فهرست مطالب

پژوهش های قرآنی - سال بیست و پنجم شماره 1 (پیاپی 94، بهار 1399)
  • سال بیست و پنجم شماره 1 (پیاپی 94، بهار 1399)
  • 166 صفحه، بهای روی جلد: 100,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1399/04/08
  • تعداد عناوین: 7
|
  • کار کرد التفات قرآنی در ایجاد پیوستگی و فضاسازی معنایی با خروج از زبان هنجار
    فاطمه ملایم* صفحات 5-24
    التفات از مختصات سبکی قرآن کریم و یکی از مصادیق برجسته سازی است که با خروج از زبان هنجار و آشنایی زدایی، شبیه به طرح بی مقدمه موضوع و موجب گسست اجزای کلام می شود. این مقاله با روش تحلیلی- توصیفی، نمونه هایی از آیات حاوی التفات سیاقی در قرآن را مطالعه می کند. التفات در نگاه تجویزی به نحو، عامل تضعیف پیوستگی اجزای جمله است. نویسنده بر این باور است که اگر این صنعت با نگاه توصیفی به نحو و مبتنی بر نظام زبانی قرآن و مناسبات معنایی و متکی بر کارکرد سلیقه و ذوق ادبی بررسی شود، نتیجه متفاوت می شود. با این نگاه، این صنعت به صورت نامریی، در ماورای عبارت ها، لایه های معنایی ایجاد می کند و اجزای کلام را به هم پیوند می دهد و به حس زیبایی شناختی مخاطب پاسخ می دهد.
    کلیدواژگان: التفات، هنجار، برجسته سازی، پیوستگی
  • بررسی دیدگاه آنجلیکا نویورت درباره رابطه قرآن و کتاب مقدس (مطالعه موردی سوره الرحمن و مزمور 136)
    سید حامد علی زاده موسوی* صفحات 25-44

    ازجمله موضوعاتی که همواره مورد توجه مستشرقان و قرآن پژوهان بوده است، مقایسه و بررسی شباهت های موجود میان قرآن و کتاب مقدس است. این شباهت ها دیدگاه های متعدد و گاه متضادی را سبب شده است. در این میان، مزامیر بیش از سایر بخش های کتاب مقدس مورد توجه قرار گرفته است. آنجلیکا نویورت ازجمله افرادی است که در پژوهش های متعددی به مقایسه قرآن و مزامیر پرداخته و درباره ساختار، موضوعات و بافت این دو متن، اطلاعاتی در خور به دست داده است. به باور او، شباهت این دو متن ناشی از وجود سنت شفاهی ای است که در میان عرب های نخستین بوده است. مزامیر ازجمله این سنت هاست که مسلمانان نخستین با آن آشنایی داشته و در ذهن و زبان مردم آن عصر جاری بوده است. نویورت با فراگفتمان خواندن قرآن، بر این باور است که قرآن همواره درباره اموری که در میان مسلمانان نخستین جاری بوده، سخن می گفته است. در این مقاله سعی بر آن است به صورت مطالعه موردی، سوره الرحمن و مزمور 136 از دیدگاه نویورت مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد.

    کلیدواژگان: قرآن، کتاب مقدس، مزمور، الرحمن، آنجلیکا نویورت
  • ارزیابی دیدگاه محمد شحرور در مبانی فهم و تفسیر قرآن کریم
    فرشته معتمد لنگرودی، فتحیه فتاحی زاده* صفحات 45-66
    بررسی آراء نواندیشان معاصر در حوزه مسایل قرآنی، موضوعی درخور اهتمام است. محمد شحرور از نواندیشانی است که با قرایت ایدیولوژیک از نص، نگاهی نو به موضوعات قرآنی دارد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی، بر آن است که مبانی فکری محمد شحرور را در نگرش وی به فهم آیات قرآن، با استناد به آثار او مورد تحلیل و بررسی قرار دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که شحرور با تقسیم بندی قرآن به آیات رسالت و نبوت، نسبی بودن فهم قرآن، شواهد تاریخی دانستن برخی از آیات و تاویل گرایی، به دنبال قرایت نو از نصوص قرآنی بوده است. شحرور با تکیه بر تاریخی نگری، حکم حجاب و احکام کنیزان را برای این دوره ندانسته و در این زمینه به مصادیق جدید همچون حد ادنی و اعلی برای پوشش و ازدواج مسیار تصریح می نماید. دیدگاه های شحرور درباره قرآن، به دلیل استفاده از مبانی ناکارآمد، کاربست فهم تجربی دین و استفاده سلیقه ای و غیرعلمی از آیات، با چالش های جدی مواجه است، ازاین رو نمی توان دیدگاه او را در فهم و تفسیر قرآن حجت دانست.
    کلیدواژگان: شحرور، تاریخمندی نص، نسبی گرایی، تاویل گرایی، فهم قرآن
  • نظریه خودگروی اخلاقی از دیدگاه قرآن
    سید علی اکبر حسینی رامندی* صفحات 67-86

