فهرست مطالب

عرفان اسلامی - پیاپی 65 (پاییز 1399)
  • پیاپی 65 (پاییز 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/08/01
  • تعداد عناوین: 17
|
  • سید مهدی مسبوق*، مهری قادری بیباک صفحات 9-24
    شیخ بهایی از دانشمندان بزرگ عصر صفوی است که در زمینه هایمختلف علمی صاحب نظر بوده است. یکی از جنبه های شخصیتی او که در شعرش متجلی شده سلوک و گرایش عرفانی اوست. شیخ بهایی اندیشه های عرفانی خود را از منابع اصیل آن یعنی قرآن، احادیث نبوی(ص) و اهل بیت(ع) دریافت کرده است؛ که در این میان انس ایشان با صحیفه سجادیه و آشنایی با آثار عرفای ایرانی نقش به سزایی در شکل گیری اندیشه های عرفانی او داشته است. جستار پیش رو با هدف شناخت بن مایه های عرفانی در اندیشه شیخ بهایی و با روش تحلیل محتوا بخشی، سروده های عربی او را مورد نقد و تحلیل قرار داده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مضامین عرفانی در اشعار عربی شیخ بهایی شامل طیف وسیعی از معانی می شود که مهم ترین آنها محبت و عشق، ریاستیزی، شراب روحانی، وصال، شهود عرفانی و سماع است. بن مایه اشعار عرفانی او را می توان در عشق و تزکیه نفس خلاصه کرد که منجر به کسب علم شهودی و حضوری می شود و او را از مدرسه و جلسات درس بی نیاز می سازد.
    کلیدواژگان: ادبیات عرفانی، شیخ بهایی، بن مایه های عرفانی. شعر عربی
  • محمدعلی خزانه دارلو، محمدکاظم یوسف پور، حسین یاسری* صفحات 25-44

    تداعی، یکی از توانمندی های ذهنی است. این مقوله، به عنوان یک سبک در تعلیم، جایگاه ویژه ای در متون ادبی و عرفانی، خاصه متون عرفانی دارد. در سبک آموزشی تداعی، امر آموزش از پیش تعیین شده و ساختگی نیست. این سبک، باعث تولید متن می شود، یا به سخن دیگر متن نویسا تولید می کند. مسیر و جهت آموزش را در جریان تعلیم مفاهیم عرفانی، مشخص می سازد. اصل و جوهر تداعی، حرکت و پویایی است. موضوع این پژوهش، بررسی کارکرد تعلیمی برون و درون قصه ای مثنوی معنوی بر اساس نظریه تداعی است. پژوهش ما نشان می دهد که تداعی یک سبک آموزشی، تعلیمی و شیوه مولوی در مثنوی است. از جمله ویژگی های تداعی در مثنوی: پروردگی مضامین عرفانی، تنوع اندیشگانی، پویایی و چندلایگی متن و عدم یکنواختی تعلیم را می توان نام برد. خلاقیت مولانا مقوله تداعی را- که فرایندی غیر ارادی است- در استخدام تعلیم که جنبه ارادی است، قرار داده و تعلیم را در خدمت تغییر درآورده است.

    کلیدواژگان: مثنوی مولوی، عرفان، تداعی، شاخصه های برون قصه ای، شاخصه های درون قصه ای
  • وحید واحدجوان*، علی قاسمی، سجاد نیکخو صفحات 45-59

    عارفان در اثبات مساله «وحدت وجود» که اساس علم عرفان است تلاش های متعددی کرده وادله گوناگونی ارایه کرده اند. این پژوهش، ضمن بهره مندی از ادله عرفا، می کوشد بعد از تبیین معنا و محتوای وحدت وجود در عرفان، روش نوینی در اثبات محتوای وحدت وجود ارایه کند. در این پژوهش، پنج مرحله برای اثبات همه محتوای وحدت شخصی وجود، تنظیم شده است: (1. وجود مطلق به اطلاق مقسمی تحقق خارجی دارد؛ 2. وجود مطلق، واجب بالذات است؛ 3. وجود مطلق واجب بالذات، واحد است و کثرت بردار و مشکک نیست؛ 4. موجودات (مخلوقات)، حقیقتا وجود نیستند؛ 5. کثرات، اطوار، شیون، مظاهر و آیات آن وجود حقیقی هستند) و برای هر یک، براهینی بیان شده و بعد از جمع بندی، همه محتوای وحدت وجود، اثبات شده است.

