فهرست مطالب

محیط زیست و توسعه فرابخشی - پیاپی 57 (پاییز 1395)
  • پیاپی 57 (پاییز 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/07/01
  • تعداد عناوین: 5
|
  • هادی ویسی*، زهرا جواهریان، مجید دکامین، صلاح مفاخری، آناهیتا ولی الهی صفحات 1-18

    این تحقیق با هدف توسعه و تدوین چارچوبی برای استقرار نظام ارزیابی اثر پایداری در ایران انجام شد. در این رابطه با استفاده از روش تحقیق میان فرهنگی، مباحثی شامل: هستی شناسی، مفاهیم روش شناسی، رهیافت ها و تجارب مورد بررسی قرار گرفت. طی روش نمونه گیری، از موارد ویژه که روشی هدفمند است، نظرات متخصصان (7 نفر)، کارشناسان (6 نفر)، سیاست گذاران (5 نفر) و اعضای سازمان های غیردولتی (5 نفر) در مورد هفت مساله و موضوع کلیدی بررسی گردید: هستی شناسی و ابعاد SIA، کارگزاران و مجریان، جهت گیری ها و اولویت ها، مسائل قانونی و حقوقی، جایگاه بخش های دانشگاهی و تحقیقاتی و سطح اجرایی. نتایج نشان داد که علی رغم وجود دیدگاه مناسب نسبت به اثربخشی نظام ارزیابی اثر پایداری در سامان دهی فعالیت های توسعه، در بسیاری موارد تعارض وجود دارد، به طوری که بعضی آن را زیر بخش ارزیابی محیط زیستی می دانند؛ که این موضوع بیان گر، نبود ظرفیت فرهنگی و معرفت شناسی در دست اندرکاران ذیربط فعالیت های توسعه در کشور است. بر این اساس برنامه ای اجرایی شامل پنج مرحله: ظرفیت سازی، توسعه و تجهیز نهادی، برنامه ریزی، اجرا و ارزشیابی با اولویت ظرفیت سازی در نهادها و سازمان ها و افراد تاثیرگذار بر فعالیت های توسعه در افق های زمانی مختلف پیشنهاد گردید.

    کلیدواژگان: ارزیابی اثر پایداری، میان فرهنگی، ابزار، سیاست، چارچوب
  • مریم قباد پور*، غلامحسین برکت، فروزان فرخیان صفحات 19-26

    تحقیق حاضر با هدف نیاز سنجی آموزش محیط زیستی معلمان هنرستان های اهواز انجام شد. تحقیق از نوع توصیفی- پیمایشی است. نمونه آماری تحقیق شامل 108 معلم (54 مرد و 54 زن) است که به صورت تصادفی و بر اساس جدول مورگان انتخاب شد. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق ساخته اطلاعات زیست محیطی می باشد که بر اساس مولفه های شابینا (2009) طراحی شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شد. جهت بررسی تفاوت معنی دار بین متغیرها از آزمون t و آنالیز واریانس (ANOVA) و  ارتباط بین متغیرها از آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج این تحقیق نشان داد که اطلاعات زیست محیطی معلمان مورد مطالعه در حد متوسط و در بخش های تنوع زیستی، انرژی و منابع طبیعی در حد ضعیف است. نتایج دیگر این تحقیق نشان داد که بین جنسیت معلم و اطلاعات زیست محیطی تفاوت معنی دار وجود ندارد ولی بین رشته تحصیلی و اطلاعات زیست محیطی تفاوت معنی دار وجود دارد. هم چنین بین تحصیلات و اطلاعات زیست محیطی ارتباط وجود ندارد.

    کلیدواژگان: نیازسنجی، آموزش محیط زیست، هنرستان های اهواز
  • سیده بهاره عظیمی*، شهاب الدین منتظمی صفحات 27-32

    آلودگی های زیست محیطی و سهم واکنش های شیمیائی در این آلودگی ها موجب شده که شیمیدان ها به دنبال طراحی روش های شیمیایی فاقد آلودگی باشند. “شیمی سبز” به طبقه بندی و تعریف اصولی در راستای نیل به این هدف می پردازد و اصطلاحی است که برای اولین بار توسط پائول آناستاس، پیشنهاد شد و مفهوم آن عبارت است از ابتکار، طراحی و کاربرد محصولات و فرآیندهای شیمیائی برای کاهش یا حذف استفاده و تولید مواد خطرناک. شیمی سبز سبب جلوگیری از آلودگی منابع و یا کاهش آن شده و نقش مهمی در نیل به توسعه پایدار دارد. برخی از اصول شیمی سبز عبارتند از: استفاده از منابع تجدید شدنی، کاهش تعداد مراحل فرایندها، افزایش بازده انرژی، طراحی مواد و فرآورده های شیمیایی سالم تر، افزایش راندمان یا بازده فرآیندهای شیمیایی و استفاده از مواد اولیه کم خطر. امروزه فن آوری های مبتنی بر شیمی سبز به عنوان یک رویکرد جدید مورد توجه قرار گرفته که در این مقاله به بررسی مهم ترین راه های در حال توسعه در مورد حلال های سبز پرداخته شده است.

