فهرست مطالب

پژوهشنامه اقتصادی - پیاپی 75 (زمستان 1398)
  • پیاپی 75 (زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1399/06/27
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فرهاد خداداد کاشی، محمد اوشنی*، محمدصادق قاضی زاده، کیومرث حیدری صفحات 1-38

    در این مقاله ضمن معرفی و ارزیابی روش های مختلف تنظیم انحصار طبیعی برای تنظیم قیمت و تداوم عرضه خدمات شرکت های توزیع برق در ایران با استناد به ملاحظات کیفی، کارایی و انگیزشی، مدل تنظیم سقف قیمت به عنوان مناسب ترین روش تنظیم معرفی شد. عملیاتی کردن مدل تنظیم سقف قیمت، مستلزم تعیین مقدار مولفه های این روش است، از این رو، با استفاده از داده های 39 شرکت توزیع برق ایران در فاصله زمانی 1385 تا 1395 نسبت به تعیین مولفه های مدل تنظیم سقف قیمت مشتمل بر بهره وری هدف و کیفیت اقدام شد. با استفاده از روش مانده کارایی نسبت به تعیین مقدار بهره وری هدف مبادرت شد به این صورت که ابتدا با استفاده از روش های مرز تصادفی و تحلیل پوششی داد ه ها، میزان کارایی تعیین و سپس با توجه به مانده کارایی هر شرکت نسبت به تعیین مقدار بهره وری هدف برای یک دوره 5 ساله اقدام شد. علاوه بر این دو روش، میزان بهره وری هدف براساس شاخص مالم کوییست و روش تفاضلی نیز تعیین شد. نتایج روش های استفاده شده، بهره وری هدف را در بازه 7/1 تا 3 درصد پیشنهاد می دهند. باتوجه به نتایج کارایی شرکت ها به منظور تشویق شرکت ها به بهبود عملکرد، نرخ رشد بهره وری هدف بالاتری برای بنگاه ها با کارایی پایین و برای بنگاه های کارا، نرخ بهره وری هدف پایین تری در نظر گرفته می شود. همچنین از نرخ انرژی عرضه نشده (ENS) و زمان لازم جهت برقراری انشعاب جدید به عنوان شاخص کیفیت استفاده و مقدار کیفیت هدف برای هر شرکت تعیین شد.

    کلیدواژگان: تنظیم انگیزشی، کیفیت برق، کارایی
  • حجت ایزدخواستی* صفحات 39-70
    نابرابری استانی دارای ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. یکی از دغدغه های اصلی برنامه ریزان و سیاست گذاران در برنامه های توسعه اقتصادی، کاهش فقر و نابرابری درآمدهای استانی است. بنابراین، دولت از طریق ابزار تخصیص بودجه می تواند نابرابری در درآمدهای استانی را کاهش دهد و تعادل در استان ها ایجاد کند. در این مقاله به بررسی تاثیر نابرابری در تخصیص اعتبارت بودجه سرانه استانی بر نابرابری درآمدهای سرانه استانی با استفاده از روش داده های تابلویی پویا در دوره زمانی (1395-1384) در 30 استان پرداخته می شود. نتایج بیانگر این است که افزایش در نابرابری تملک دارایی های سرمایه ای سرانه استانی، نابرابری در درآمد سرانه استانی را کاهش داده است. این نتیجه بیانگر افزایش سرمایه گذاری دولت در زیرساخت ها و سهم بالاتر اعتبارات عمرانی دولت در استان های کمتر توسعه یافته است. همچنین با افزایش در نابرابری اعتبارات هزینه ای سرانه استانی، نابرابری در درآمد سرانه استانی افزایش یافته است، زیرا افزایش در نابرابری اعتبارات هزینه ای سرانه در استان ها می تواند باعث ارایه نامتوازن خدمات عمومی و افزایش در نابرابری درآمد سرانه استانی شود.
    کلیدواژگان: نابرابری درآمد استانی، اعتبارات بودجه ای، داده های تابلویی پویا، ایران
  • سجاد فرجی دیزجی*، زینب سادات قدمگاهی صفحات 71-107