    کلیدواژگان: وحدت وجود، ادله، براهین وحدت وجود، عرفان نظری اسلامی
  • محمد میری* صفحات 60-77

    به باور اهل معرفت و سلوک، در یک نگاه کلی و جامع می توان مراحل سیر و سلوک الی الله را به چهار مرحله اصلی «تخلیه»، یعنی تهی ساختن درون از رذیلت های اخلاقی، «تحلیه»، یعنی آراستن به فضایل اخلاقی، «تجلیه»، یعنی تابیدن انوار الهی بر قلب، و «فنا»، یعنی گذار از همه ما سوی و وصول به حق متعال تقسیم کرد. اصل و محتوای این نگاه، یعنی ترتب سلوک بر مراحل مزبور، ریشه در سخنان عارفان صدر اول داشته و سراج طوسی اولین عارفی است که تعریفی از هر چهار مرحله، ارایه داده است. امتیازاتی که این تقسیم چهارگانه دارد موجب شده تا این مبحث عرفانی، تا کنون نیز ادامه یابد. افزون بر آن، ریشه های این چهار اصطلاح عرفانی را می توان در آموزه های دینی نیز دنبال کرد. در میان این چهار مرحله، عارفان بر دو مقام تخلیه و تحلیه تاکید ویژه و بیشتری دارند و حتی گاهی، مجموعه سلوک را در این دو خلاصه کرده اند. و البته نزد مشایخ سلوک، در اولویت سنجی میان این دو، تخلیه، مقدم بر تحلیه است.

    کلیدواژگان: عرفان عملی، تخلیه، تحلیه، تجلیه، فنا
  • علی اشرف امامی*، محسن شرفایی صفحات 78-96
    تفسیر قرآن کریم به مقامات اهل بیت یکی از مهم ترین گرایش های رایج در عرفان شیعی است. یکی از مهم ترین تفاسیری که در آن آیات قرآن به جایگاه اهل بیت تفسیر شده، تفسیر آیات الولایه اثر میرزا ابوالقاسم حسینی شریفی ذهبی معروف به «میرزا بابا» و متخلص به «راز شیرازی» (1202- 1286 ق) از عارفان سلسله ذهبیه است. او در تفسیر خود 1001 آیه از قرآن کریم را در شان ایمه علیهم السلام و دشمنانشان دانسته، از این رو، آنها را در پرتو تعالیم عرفانی شرح کرده است. از ویژگی های مهم این تفسیر قابل استفاده بودن آن برای عامه مردم است. رازشیرازی، برآن است که در این تفسیر از روش تفسیر و تاویل حضرات ایمه بهر برده و معرفت خویش را در این باب از ریاضت های شاقه و سیر وسلوک و پیروی از اهل کشف و معرفت حاصل کرده است. از مهم ترین مفاهیم عرفانی که در شان ایمه علیهم السلام مطرح گردیده می توان به انسان کامل و ولایت اشاره کرد که در جای جای این تفسیر مطرح شده اند. افزون بر این، تدقیقات راز شیرازی در این تفسیر نیز حایز اهمیت است.
    کلیدواژگان: تفسیر عرفانی، تاویل، آیات الولایه، انسان کامل، ولایت
  • فاطمه لطفی مفرد نیاسری، امیرحسین رسول نیا*، محسن سیفی صفحات 97-115