    کلیدواژگان: شیمی سبز، حلال های سبز، محیط زیست
  • حسن اسماعیل زاده، معصومه براری*، علیرضا رحمتی، محسن کلانتری صفحات 33-46

    جای پای بوم شناختی ابزاری است که با ارائه مقایسه جامعی از تقاضا و مقدار عرضه منابع طبیعی، اهداف و راهبردهای مفید را در جلوگیری از تخریب ها و نابرابری های مادی بیان کرده و تصمیم گیری های نهادی را در مجرای درستی هدایت می کند. در این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای، اسنادی، آماری و هم چنین روش جای پای اکولوژیکی، روند پایداری منابع آب و انرژی (برق، بنزین، نفت، نفت گاز و گاز طبیعی)، در سال 1393 ارزیابی شده است. در این پژوهش سعی شده است به این پرسش پاسخ داده شود که آیا فضای اکولوژیکی شهر ساری، توان برآوردن نیازهای اساسی جمعیت شهر را در تامین آب و انرژی دارد؟ نتایج نشان داده است که ردپای اکولوژیکی شهر ساری در منابع آب و انرژی 735/0 هکتار بوده است، که سهم میزان مصرف برق با 53/0 هکتار بیشترین سهم را در بین سایر موارد و کم ترین میزان سهم، برای مصرف گاز طبیعی به میزان 0053/0 هکتار به ازای هر نفر بوده است. از آن جا که ظرفیت زیستی ایران 8/0 هکتار است، ردپای اکولوژیکی 735/0 هکتاری شهر ساری بدان معناست که بیش ازسهم خود، از ظرفیت زیستی قابل تحمل کشور را به خود اختصاص داده است و با ادامه روند کنونی مصرف، شهر ساری برای تامین منابع آب و انرژی مورد نیاز به فضایی بیش از 73 برابر مساحت کنونی خود و فضایی بیش از 8/0 برابر مساحت استان نیازمند است.

    کلیدواژگان: توسعه پایدار شهری، ردپای اکولوژیکی، پایداری، شهر ساری
  • منصور غنیان*، امید مهراب قوچانی، محسن خیر الهی، احمد رضا لاهیجان زاده صفحات 47-56

    دوره‏ی آموزشی محیط یار دوره ای است که از سوی اداره کل حفاظت محیط زیست استان خوزستان با هدف ارتقاء دانش زیست محیطی کودکان مدارس ابتدایی اجراء شده است. هدف از این مطالعه، ارزیابی طرح محیط یار در ارتقای دانش زیست محیطی دانش آموزان مدارس ابتدایی شهر اهواز می باشد. تحقیق حاضر از نوع تحقیقات آزمایشی و از لحاظ هدف کاربردی به شمار می رود. تمامی دانش آموزان مقطع ابتدایی شهر اهواز جامعه آماری این مطالعه را تشکیل دادند که از میان آن ها نمونه ای به تعداد 1325 نفر از دانش آموزان آموزش دیده و آموزش ندیده (گروه کنترل) با استفاده از روش نمونه گیری کاملا تصادفی نسبی، انتخاب گردید. این مطالعه در دو فاز انجام پذیرفت. فاز اول با استفاده از ابزار مشاهده و با هدف تبیین وضعیت کلی آموزش ها و بررسی محتوای آموزشی انجام پذیرفت. در فاز دوم مطالعه با استفاده از پرسشنامه ای محقق ساخت بر مبنای محتوای آموزشی دوره، دانش زیست‏محیطی دانش‏آموزان بررسی گردید. داده های فاز دوم بوسیله نرم افزار SPSS (V20) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که بین میانگین دانش زیست محیطی گروه کنترل و گروه آموزش‏دیده، تفاوت آماری معنی دار وجود دارد. نتایج آزمون کای اسکوئر نیز رابطه میان سطوح دانش زیست‏محیطی و گروه‏های آزمایشی را تایید نمود، که گویای موفقیت بالای دوره آموزشی بر ارتقاء سطح دانش زیست محیطی دانش آموزان دبستانی می‏باشد.