    تحریم های اقتصادی می توانند با ایجاد مشکلات اقتصادی برای دولت ها و تحت تاثیر قرار دادن درآمدها و سیاست های مخارجی آن ها، منجر به آسیب دیدگی و تضعیف کیفیت زندگی و سلامت مردمان عادی شوند. آن ها می توانند بر سطح منابع در دسترس کشور و میزان تخصیص آن ها به بخش های عمومی از جمله بخش سلامت تاثیرگذار باشند و از این طریق موجبات آسیب پذیری شهروندان را فراهم آورند. در مطالعه حاضر، هدف بررسی تاثیر تحریم های اقتصادی بر مخارج عمومی سلامت در کشورهای در حال توسعه متکی به صادرات منابع طبیعی طی دوره زمانی  2012-1996 است. برای این منظور از روش تعمیم یافته گشتاورها (GMM) استفاده شده است. نتایج به دست آمده نشان می دهد تحریم های اقتصادی شدید و ضعیف هر دو تاثیر منفی و معنی داری بر مخارج عمومی سلامت به صورت درصدی از مخارج دولت داشته اند. همچنین تحریم های اقتصادی شدید تاثیر مثبت و معنی داری بر مخارج عمومی سلامت به صورت درصدی از تولید ناخالص داخلی دارند که این می تواند به دلیل اثرگذاری بیشتر تحریم ها بر تولید ناخالص داخلی نسبت به مخارج عمومی سلامت باشد. به طور کلی، یافته های تحقیق اثرات سوء تحریم ها بر سلامت شهروندان از طریق کاهش مخارج عمومی تخصیص یافته به بخش سلامت را تایید می کنند.

    کلیدواژگان: تحریم های اقتصادی، مخارج عمومی سلامت، کشورهای در حال توسعه، درآمد منابع طبیعی، پانل دیتا
  • حسین امیری*، راحله حیدری صفحات 109-147
    این مطالعه شواهد جدیدی از اثرات بیمه زندگی، بانکداری و بازارهای سهام بر رشد اقتصادی 18 کشور توسعه یافته و 20 کشور درحال توسعه با استفاده از روش گشتاورهای تعمیم یافته (GMM) طی سال های 2016- 2000 ارایه می دهد. نتایج حاصل از برآورد برای کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه نشان می دهد که درکشورهای توسعه یافته بیمه زندگی باعث تسریع رشد اقتصادی می شود درحالی که اثرات اعتبار خصوصی بر رشد اقتصادی منفی و بازار سرمایه تاثیر معناداری بر رشد نداشته است. نتایج کشورهای در حال توسعه نشان می دهد که بازار سهام رشد اقتصادی را افزایش می دهد درحالی که اثر اعتبار خصوصی بر رشد منفی و بیمه زندگی تاثیر معناداری روی رشد اقتصادی نداشته است. در مجموع نتایج نشان می دهد که اثر توسعه فعالیت های مالی بر رشد اقتصادی با توجه به دوره، سطوح درآمد و توسعه مالی کشورها متفاوت است. بنابراین، کشورها در سطوح مختلف توسعه باید در فعالیت های مالی مختلف برای اطمینان از رشد پایدار مشارکت کنند.
    کلیدواژگان: اعتبار خصوصی، نسبت گردش معاملات، تامین مالی، رشد اقتصادی، بیمه زندگی
  • زهرا فاضلی، یونس خداپرست پیرسرایی* صفحات 149-189
    پیچیدگی صادراتی از حیث تولید و صادرات کالاهای پیچیده تر و با ارزش افزوده بالاتر و همچنین آزادی اقتصادی از مسیر بهبود تکنولوژی، افزایش تخصص و تشویق ابداع، می تواند بر رشد اقتصادی کشورها اثرگذار باشد. مطالعه حاضر به بررسی اثرات پیچیدگی صادراتی کالا و آزادی اقتصادی به عنوان عوامل موثر بر رشد اقتصادی در منتخبی از کشورهای صادرکننده نفت، می پردازد. برای این منظور، در ابتدا شاخص پیچیدگی صادراتی کالا طی دوره 1998 تا 2017براساس روش هاسمان و همکاران (2007) محاسبه شده است. نتایج نشان می دهد به دلیل سهم بالای نفت در سبد صادراتی، پیچیدگی صادراتی کالایی اکثر کشورهای منتخب به نسبت پایین است. با این حال این شاخص با ضریب 41/0 اثر مثبت و معنی داری بر رشد اقتصادی کشورها دارد. همچنین شاخص آزادی اقتصادی اکثر کشورهای منتخب، نزدیک به میانگین جهانی است و اثر آن بر رشد اقتصادی با ضریب 06/0 مثبت و معنی دار است. سایر متغیرهای کنترلی تحقیق شامل سرمایه انسانی، توسعه مالی و تشکیل سرمایه ناخالص نیز مورد تایید آماری قرار گرفته است. یافته های تحقیق، لزوم برنامهریزی در راستای افزایش پیچیدگی صادرات را تایید می کند که برای این منظور، ضمن تولید و صادرات کالاهای پیچیدهتر، توسعه صنایع پایین دستی صنعت نفت و گاز با قابلیت تولید کالاهای پیچیده تر و ارزش افزوده بالاتر، می تواند در دستور کار قرار گیرد.
    کلیدواژگان: پیچیدگی صادراتی، آزادی اقتصادی، رشد اقتصادی
  • مهدی یزدانی*، مجتبی شریفی شیفته صفحات 191-221
    در سال های اخیر رشد تجارت جهانی سریع تر از تولید جهان بوده و کشورها تمایل به تشکیل اتحادیه، توافقات منطقه ای و ترتیبات تجاری نشان داده اند تا بتوانند تجارت خود را افزایش دهند. هدف از این مطالعه، برآورد اثر تشکیل گروه D8 بر تجارت کشورهای عضو است. برای استخراج اثر خالص تشکیل این گروه بر تجارت کشورهای عضو از الگوی جاذبه در قالب داده های ترکیبی طی سال های  2014-1990 و رویکرد تفاضل در تفاضل ها (DID) و روش حداکثر درست نمایی پوآسون نما استفاده شده است. در این رویکرد کشورهای گروه D8 به عنوان گروه هدف و کشورهای منتخب سازمان همکاری های اسلامی به عنوان گروه کنترل معرفی شده اند. نتایج حاصل از برآورد الگو با روش DID نشان می دهد که اثر خالص تشکیل گروه D8 بر حجم تجارت کشورهای عضو مثبت و معنادار بوده است. همچنین تجارت دوجانبه کشورها با اندازه اقتصاد و زبان مشترک رابطه مستقیم و با فاصله کشورها، رابطه عکس دارد.
    کلیدواژگان: : الگوی جاذبه، خلق تجارت، رویکرد تفاضل در تفاضل ها، حداکثر درست نمایی پوآسون نما، گروه D8
  • غلامرضا سلیمانی امیری، فاطمه بابائی* صفحات 223-255