    منطق الطیر عطار، داستان سفر گروهی از مرغان به سوی کوه قاف به رهبری هدهد برای رسیدن به آستان سیمرغ است. در این منظومه عرفانی هر یک از مرغان، بیانگرگروهی از انسان هاست که در جستجوی حقیقت دست به سفر می زنند و سختی ها و مصایب راه سبب می شود که یکی پس از دیگری از ادامه راه منصرف شود. در پایان مسیر، سی مرغ به کوه قاف می رسند و در نهایت در می یابند که سیمرغ در حقیقت، خودشان هستند. محمود درویش، شاعر معاصر فلسطینی نیز دستیابی به جامعه آرمانی و تلاش برای رسیدن به آن را در قصیده ای عارفانه به تصویر کشیده است و آن را هدهدنامگذاری کرده است.نکته قابل ذکر آنکه محمود درویش در هیچ یک از قصاید خود به طور مستقیم تحت تاثیر عرفان و تصوف قرار نگرفته است و تنها در قصیده مورد بحث نگارنده؛ یعنی قصیده هدهد متاثر از اندیشه های عرفانی بوده است.نگارنده در این پژوهش با بهره گیری از مکتب ادبیات تطبیقی آمریکا به بررسی و تطبیق مراحل هفتگانه سلوک در منطق الطیر با قصیده هدهد محمود درویش پرداخته و در نهایت بیان نموده است که محمود درویش در قصیده خود در موارد بسیاری مضامینی مشترک با شاعر پارسی گوی دارد.

    کلیدواژگان: عطار، منطق الطیر، محمود درویش، هدهد، مراحل سلوک، ادبیات تطبیقی
  • سیده فاطمه زارع حسینی* صفحات 116-134
    علاءالدوله سمنانی- صوفی بلندآوازه و برجسته سده های هفتم و هشتم هجری ایران- سال ها پیش از ورود به تصوف، از نوجوانی وارد دستگاه ارغون، ایلخان متعصب بودایی شد و حدود ده سال از عمر خویش را در معیت و صحبت او به سر برد و طی این مدت نسبتا طولانی مجالی مناسب برای آشنایی و هم سخنی مستقیم با بوداییان، بویژه روحانیان و بخشیان بودایی و آگاهی از باورها و اعمال بوداییان به دست آورد. همچنین وی بنا به ادعای خودش، به خاطر تسلط بر زبان های ترکی و مغولی توانسته بود منابع بودایی را مطالعه نماید. بنابراین انتظار می رود که اطلاعات و دانسته های سمنانی از آیین بودا و راه و روش و معتقدات روحانیان بودایی در برخی از آثارش به نحو قابل توجهی راه پیدا کرده باشد. نظر به آن که بررسی بودیزم در آثار سمنانی موضوعی جدید است و فقط در چند اثر به صورت پراکنده و ناکافی بدان پرداخته شده است. در این پژوهش سعی بر آن است تا از طریق مطالعه، بررسی و تحلیل اشارات و عبارات سمنانی درباره بودیزم و بوداییان که در شماری از نوشته هایش منعکس شده است بتوانیم به دیدگاه های در باب بودا، بوداییان و باورهای بودایی دست یابیم تا ضمن بررسی انتقادی اطلاعات سمنانی در این زمینه، جنبه هایی از سرگذشت نیمه روشن آیین بودا و بوداییان در ایران نیز آشکار گردد.
    کلیدواژگان: علاءالدوله سمنانی، بودیزم، بوداییان، بخشی، تناسخ
  • محمدمهدی حسینمردی*، حسن خسروی، رضا موسی زاده، مجتبی بابایی صفحات 135-153