    از پرسش‎های بنیادی در باب اخلاق، چرایی پیروی از الزامات اخلاقی است. در پاسخ به این پرسش، سه نظریه ‎ هنجاری با تقریرهای گوناگون شکل گرفته است: «فضیلت گرا»، «وظیفه محور» و «نتیجه گرا». نتیجه گرایان هدف اخلاقی زیستن را دستیابی به منفعت می دانند. آنان در پاسخ به این پرسش که چه کسی باید از نتیجه فعل اخلاقی برخوردار شود، دو رویکرد متفاوت را ارایه می دهند: خودگرا (منفعت فردی) و دیگرگرا (تامین منافع دیگران).با مطالعه آیات قرآن درمی یابیم که دیدگاه قرآن با خودگرایی اخلاقی سازگار و با مبانی انسان شناختی، غایت شناختی و اسلوب های تربیت اخلاقی قرآن و نیز با داده های روان شناسی همساز است؛ البته بخش بزرگی از الزام های اخلاقی قرآن مانند انفاق، ایثار، اصلاح میان مومنان، شفقت، بخشش، صله رحم، حق الناس و... در ساحت جامعه تبلور پیدا می کند که در نگاهی سطحی، نظریه دیگرگرایی را به ذهن خطور می دهد، ولی با تامل و ژرفنگری به مجموعه آیات قرآن، آشکار می شود که مهم ترین نقطه اتکای آموزه های اخلاقی قرآن، بهره گیری از خودگرایی انسان در جهت دیگرگرایی، جامعه نگری و نوع دوستی است و با تکیه بر این اصل طبیعی، بیشترین نیروی پیشران را در وجود مخاطبانش به سمت دیگرگرایی و نوع دوستی برانگیخته است.

    کلیدواژگان: نظریه های هنجاری، وظیفه گروی، فضیلت محور، نتیجه گروی، خودگروی، خودگروی قرآنی
  • مفهوم سنجی واژه ترتیل در علوم اسلامی (لغت، تفسیر، حدیث، قرائت و فقه)
    قاسم بستانی* صفحات 87-110

    «ترتیل» که در قرآن و در خصوص نحوه خواندن قرآن در دو موضع قرآنی به کار رفته، از دیرباز اصطلاحی کلیدی و مرجع برای ارزیابی درستی و نادرستی خواندن قرآن شد و این در حالی است که هم در تعریف ترتیل و هم در عمل و مصداق آن اختلاف شده است؛ هرچند همه مدعی آن اند که تعریف و عمل آنها متجلی در قرایت قرآن، مصداق ترتیل است. اما همچنان این پرسش ها مطرح است که حقیقت تعریف ترتیل و مراد از آن عملا چیست.در این مقاله به روش توصیفی - تحلیلی و نیز کتابخانه ای، به گردآوری، تحلیل و مقایسه داده ها، به اتکای مهم ترین مصادر معناشناسی این واژه، یعنی علوم لغت، حدیث، تفسیر، قرایت و فقه، معنای ترتیل واکاوی شده و تلاش گشته به این پرسش ها پاسخ داده شود. حاصل این تحقیق آن است که معنای ترتیل و مراد از آن در قرآن، خواندن صحیح و دقیق حروف و کلمات به صورت شمرده و همراه با تانی است.