    هدف پژوهش حاضر بررسی جامع موانع و عوامل موثر بر اجرای بهینه قانون مالیات بر ارزش افزوده و ارایه مدل مناسب با استفاده از روش مدل سازی معادلات ساختاری است. جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش، مودیان و کارشناسان امور مالیاتی استان زنجان است. با بررسی مبانی نظری مرتبط و مرور پژوهش های پیشین، موانع و عوامل موثر بر اجرای بهینه قانون مالیات بر ارزش افزوده تعیین شد که توسط خبرگان مورد تایید قرار گرفت. موانع موجود در اجرای بهینه قانون مالیات بر ارزش افزوده در چهار گروه اصلی موانع ساختاری، موانع اجرایی، موانع فرهنگی، موانع  اقتصادی و سیاسی و عوامل موثر بر اجرای بهینه این قانون نیز در چهار گروه اصلی عوامل منابع انسانی، عوامل مودیان مالیاتی، عوامل سیستم مالیاتی و عوامل قانونی طبقه بندی شد. سپس پرسش نامه ها بین مودیان و کارشناسان امور مالیاتی توزیع شد و داده های به دست آمده از طریق نرم افزار SPSS و Amos مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش موید این است که موانع ساختاری، موانع اجرایی، موانع فرهنگی، موانع اقتصادی و سیاسی و عوامل منابع انسانی، عوامل مودیان مالیاتی، عوامل سیستم مالیاتی و عوامل قانونی رابطه مثبت و معناداری با اجرای بهینه قانون مالیات بر ارزش افزوده دارند. بنابراین، بر اجرای بهینه قانون مالیات بر ارزش افزوده تاثیرگذار هستند. نوآوری پژوهش حاضر این است که طیف گسترده ای از موانع و عوامل موثر بر اجرای بهینه قانون مالیات بر ارزش افزوده را شناسایی و رتبه بندی می کند. در راستای اقتصاد مقاومتی و در شرایط تشدید تحریم ها، شناسایی موانع و عوامل موثر بر اجرای بهینه قانون مالیات بر ارزش افزوده می تواند گام موثری در افزایش وصولی های این مالیات و کاهش وابستگی دولت به منابع نفتی باشد.