    احترام به کرامت انسانی بویژه اقشار سالمند ونکوداشت منزلت آنها ولزوم دستگیری ازگروه های آسیب پذیر باعث شده تا ضمن اینکه تامین اجتماعی در جرگه نیازهای حیاتی، اصلی وجامع بشر باشد بر ارزش و جایگاه آن در بستر گفتمان عرفان اجتماعی و اعتبار معنوی آن افزوده شود. نگارندگان نوشتار در سیر پژوهشی خود با استفاده از روش تحلیلی- توصیفی و بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای برآنند تا در چارچوب فهم عرفانی و اخلاقی موضوع خدمتگزاری به بینوایان راتبیین نمایند. یافته های پژوهشیحاکی از آن است که شناخت عرفانی از تامین اجتماعی راهبردی بوده برای آن که در کمک به نیازمندان و تعیین اهداف مربوط به آندر عرصه حقوق بین الملل رفاه توجه بیش تریشود. نوشتارحاضر در پایان بحث قصد داشته تا با اشاره به برقراری تامین اجتماعی پایدار به موضوع ظرفیت ها و آموزه های عرفانی بپردازد چراکه استقرارعدالت و برقراری رفاه ذهنی مستمندان و جلوگیری از دریوز گی سالخوردگان ویاریگری آنها را بخشی از ماموریت های تاریخی حوزه عرفان اجتماعی درجهان امروز معرفی می نماید.

    کلیدواژگان: عرفان اجتماعی، کرامات انسانی، انقلاب جمعیتی، تامین اجتماعی پایدار، اخلاق معیشتی
  • محمدامین احسانی اصطهباناتی* صفحات 154-175

    وجود نابغه چیره دست و جامع الاطرافی چون امیر خسرو دهلوی، برای گسترش زبان و فرهنگ پارسی در سرزمین هند، موهبتی ارزشمند بوده است. او با استعداد سرشار خود، بسیاری از توان مندی های فرهنگ و هنر ایرانی را به نمایش گذاشت. زبان، موسیقی و شعر زبده، توانایی های فرهنگی هر ملتی است و امیر خسرو توانست در این راستا، قسمت چشمگیری از استعداد فرهنگی و هویت ملی ایرانی را به شیواترین زبان، برای مشتاقان در دیار هند بازگو کند. مجنون و لیلی از جمله آثار داستانی منظوم در ادب فارسی است که امیر خسرو دهلوی، شاعر قرن هفتم هجری، آن را به تقلید از لیلی و مجنون نظامی سروده است. در این پژوهش، چگونگی «عرفان در مجنون و لیلی امیر خسرو دهلوی» بررسی شد و به این سوالات پاسخ داده ایم که حضور الفاظ صوفیانه و عرفانی در مجنون و لیلی، هر چند به صورت غیر تناوبی و نامکرر، اما برخوردار از اندیشه های عرفانی امیر خسرو می باشد. لذا،  ابتدا عناصر عرفانی مجنون و لیلی، استخراج و پس از بررسی و دسته بندی آنها، با سایر اصطلاحات کتب عرفانی به صورت اجمالی مورد مقایسه و بررسی قرار گرفت. پس از انجام پژوهش، این نتیجه به دست آمد که مجنون و لیلی امیر خسرو دهلوی، به رغم آنکه منظومه ای غنایی و عاشقانه است؛ از اصطلاحات عرفانی خالی نیست. فقر، توکل، عشق، شوق و مباحث مربوط به وحدت وجود، در لا به لای داستان عاشقانه و غنایی مجنون و لیلی امیر خسرو نمود دارد و توجه وی به عناصر عرفان، حاصل پرورش یافتن امیر خسرو در مکتب چشتیه و آشنایی وی با عرفان اسلامی از طریق استادش نظام الدین اولیا بوده است.