    کلیدواژگان: ترتیل، لغت، حدیث، تفسیر، قرائت، فقه
  • «تحلیلی بر معانی ضمنی برخی واژگان قرآن کریم با تکیه بر «تجزیه بر آحاد واژگانی» و بازتاب آن در ترجمه های معاصر»
    مسعود اقبالی* صفحات 111-132
    یکی از روش های کارآمد در بحث معناشناسی، «تجزیه به آحاد واژگان» است که در آن، واژگان را به قصد دستیابی به مفهومی دقیق و کامل، به آحاد و اجزای معنایی سازنده آنها تجزیه نموده تا معانی نهفته در لایه های هر واژه آشکار گردد، که این امر درنهایت، به ارایه ترجمه ای کامل و گویا از متن خواهد انجامید. پژوهش حاضر با روشی توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر رویکرد تحلیل مولفه ای و تجزیه واژگان به آحاد معنایی کوچک تر در پاره ای از واژگان قرآنی، سعی بر آن دارد تا معانی نهفته در ورای کلمات را از طریق تجزیه آنها به آحاد و اجزای معنایی آن آشکار کرده و چگونگی بازتاب آن را در ترجمه های معاصر مورد نقد و بررسی قرار دهد و نقاط قوت و ضعف ترجمه ها را در این خصوص تحلیل نماید. بررسی معنایی واژگانی چون «یقتلون، واعدنا، آنست، تب، نتلوها، لاتحصوها و اقترب»، نشان می دهد که عدم توجه دقیق مترجمان قرآن کریم به آحاد واژگانی و مولفه های تشکیل دهنده آنها، قطعا در ارایه مفهوم موردنظر گوینده تاثیرگذار بوده و مخل فهم و درک مقصود واقعی قرآن کریم خواهد گردید. چنان که نتیجه این بی توجهی به ارایه ترجمه ای ناقص و نارسا از کلمات قرآنی در برخی ترجمه ها انجامیده که با مفهوم کلی آیه و سیاق جملات قرآنی تناسب کافی نداشته و صرفا بیانگر ترجمه معنای اولیه و ظاهری از واژگان قرآنی محسوب می شود؛ هرچند برخی از مترجمان با اشاره به پاره ای از مولفه های معنایی واژگان، ترجمه ای به نسبت موفق و قابل قبول نیز ارایه داده اند.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، ترجمه قرآن، مولفه های معنایی، آحاد واژگانی، واژگان قرآنی
  • تحلیل تاثیر عمل بر رشد علم فطری در شبکه موضوعی از نگاه قرآن
    محمدحسین برومند*، حسین ابویی، امیر جودوی، راضیه برزگر دهجی صفحات 133-154
    نقد و بررسی آراء مفسران در زمینه تاثیر عمل بر رشد علم فطری در شبکه ارتباط موضوعی، مستلزم ارایه الگو و معیار و سپس عرضه عملکرد آنان بر آن الگو می باشد. در این راستا، ابتدا موضوعاتی که از سنخ عمل هستند و موجبات رشد علم فطری را فراهم می آورند، نظیر تقوا، ایمان، احسان، جهاد، شکرگزاری، تزکیه و تطهیر، شناسایی و رابطه آنها با علم فطری در شبکه تشریح گردیده، سپس هر کدام از این موضوعات نظیر تقوا به عنوان محور موضوعات مرتبط با خود، مانند نماز، انفاق، بر، وفای به عهد، صبر، صدق و تواضع، در شبکه قرار گرفته و روابط تحلیل شده است. بدین ترتیب از یک سو جایگاه علم فطری و عمل در شبکه ارتباط موضوعی ترسیم گردیده و از سوی، دیگر آراء مفسران مورد ارزیابی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: علم فطری، عمل، شبکه ارتباطی، فطرت، بررسی تطبیقی
|
  • Function of the Qur’anic Apostrophe in Creating Continuity and Semantic Ambiance by Withdrawing from the Norm Language
    Fatemeh Molayem * Pages 5-24
    Apostrophe is among the stylist features of the Holy Qur’an and one of the evidences of agenda-setting that by withdrawing from the norm language and defamiliarization, it becomes like unprecedented bringing up a subject and causes dissociation in parts of speech. With an analytical-descriptive method, this article would study some examples of the verses containing contextual apostrophe in the Qur’an. Apostrophe, in a prescriptive view to syntax is a factor of weakening continuity of components in the sentence. The writer maintains that if this art is studied with a descriptive look at syntax based on the Qur’an’s lingual system and semantic relations as well as functioning by reliance upon literal taste, it would yield a different outcome. From this perspective, this art would invisibly, create semantic layers beyond phrases and would bind parts of speech together and respond to the addressee’s sense of beauty.
    Keywords: apostrophe, norm, agenda-setting, Continuity
  • Study of Angelika Neuwirth’s Viewpoint on the Relation between the Qur’an and the Holy Scripture(A Case Study of Surat al-Rahman and Psalm 136)
    Sayyid Hamed Alizadeh Mousavi * Pages 25-44

