درونی بین معیارها توسط مدل تحلیل شبکه ای ANP سازماندهی شدند. بعد با استفاده از نرم افزار تخصصی Super Decisions وزن نهایی شاخص ها بدست آمد و سپس با استفاده از ArcGIS تمامی لایه های اطلاعاتی مربوط شکل گرفتند. پس از تولید نقشه از لایه های فوق، با اعمال وزن معیارها، تلفیق و هم پوشانی لایه ها، وضعیت کلی شهر ارومیه از لحاظ مقادیر شاخص ها و تیپ شناسی بافت شهری بدست آمد. در نهایت با انجام کلاس بندی مناسب در محیط ArcGIS محلات غیررسمی و حاشیه نشین شهر بطور کامل مشخص و تعیین گردید.

    کلیدواژگان: بافت غیر رسمی، ارومیه، تیپ شناسی، مدل ANP و ArcGIS
|
  • Mehrdad Rahmani, Mohammad Mehdi Azizi *, Farshan Nourian Pages 1-18
    Today, Tehran has many problems that we have named the most serious of them as the tribulations. These tribulations create conditions that pose a serious threat to life and identity in Tehran, and already the need to think about these tribulations and their roots has emerged. In this article, we are looking to answer the question of what is the root of today's troubles in Tehran. By using the qualitative interpretive-hermeneutical method based on semi-structured in-depth interviews with experts, the roots of Tehran's tribulations were discussed. The result shows that urban planning in Iran both in the field of education and in the field of profession requires a serious review. According to the results of the paper, the provisions of this review must firstly recognize the inseparable nature of urban issues; secondly, accept that urban issues originate from the intellectual, educational, social and economic fields, and therefore is a system that cannot be eliminated by a separable analysis. Thirdly, according to the preceding point, to resolve issues, it should not be relied solely on technical instruments of the field and profession and should be systematically and holistic considerations of intellectual, educational, social and economic backgrounds. Fourth, it should be noted that the human behavior and the abovementioned fields have a dialectical relationship, therefore, any mutation and progress in human behavior can also take place in the context and has a double effect on the return to human behavior.
    Keywords: Tehran, Urban Problems, Philosophical Hermeneutics
  • Mojtaba Rafieian *, Iraj Ghasemi, Kamal Nouzari Pages 19-39
    The issue of justice and its link with space in the form of spatial justice discourse has become one of the main topics in urban issues in the last two decades. In Tehran, due to extensive spatial changes, especially in recent years, the spatial sensitivity to the justice and knowing the processes and regulations that lead to it is a very important issue. The purpose of this study was to present a different analysis of spatial justice discourse based on dialectical formulation of this concept and its measurement in Tehran. The methodology of research is a mixed method with an emphasis on the qualitative method, so that a quantitative approach has been implemented following qualitative approach as a complementary. In this regard, after the final selection of the criteria of spatial justice discourse based on the theoretical frameworks, with regard to the dimensions considered for the research; at first the document of the urban management policy-making based on these criteria from using the method of theme analysis has been evaluated and in the next step, the results of urban management policy-making in urban space has been examined through secondary analysis and the analysis of the results of existing statistics. The results of study are explained in the form of two concepts of injustice of spatiality and spatiality of injustice. In the framework of the first concept some areas and dimensions of spatial justice have been considered as relative in the document of the urban management policy-making. In the framework of the second concept that it is possible to understand injustice in space by analyzing distributed patterns, the result indicates that the spatiality of injustice has an objective appearance in the context of implementation in Tehran. And the desired goals of urban management policy-making have not been achieved in many areas.
    Keywords: Space, dialectic, Spatial Justice discourse, Urban Policy-making, Tehran City
  • Kazem Esmaeili, Mohamma Reza Khatibi *, Mohammad Reza Pourjafar Pages 41-59

    The rapid growth of cities and the lack of attention to the spiritual needs in creating a calm enough for residents that has led to a decline in quality of life is a problem that most cities in the world are facing. To overcome these challenges, several perspectives have been developed to achieve sustainable development; one of the latest and most successful approaches is the Slow City Movement, which began in October 1999. This paper examines the origin, concept, characteristics and indicators of the Slow city and assesses the factors affecting the realization of the Slow city in Mehrshahr. The research method is a meta-analysis based on indigenous indices and questionnaires. After identifying the indicators of the Slow city from foreign studies and according to the situation in the study area, the overlap of the indicators based on the research topic and the ability to measure these indicators in the region has been made. According to the Delphi method, 36 indicators in 6 categories of components include: environmental protection (6 indicators), political infrastructure (6 indicators), urban quality (6 indicators), local products (7 indicators), hospitality (5 indicators) and knowledge and information (6 indicators) were extracted in order to assess the factors affecting the realization of the Slow city of Mehrshahr. Factor analysis of affecting the realization of Slow city in Mehr Shahr by using factor analysis, 5 categories of final factors affecting the realization of Slow city approach in Mehrshahr were obtained which explains the first factor of 13.77% of total variance and includes 9 main indicators affecting the realization of Slow city approach in Mehrshahr.