    کلیدواژگان: مالیات، مالیات بر ارزش افزوده، مدل معادلات ساختاری
|
  • Farhad Khodadad Kashi, Mohamad Oshani *, Mohamad Sadegh Ghazizadeh, Kioumars Heydari Pages 1-38

    The aim of this paper is to provide a comparison between different methods of natural monopoly regulation for electricity distribution companies in Iran and introduce the best suitable one based on productivity, quality and incentive considerations. Here we have concluded that the price cap regulation model is the most efficient method of regulation for the situation under consideration. Based on the literature, the target values of both productivity and quality has been calculated in different scenarios of this research. The sample consists of 39 electricity distribution companies in Iran during period 2006 to 2016. First, using the SFA and DEA methods to determine the efficiency score of each company, we have calculated the X-factor for every firm in a 5-year period. In addition, the X-factor was calculated based on Malmquist index and differential method. The results suggest that target X-factor is in the range of 1.7% to 3%. The results indicated that there is an opportunity to increase productivity of electricity distribution companies. To encourage the firms to improve their productivity, a higher target rate of productivity growth would be considered for low-efficiency firms and a lower target for high-efficiency ones. Service quality has been evaluated mainly by quantification and measurement of energy not supplied (ENS) and the waiting time for a new customer to be connected to the power grid and to be able to use electricity. And the target quality value was set for each company.

    Keywords: Incentive Regulation, Power Quality, Efficiency
  • Hojjat Izadkhasti * Pages 39-70
    Regional inequality has economic, social and cultural dimensions. One of the main concerns of planners and policymakers in economic development programs is reduction of poverty and inequality based on provincial income per capita. Therefore, through budget allocation tools, the government can reduce inequalities in provincial incomes per capita and create more balance among provinces. In this paper, the effects of inequality in the allocation of provincial budget on provincial inequalities are estimated using dynamic panel data method for period 2005-2016 in 30 Iranian provinces. The estimation results indicate that the increase in inequality of provincial capital formation budget has reduced inequality in provincial income. This result indicates an increase in government investment in infrastructure and a higher share of government development budget in less-developed provinces. Also, with increasing inequality in provincial current per capita budget, inequality in regional income has increased; because an increase in inequality of current per capita budget in the provinces can lead to unbalanced public service provision and an increase in inequality of income per capita.
    Keywords: Provincial Income Inequality, Budget Allocation, Dynamic Panel Data, Iran
  • Sajjad Faraji Dizaji *, Zeinab Sadat Ghadamgahi Pages 71-107

    Economic sanctions, by causing economic problems for states and influencing their revenues and spending policies, can undermine the quality of life and health for common people. Sanctions can negatively affect the total amount of available resources in a country and the proportion of it allocated to public domains such as healthcare. Thereby sanctions can increase vulnerability of citizens. This study aims at investigating the impact of economic sanctions on public health expenditure in developing resource-exporting countries by applying dynamic panel data method over period 1996 to 2012. The result shows that both minor and major economic sanctions significantly decrease public health expenditure as a percentage of government expenditure. In addition, our findings indicate that major economic sanctions significantly increase public health expenditure as a percentage of gross domestic product. This can be attributed to the fact that major economic sanctions have had a greater impact on gross domestic product than on public health expenditure. Overall, the results of this study show adverse effects of sanctions on the health of citizens by reducing allocated public expenditure to healthcare sector.