    Comparison between the Qur’an and the bible and the study of their similarities is among the topics that have always been of interest to the orientalists and the Qur’an scholars. These similarities have caused various and sometimes contradictive viewpoints. Meanwhile, the Psalms have been of more interest than other parts of the Holy Scripture. Angelika Neuwirth is one of the Qur’an researchers who has conducted various studies comparing the Qur’an with Psalms and has provided valuable information about the structure of the topics and contexts of these two texts. She maintains that the similarities of these two texts originate from the existence of oral tradition among the earlier Arabs. Psalms are among these traditions, with which the early Muslims were familiar and were much in vogue among the people of that era. Calling the Qur’an as a metadiscourse, Neuwirth believes that the Qur’an has always been talking about the issues common among the early Muslims. This article tries to study and appraise Surat al-Rahman and the psalm 136 as a case study from the viewpoint of Neuwirth.

    Keywords: the Qur’an, the Holy Scripture, Psalm, Al-Rahman, Angelika Neuwirth
  • An Appraisal of Muhammad Shahrur’s Viewpoint on the Principles of Comprehension and Interpretation of the Holy Qur’an
    Fereshteh Mo’Tamed Langrudi, Fathiyeh Fattahizadeh * Pages 45-66
    Study of the opinions of the contemporary neoterists in the field of Qur’anic issues is a noteworthy topic. Muhammad Shahrur is among the neoterists who, with an ideological version of revealed text, has a new perspective about the Qur’anic topics. Enjoying a descriptive-analytical method, the present article is intended to critically review Muhammad Shahrur’s thought principles in his attitude toward comprehending the verses of the Qur’an with reference to his works. The research findings show that by dividing the Qur’an into verses of Apostleship and Prophecy, relativity of comprehending the Qur’an, considering some verses as being historical, and hermeneuticism, Shahrur has been looking for a new version of the Qur’anic texts. Similarly, with reliance on historicism, Shahrur has not viewed the rulings of hijab and handmaids as applicable to this period and accordingly asserts new evidences such as the lowest and highest limits for covering and misyar (ambulant) marriage. Shahrur’s viewpoints about the Qur’an are facing serious challenges due to his use of inefficient principles, application of experimental comprehension of religion, and personal and unscholarly use of the verses; thus, his viewpoint cannot be taken as authorized in comprehension and interpretation of the Qur’an.
    Keywords: Shahrur, historicity of revealed text (naṣṣ), relativism, hermeneuticism, comprehension of the Qur’an
  • Theory of Moral Self-Orientation from the Qur’an’s Viewpoint
    Sayyid Ali Akbar Husayni Ramandi * Pages 67-86

    From among the basic questions concerning morality is the reason why one should abide by moral obligations. In response to this question, three normative theories – in various versions – have been set forth: “excellence-oriented”, “duty-centered”, and “result-oriented”. The result-oriented consider the moral objective of living as achievement of benefit. In response to the question as to who should enjoy the result of a moral act, they present two different approaches: self-orientation (personal benefits) and other-orientation (providing benefits for others).
    By studying the Qur’an, we find out that the Qur’an’s viewpoint is compatible with moral self-orientation and consistent with humanistic and teleological principles, the Qur’an’s moral training styles, and psychological data. Of course, a great part of the Qur’an’s moral obligations, such as alms-giving, self-denial, reconciliation among believers, compassion, forgiveness, keeping ties of kinship, rights of humankind, etc. would manifest in society, which, at a surface glance, brings to mind the other-orientation theory, but with deliberation and in-depth consideration of the Qur’an’s verses collectively, it would become obvious that the most important pivotal point of the Qur’an’s moral doctrines is utilizing one’s self-orientation toward other-orientation, sociability, and altruism and by relying on this principle, they would instigate the most driving forces in their addressees toward other-orientation and altruism.