    کلیدواژگان: عرفان، چشتیه، امیر خسرو دهلوی، مجنون و لیلی
  • حبیب صفرزاده*، منصور نیک پناه صفحات 176-194

    ابن عربی عارف اندیشمند و صاحب نظر در عرفان نظری با اثر بی بدیل فصوص الحکم عقیده به ایمان فرعون قبل از مرگ و در نتیجه تبریه او را دارد. این عقیده از منظر شاعران و نویسندگان عارف فارسی زبان مورد تایید قرار نگرفته و به اتفاق همگان به جهنمی بودن او و خلود در دوزخ اشاره کرده اند. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی به نقد دیدگاه ابن عربی در مساله مذکور می پردازد و اثبات می کند که اولا لازمه سخن محی الدین، اتحاد ارواح مقتولین جهت ظهور موسی(ع)، اجتماع ارواح کثیر در یک بدن است(تناسخ). ثانیا، توجه به آیات قبل و بعد آیه(یونس: 90) نیز عدم ایمان فرعون پیش از مرگ را تایید می نماید. آیه قبل تحقق دعای موسی(ع) و هارون(ع) در جهت عذاب و عدم ایمان فرعون و آیه بعد نیز استفهام انکاری از ایمان اوست. دیگر اینکه فرعون، به دلیل مدعی الوهیت بودن(نازعات: 24)، خدایی به جزء خود نمی شناخت. و به این نتیجه می رسد که سیوال او از حقیقت خداوند (شعرا: 23) از جهت انکار و استبعاد بود نه شناخت حقیقی و علم به مظاهر اسمایی او.

    کلیدواژگان: فصوص ابن عربی، ایمان، موسی(ع)، فرعون، شاعران عارف
  • فاطمه گوشه نشین* صفحات 195-216
    برای رسیدن به یک بینش درست و شناخت کامل از سرایندگان، می توان از دریچه زیباشناسی بهعمق افکار، عوالم درونی و احساسی سرایندگان دست پیدا کرد و از این طریق به زوایای ذهن آنها وارد شد و با درک و بصیرت بیشتری در اشعارشان تامل کرد. اشعار شیخ محمود شبستری از عرفای بزرگ قرن هشتم از جمله آثار برجسته ادب فارسی است که جایگاه ویژه ای در پاسخگویی به ابهامات معرفتی و عرفانی دارد. از طرفی دیگر ابن فارض مصری نیز از شاعران عرب عصر عباسی است که در سرودن اشعار عرفانی بی مانند است. در این جستار ادبی، اشعار عرفانی ابن فارض و شیخ محمود شبستری از منظر زیبایی شناختی در چند شاخه وحدت، کمال و جمال، تناسب، انسجام واژگانی، عاطفه و خیال مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که هر دو شاعر با اسلوبی منحصربفرد با توجه به اصول تعادل و توازن، وحدت، حد معین، نظم و ترتیب و تصویرپردازی های هنری در استعارات و تشبیهات اشعاری زیبا سروده اند که رعایت این امور باعث تاثیرگذای بیشتر اشعار عرفانی آنان بر مخاطب گردیده است.
    کلیدواژگان: عرفان، ادب تطبیقی، زیبایی شناسی، شبستری، ابن فارض
  • مصطفی عامری سیاهوئی*، فاروق طولی، محمد نجاتی صفحات 217-243
    شبیه سازی به عنوان تکنولوژی نوظهور، کانون توجه دولتمردان، پزشکان، حقوقدانان، فقها و سایر محافل علمی قرار گرفته است. در جریان شبیه سازی که انتقال هسته سلول جسمی به تخمک بدون هسته است، موجودی مطابق با صاحب سلول جسدی به وجود می آید و این پدیده علاوه بر اینکه دریچه ای نو به روی جامعه بشری در خصوص خصایص درمانی اش باز می کند، نگرانی هایی را پیش روی جامعه بشری قرار می دهدبا این حال نظری قاطع درباره جواز یا حرمت آن توسط فقها بیان نشده است. عالمانیهودیدرزمینه شبیه سازیدرمانیسهدیدگاه متفاوتحرمت،جواز و وجوبرااختیارنموده اند. و آیینمسیحیت بااستنادبهاصولیچونحفاظتاز کرامتانسانی،شبیه سازیرا ممنوعاعلامنموده اند. از طرفی توجه متفکرین عالم، بویژه عالمان دین و اخلاق را به خود مشغول کرده است و از نظر بسیاری از مخالفان، شبیه سازی انسان حداقل با بعضی از آموزه های اصلی دین ناسازگار است و اعمال این تکنیک در عرصه انسانی، به لحاظ اعتقادی با ایمان و عقاید اسلامی منافات دارد. پاره ای از اخلاق گرایان و عارفان بودایی نیز در این زمینه با حمایت مشروط از اعمال این گونه فناوری اظهار می دارند؛ تا آنجا که این شیوه به نفع زوج هایی باشد که آرزوی داشتن فرزند را دارند و درد و محنتی را به همراه نداشته باشد قابل اعمال است و در مقابل این اندیشه، پاره ای دیگر از عرفای بودایی براین عقیده اند که تولید مثل انسان از این رهگذر، باعث می گردد بنیان و شالوده آدمی تحلیل رود. درایننوشتارسعی شده شبیه سازی انسان در عرفان و ادیان غیراسلامی مورد بررسی قرار گیرد. با توجه به مباحث قید شده درباره شبیه سازی می توان نسب طفل شبیه سازی شده را مشروع دانست و همانند فرزند طبیعی حقوق حضانت، ولایت، نفقه، توارث، وصیت و... را بر آن جاری کرد.
    کلیدواژگان: شبیه سازی انسان، عرفان، ادیان، نطفه، نسب
  • مهری تلخابی* صفحات 244-272