    Keywords: Economic sanctions, Public Health Expenditure, Developing Counties, Natural Resource Revenue, Panel Data
  • Hossien Amiri *, Raheleh Heidari Pages 109-147
    This study presents new evidence on the effects of life insurance, banking and capital market on economic growth in 18 developed and 20 developing countries using Generalized Method of Moments (GMM) approach to dynamic panel data method for years 2000-2016. The results show that in developed countries life insurance accelerates economic growth, while the effects of private credit on economic growth are negative and the stock market has not had a significant effect on growth. In developing countries, the results indicate that the stock market can increase economic growth, while the effect of private credit is negative on growth and life insurance has not had a significant effect. Overall, the results suggest that the effects of development in financial activities on growth vary based on the time period, income level, and financial development. That is, countries at different levels of development should engage in different financial activities to ensure sustainable growth.
    Keywords: Private Credit, Turnover Ratio, Financing, Economic Growth, Life Insurance
  • Zahra Fazeli, Younes Khodaparast Pirsarayi * Pages 149-189
    Export sophistication, which means producing and exporting goods that are more sophisticated and have more value-added, along with economic freedom can influence economic growth in different countries through technological improvement, increasing expertise and encouraging innovation. This study examines the effects of export sophistication and economic freedom as factors that influence economic growth in a selection of oil-exporting countries. To meet this end, the export sophistication index is calculated based on Hausman et al. (2007) for period 1998 to 2017. The results indicate that, due to high share of oil and gas in the export basket, the sophistication of exported goods in the select countries is relatively low. However, this index has a positive significant effect on economic growth of select countries with a coefficient of 0.41. The economic freedom index in select countries is close to the global averages and its effect on economic growth is significant and positive with a coefficient of 0.06. Other control variables such as human capital, financial development and gross capital formation are also found statistically significant. Our findings confirm the need for planning to increase sophistication of exports. To achieve this end, apart from producing and exporting goods that are more sophisticated, the development of oil and gas downstream industries, which are capable of producing complex and high value-added goods, should be on the agenda.
    Keywords: Export Sophistication, economic freedom, Economic Growth
  • Mehdi Yazdani *, Mojtaba Sharifishifteh Pages 191-221
    During recent years, the growth of international trade has been more than that of world output, and countries have shown more interest in forming regional unions and agreements to increase their trade. The aim of this study is to estimate the net effect of D8 formation on trade of its member countries. In this regards, a gravity model has been applied using panel data method for period 1990-2014, in accordance with a Difference-in-Differences (DID) approach and Poisson-Pseudo maximum likelihood method. The D8 countries are selected as target group and select member countries of Organization of Islamic Cooperation are chosen as control group. Our Results show that the net effect of D8 formation on trade among its member countries is positive and significant. Also, the bilateral trade among member countries has had a direct relationship with their size and common language and inverse relation with the distance between them.
    Keywords: Gravity Model, Trade Creation, Difference-in-Differences Approach, Poisson-Pseudo Maximum Likelihood, D8 Group
  • Gholamreza Soleymani Amiri, Fatemeh Babaei * Pages 223-255

    The aim of this study is to provide a comprehensive investigation of the obstacles and factors affecting optimal implementation of Value-Added Tax Act (the VAT Act) and to propose an effective model using Structural Equation Modelling (SEM), The population of this study includes the taxpayers and tax officials in Zanjan Province. Relevant literature and previous studies were reviewed and the obstacles and factors affecting the optimal implementation of the VAT Act were identified. The detected obstacles and factors were verified by expert opinion. After that, the identified obstacles were classified into four main categories, namely, structural, administrative, cultural and finally economic and political obstacles and the effective factors were classified into four main categories, including, human resources, taxpayers, tax system and legal factors. Then, the questionnaires were distributed among the taxpayers and tax officials and the obtained data were analyzed using SPSS and Amos software. The results indicate that both obstacles, i.e., the structural, administrative, cultural and economic and political obstacles and effective factors, i.e., human resources, taxpayers, tax system and legal factors have positive and significant relationship with the optimal implementation of VAT Act; in other words, these obstacles and factors exert a considerable influence on the optimal implementation of the VAT Act. The innovation of this research is that a wide range of the obstacles and factors affecting optimal implementation of VAT Act were identified and ranked. Considering the resistance economy and increasing pressure of sanctions, identifying the obstacles and factors affecting optimal implementation of VAT Act can be a major step forward in boosting tax revenues and reducing the government's dependence on oil resources.

    Keywords: Tax, Value-Added Tax (VAT), Structural Equation Model (SEM)