    Keywords: normative theories, duty-centeredness, excellence-oriented, result-orientedness, self-orientation, Qur’anic self-orientation
  • Semantic Assessment of Tartīl in Islamic Sciences(Language, Interpretation, Hadith, Reading, and Jurisprudence)
    Qasem Bostani * Pages 87-110

    Tartīl, which is used in the Qur’an concerning how to read the Qur’an in two Qur’anic position, has been since early times a keyword and reference for assessment of correct and incorrect reading of the Qur’an, whereas there has been disagreement both in definition of tartīl and its practice and evidence; however, everybody believes that their definition and practice manifested in the Qur’an are examples of tartīl. But the questions are nevertheless brought up as to what the real definition of tartīl is and what is practically meant by it.In this article, with a descriptive-analytical and library method, data are compiled and analyzed and the meaning of tartīl is explored into by relying on the most significant references of the semantics of this term, i.e., sciences of linguistics, hadith, interpretation, and jurisprudence and it is attempted to answer these questions. The outcome of this research is that the meaning of tartīl and its intention in the Qur’an is to read the letters and words distinctly, word by word, and in an accurate and correct way.

    Keywords: Tartīl, Language, hadith, Interpretation, reading, jurisprudence
  • Analysis of the Implications of Some of the Qur’anic Words with Reliance on “Componential Analysis” and its Reflection in Contemporary Translations
    Mas’Oud Eqbali * Pages 111-132
    One of the efficient methods in semantic studies is “componential analysis”, in which the words are analyzed into semantic units and constituent components with the aim of achieving an accurate and thorough concept so as to unveil the meanings hidden in layers of each word; this would ultimately lead to presenting a perfect and clear translation of the text. With a descriptive-analytical method and with reliance on componential analysis and vocabulary analysis into smaller semantic units in some Qur’anic vocabulary, the present research tries to unveil the meanings hidden within the words through analyzing them into their semantic components and units, to critical review their reflection in contemporary translations, and to analyze the translations’ strengths and weaknesses in this respect. A semantic study of such words and phrases as “yuqāttilūn, wā‘adna, ānastu, tabba, natlūhā, lā taḥṣūhā, and aqtaraba” indicates that inaccurate attention of the translators of the Holy Qur’an to the vocabulary units and their constituent components would definitely affect the concept intended by the narrator and would cause misunderstanding the real intention of the Holy Qur’an. As a result, this heedlessness has led to presenting an incomplete and vague rendering of the Qur’anic words in some translations, which have not been adequately consistent with the overall concept of the verse and the context of the Qur’anic statements and is merely viewed as expressing primary and superficial meaning of the Qur’anic words. However, some translators have presented a relatively successful and acceptable translation with reference to some of the semantic components of words.
    Keywords: the Holy Qur’an, translation of the Qur’an, emantic components, vocabulary units, Qur’anic words
  • Analysis of the Impact of Action on Development of Natural Knowledge in Subject Network from the Viewpoint of the Qur’an
    Muhammad Husayn Boroumand *, Husayn Abuey, Amir Joudavi, Raziyeh Barzgar Pages 133-154
    Critical review of the interpreters’ opinions in relation to the effect of action on development of natural knowledge in subject communication network necessitates presenting a model and standard and then presenting their function to that model. In this respect, first the subjects which are of a practice type and cause the development of natural knowledge such as virtue, faithfulness, doing good, holy struggle, thanksgiving, self-purification are identified and their relation to natural knowledge in network is expounded and then, each of these subjects like virtue is placed in the network as the base of the subjects related to it such as prayer, alms-giving, piety, fulfillment of pledge, patience, honesty and humbleness, and then their relations are analyzed. Thus, on the one hand, the status of natural knowledge and action is delineated in subject communication network and on the other hand, the opinions of the interpreters are appraised.
    Keywords: natural knowledge, action, communication networks, nature, comparative study