    هدف مقاله حاضر، آن است که با استفاده از نظریه تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف، قدرت، ایدیولوژی و هژمونی را در شعر حافظ، در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین مورد بررسی قرار دهد. این مقاله بر آن است که شعر حافظ، به مثابه گفتمانی عرفانی است که سعی دارد، گفتمان های مسلط را خنثی کند. عرفان حافظ با به کارگیری ترفندهای زبانی و بلاغی و معنایی به جدال با نهادهای هژمونیک می پردازد و گفتمان دیگری را در بطن فرهنگ نهادینه می کند. به واقع، شعر حافظ با ترسیم این جدال، به خلق توانش فرهنگی جدیدی دست زده است. در پایان این مقاله به این نتیجه می رسد که حافظ به مدد چارچوب خاص عرفانی خویش، نهادهای هژمونیک تصوف وشریعت را به چالش می کشد و درست برخلاف هژمونی حرکت می کند. از این روی، می توان گفت نظام عرفانی حافظ، بر اساس نوعی واکنش سیاسی و اجتماعی و اخلاقی شکل گرفته است. این مقاله به روش تحلیلی و توصیفی به انجام رسیده است.

    کلیدواژگان: عرفان حافظ، تحلیل گفتمان، هژمونی، تصوف، شریعت، قدرت، ایدئولوژی
  • سعید فرزانه فرد*، علی دهقان صفحات 273-295

    معنای حقیقی عدد و نقش هنری و نمادین آن در زندگی انسان نمود چشمگیری دارد. در مقوله بندی ایده ها و طبقه بندی موضوعات دینی، عرفانی، اخلاقی، علمی، هنری، ادبی، اساطیری، سیاسی، اجتماعی و در شمارش اشیا و سنجش پدیده ها، از اعداد نمادین و مقدس استفاده فراوانی می شود. نقش شماره«3» در این میان - پس از عدد هفت- بیش از سایر اعداد است. به نظر می رسد این نکته پشتوانه فکری ویژه ای داشته باشد. از این رو شناخت آبشخور و دلایل این مساله می تواند رمز بسامد بالای تقسیمات مبتنی بر عدد سه را تا حدی روشن کند و درک برخی ظرایف مربوط به آن را در متون عرفانی تسهیل نماید. بدین منظور در این مقاله نخست به سابقه و زمینه های کاربرد عدد «سه» پرداخته شده است. سپس موارد و روش های کاربرد «سه» در اثر عرفانی-ادبی کشف الاسرار و عده الابرار میبدی تحقیق و بررسی شده است. در نتیجه این مطالعه تحلیلی، مقام نمادین، مقدس، اساطیری و کهن الگویی عدد سه و توجه و تمایل به آن، بیش تر نمود می یابد. ساختار کلی و اجزای درونی تفسیر عرفانی کشف الاسرار بر اصل سه گانگی قرار دارد. توجه نویسنده آن به نماد «سه» در مقوله ها و مفاهیم سه گانه و تقسیم و تفریع موضوعات اصل اساسی این متن است. در کشف الاسرار شیوه خاصی از کاربرد عدد سه دیده می شود که ویژگی انحصاری دارد.