    کلیدواژگان: طرح محیط یار، دانش آموزان ابتدائی، اهواز، محیط زیست، دانش
|
  • Pages 1-18

    This study conducted to develop the framework for the establishment of a SIA system in Iran. Accordingly, cross-cultural survey method was employed to assess the standpoints regarding ontology, concepts, methodology, approaches, and experiences. Interviewed people was elected by the purposive method of critical case sampling. Perspectives of scientists (7 people), experts (6 people), politicians (6 people) and NGO members (5 people) were explored and analyzed about seven issues and key concepts including ontology, ontology, stockholders and actors, the orientation and the priorities, regulation and rules issues, the position of universities and research institutes, and implementation level of SIA. Results revealed that there is a positive perceptions toward the effectiveness of SIA in organizing of developments plans, however, there are a few conflicts and dilemma about relationship of SIA with EIA. Some perceived SIA as sub-EIA. It shows a lack of suitable capacity and suitable epistemologies assumptions among national stockholders of sustainable development. Based on findings, a plan consists of five steps was developed. It includes: capacity building, institutional development and equipment, planning, implementation, evaluation. Finally, highlighting capacity building in organizations and institutes which are affected and effected on development plans in different timelines were recommended.

  • Pages 19-26

    This study is done in order to educational needs assessment of teachers in field schools of Ahvaz Environmental Protection. Study is descriptive-survey. Samples includes 108 teachers (54men and 54women) which were selected random and based on Morgan table. Tools Questionnaire of researcher was made in environment field which was made by shabina (2009). Analysis of data was done by SPSS software. Significant difference between variables was used t-test and analyse variance (ANOVA) and relationship between variables Pearson correlation. Results of study showed that environmental information of teachers was average and in biodiversity, energy and natural resources parts was weak, also there is not significant difference between environmental information and gender of teachers however difference between field of study and environmental information of teachers is significant. There is not relationship between educations with environmental education of them.

  • Pages 27-32

    Environmental pollution and the role of chemical reactions in these pollutions caused the chemists to design chemical methods without pollution. In this regard, “Green Chemistry” defines the classification and principals in order to this aim. Green Chemistry that has been suggested by Paul Anastas, means invention, design, production and usage of synthesis productions and procedures in order to reduce or eliminate the use or product of toxic substances. Also Green Chemistry is caused to prevent or reduce the resource pollutions and has an important role in achieve the sustainable development of human society. Some principals of Green Chemistry are the use of renewable resources, reducing the number of process steps, increasing energy efficiency, design the materials and chemical products, increase the efficiency of chemical processes, and the use of raw materials with low-risk. Nowadays, the chemical-based technologies as a new and efficient approach have been attached. This paper tried to investigate and study of important growing methods of green solvents.

  • Pages 33-46

    The ecological footprint is a tool that offers comprehensive comparison of demand and supply of natural resources, has stated objectives and strategies useful in preventing damage and material inequalities, and institutional decisions will lead to the correct duct. This is a descriptive study and sample of this research is Sari that related data to determine the parameters of the ecological footprint of water and energy (electricity and petrol and gas oil and natural gas) is obtained by referring to the authorities and quantitative analysis of 1393. In this study, we tried to be answered this question: Is Sari ecological environment, can meet the basic needs of the population in the provision of water and energy? The results show that the EF Sari 0.735 acres of water and energy has been, that the share electricity consumption by 0.53 largest and lowest share among other things, the use of natural gas in the 0.0053 hectares per person respectively. Since the biological capacity of Iran is 0.8 hectares, So ecological footprint is dedicated 0.735 hectares of Sari means 0.83 times greater than their share in the country's capacity to make life bearable, And with the current trend of consumption of water and energy resources needed to meet of Sari space more than 73 times its current size, and space is needed more than 0.8 of the area.

  • Pages 47-56

    The environment watch assistance course (Mohit-Yar) was held with the aim of enhancing of environmental knowledge of primary students by the department of environment. The main purpose of this study was to the analysis of Mohit-Yar courses in the Ahvaz city. The present study is experimental and practical. All of the primary students were considered as the statistical population which a sample of 1325 students from 2 groups of trained and untrained (control group) was selected randomly. The present study has been done in two separate phase. The first phase was done with the purpose of determining overall educational situation and investigation of educational content. In the second phase investigated the environment knowledge of students with using researcher-made questionnaire on the basis of educational content. The second phase data were analyzed using SPSS (V20). The results showed that between environment knowledge means of the control group and trained group there is a significant difference. The result of chi-square test confirmed the relationship between environmental levels of knowledge and experimental groups, which indicating the high success of the training course on the enhancing of the environmental knowledge level of primary school students.