    Keywords: Slow Movement, Slow City, Mehr Shahr
  • Azita Belali Oskui *, Mina Heydari Turkmani, Farbod Diba Pages 61-74
    The urban neighborhoods have a long history of urbanization and have undergone extensive changes over time and during these changes, sense of place belonging which is one of the communication bridges of citizen and living environment, has been declined. Then, the metaphor of the neighborhood and its changes in adaptation to contemporary periods, is only an issue that it should be attention by planners, urban designers and architects. The objective of this research is to achieve alternative futures based on different metaphors of neighborhood in creating the sense of belonging and to identify the possible scenarios of neighborhood for future in order to preserve cultural, social and physical values of neighborhood based on sense of place belonging. The present study using Causal Layered Analysis method in four layers of analysis including Lithuania, macro social causes, discourse - worldview and metaphor - myth, is attempted to achieve an clear understanding of the causes these changes, is provided the alternative futures for the concept of urban neighborhoods based on alternative metaphors of this concept focuses on a sense of place belonging. By using of purposeful sampling, in-depth semi-structured interviews were conducted with experts who had sufficient knowledge and experience in the field of subject matter and sampling was continued until the theoretical saturation stage. Based on the research results, four scenarios of smart neighborhood, global neighborhood, sustainable neighborhood and flexible neighborhood have presented.
    Keywords: sense of belonging, Urban neighborhoods, Causal Layered Analysis, Scenarios
  • Mahsa Sholeh * Pages 75-95

    Historical pathways have been a network of interconnected routes that shaped the form, scale and the spatial distinctiveness of the public domain in old cities. The diversity of form and physical characteristics of pathways could lead to a typological approach in which various criteria like the design aspect, emerging form, physical diversity, texture and material, specific and iconic features and spatial proportions are taken into consideration. The organic nature of historic urban fabrics reveals the diversity of the pathways as the most eminent and most present factor to show off the differentiation between the districts and as such, each pathway could develop an exclusive image for each area or subsection of the historic city. This article seeks to prepare a typology of historic pathways for the olden Shiraz. To accomplish this mission a group of twenty characteristic pathways with a variety of dispersion has been chosen. Using the analytical criteria derived from the field study and former investigations, these pathways have been thoroughly analyzed to make a list and furthermore the typology. Results show that despite the common basis of all pathways as the components of an interconnected network throughout the old city, the characteristics of each pathway stemmed from the cultural context, location, function and its specified role, had ended with the formation of a very diverse list of pathways considering design aspects making the spatial diversity and continuity become tangible. This diversity perfectly demonstrates the vast capacity of the old city to create a multiplex integrity of distinguished linear features, the pathways, as a dynamic urban network.

    Keywords: Typology, Historical Pathways, Physical Characteristics, Shiraz
  • Roshanak Sakhinia, Islam Karami *, Mojtaba Rafieian, Ali Javan Forouzandeh Pages 97-114

    Housing indices are efficient tools in evaluation of the principles and polices involved in residential planning. Such indices provide a visible and precise picture of the housing conditions and illustrate the shortcomings and the advancements in achieving the goals set by the housing sector. Unfortunately, development of cites and the growth of indices related to density in solving the problems of housing have an eye on quantitative features neglecting discussions on quality. Today, cites in Iran are facing quantitative growth and arguments on sustainability as a qualitative concept are dramatically absent from the scene. Cultural sustainability plays an important role in sustainability of future developments and it is necessary to pay special attention to cultural values alongside the physical-spatial principles while licensing any kind of building project in residential planning programmes. The present study aims to establish a physical-cultural order, with emphasis on indices of density and cultural indicators in line with residential sustainability programmes, to examine the role of density in form and physicality and its effect on cultural sustainability of residential complexes. Utilizing library research, field study and distributing questionnaires, this study will survey three residential areas in city of Tabriz with equal coefficiency in density to examine cultural sustainability ratio with reference to six factors of equality, nature, proportions, privacy, security and contribution. The results show that apart from coefficient density, as the most prominent indicator, sustainability within boundaries is related to qualitative sub-indicators of density like level, ground space, and open spaces which again lead to modification of physical order in the complexes.

    Keywords: density, Indicators of Densification, Cultural sustainability, Indicators of cultural sustainability
  • Mahdi Mohammadi *, Ali Khajeh Mokhtari Pages 115-132

    Today's unofficial neighborhoods are major issues in major cities. There are many reasons for the formation of these types of tissues in cities. Orumieh city which is one of the relatively large cities of Iran and the second most important settlement center in northwestern Iran, It faces the problem of suburbs in its body. This research, which identifies and describes the type of informal textures in Urmia, is in terms of applied and methodological, analytical-descriptive. For this purpose, at first, five basic criteria with seven sub-criteria that are involved in the typology and identification of informal textures are selected and then, the conceptual model and the internal relation between the criteria were organized by the ANP network model. Then, using the Super Decisions software, the weight of the indexes was obtained and in ArcGIS all the relevant information layers were formed. After creating the map from above layers, by applying the weight of the criteria, the combination and overlapping of the layers, the overall condition of the city of Urmia was obtained in terms of indexes and urban texture typology. Finally, by appropriate classifications in the ArcGIS environment, informal and marginal neighborhoods were fully identified.

    Keywords: unofficial texture, Urmia, Typology, ANP model, ArcGIS