    کلیدواژگان: متون عرفانی، اعداد رمزی، کشف الاسرار، عدد سه
  • معصومه روحانی فرد*، حمید عالی کردکلایی صفحات 296-310

    نشانه‏شناسی به بررسی نشانه‏هایی می‏پردازد که در زبان و همچنین آثار ادبی به کار گرفته شده‏اند. ماده اصلی ادبیات، زبان است و زبان ساختاری یکپارچه از نشانه‏هاست. شاعر یا نویسنده به حکم اینکه از زبان برای بیان اندیشه خود کمک می‏گیرد، با نشانه‏های زبانی سر و کار دارد. مقاله حاضر با شیوه تحلیلی- توصیفی سعی دارد نشانه‏شناسی عناصر عرفانی و اسطوره‏ای را در منظومه عرفانی منطق‏الطیر بررسی کند. بررسی حاضر به این نتیجه دست یافته است که عطار در منظومه خود، از پرندگان به عنوان نشانه‏ها و عناصری عرفانی و اسطوره‏ای برای بیان مفاهیم سلوک عرفان استفاده کرده‏است. مهم‏ترین این نشانه‏ها سیمرغ است که به عنوان پرنده‏ای اساطیری، در منظومه منطق‏الطیر به عنوان عنصری نمادین و نشانه‏ای اسطوره‏ای در مفهوم حقیقت وجودی به کار رفته که هر سالک پس از طی مراحل سلوک عرفانی به آن دست می‏یابد. همچنین دیگر پرندگان نشانه‏هایی برای طیف راهبران راه عرفان هستند که در متن مقاله حاضر به تفصیل درباره آن‏ها بحث شده‏است.

    کلیدواژگان: نشانه‏شناسی، عرفان، سلوک، عطار نیشابوری، منطق‏الطیر
  • محمدامین مویدی بنان، یدالله ملکی*، سید کریم خوب بین خوش نظر صفحات 311-334

    غایت نهایی در تحقیق حاضر تشریح و آشکار ساختن رفتار در جهاد که منحصر در سبیل الله شده و کارزاری که زمینه تحقق قرب الهی و درک عرفان ربوبی را میسور می کند و مباینت آن با خشونت و افراطی گری از منظر قرآن کریم است. بنابراین همه آنچه در طی تحقیق بر آن ادعا شده، در پرتو کلام الهی و با بهره مندی از روایات مربوطه، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و فن کتابخانه ای مورد تحلیل قرار گرفته است. در پی تتبعاتی که در کلام وحیانی قرآن کریم به دست آمد و آداب رفتاری فریضه مقدس جهاد مورد واکاوی و بررسی همه جانبه قرار گرفت مشخص گردید که این فریضه علی رغم حدت و شدتی که در مقابله با خصم و در وجه عملی خود بروز می دهد اما در تقرب مجاهد به خدا و عارف ساختن وی، در عین حال، مباینتی آشکار با هر گونه خشونت و افراطی گری برآمده از آن دارد که به هیچ روی سنخیت و تشابهی میان جهاد مقدس و شدت عمل ها و رفتارهای غیر انسانی که به نام مجاهد و در زیر لوای اسلام صورت می پذیرد و در وجه سبوعانه و کنش های وحشیانه رخ می نماید و انسان را از منزلت واقعی خود دور می سازد وجود ندارد.  حرمت رفتاری جهاد که در دو وجه کلی و جزیی آن نمود می یابد و هر گونه تجاوز و اسراف مختص خشونت را در مقابل رعایت احکام خدا و تقدم دشمن نزدیک متعین شده در وجه کلی قرار می دهد و از سویی دیگر در وجه رفتار و عملکردهای جزیی آن است که هر گونه افراط در قتل و کشتار و ویرانی و تعدی به مظلومین در کارزار و جبهه خشونت، در مباینت آشکار با پاسداشت خون بی گناهان و مبریان از جنگ و ضعفاء و منع ویرانی و مغبون ساختن مایملک مردم مبتلی به جنگ که متعین شده در آداب رفتاری جهاد است معرفی می کند.

    کلیدواژگان: جهاد، خشونت، افراط، عرفان، قرآن
  • سید نادر محمدزاده* صفحات 335-346

    در دیدگاه های آیت الله شاه آبادی (ره) دید عرفانی بر نگاه فقهی، کلامی غلبه دارد. مبنای همه اندیشه های او از آموزه فطرت گرفته شده است. خداوند عاشق خود و کمالش و عالم، تابش و محضر خداست. خودنمایی و اظهار کمال انگیزه افعالش است. حق دو ظهور علمی و فعلی دارد که موجب ظهور عوالم گوناگون در قوس نزولی می شود و آنها در طول هم اند. غایت و هدف فعل حق خود اوست. از دید ایشان به حکم فطرت انسان، عالم دیگری وجود دارد که در آن راحتی کامل و حیات جاودانی است. مرگ انتقال از نشیه دنیوی به حیات برزخی و اخروی است. برزخ ویژگی های عالم ماده و عوالم بالاتر را با هم دارد و انسان صورت ملکوتی اعمالش را در آخرت می یابد. در پایان این نتیجه حاصل می شود ایشان با آموزه محوری خود؛ یعنی فطرت علاوه بر نگاه عرفانی در باب خدا و آخرت، شبهات بسیاری را در مورد مساله شرور، شیطان، جسم انگاری خدا و رجعت و... پاسخ می دهد.

    کلیدواژگان: فطرت، خدا، آخرت، عرفان
|
  • Seyed Mehdi Masboogh *, Mehri Ghaderibibak Pages 9-24
    Sheikh Baha'i is one of the great scientists of the Safavid era who has been an expert in various scientific fields. One of the aspects of his personality that is manifested in his poetry is his mystical behavior and approach. Sheikh Baha'i has received his mystical thoughts from its original sources, namely the Qur'an, the hadiths of the Prophet (PBUH) and the Ahl al-Bayt (AS); In the meantime, his acquaintance with Sahifa Sajjadieh and his knowledge of the works of Iranian mystics has played a significant role in shaping his mystical thoughts. This article aims to identify the mystical themes in Sheikh Baha'i thought and to analyze his Arabic poems by content analysis method. The results show that mystical themes in Sheikh Baha'i's Arabic poems include various themes, the most important of which are love, anti-hypocrisy, spiritual wine, carpentry, intuition and mystical dance. The basis of his mystical poems can be summarized in love and self-cultivation, which leads to the acquisition of intuitive knowledge and makes him needless of school and lessons.
    Keywords: Mystical literature, Sheikh Baha'i, Mystical Themes. Arabic poetry
  • Mohamad Ali Khazanedarloo, Mohamad Kazem Yousefpour, Hossein Yaseri * Pages 25-44

    Association is one of the mental capabilities.This category as a style in instruction, has got a particular position in literary texts, especially mystical ones. In style of educational association, the nature of education is not predetermined, fictitious.this style makes the text produce, in other words.It produces writerly.The direction, and educational orientation is determined through the process of teaching and training. The principle and the essence of association is movement and dynamism. The topic of this rserarch is to stady the instructional of function of masnavi’s Inter and outer story based on association theory.our research shows that the association is an educational and instructional style and molavi’style in masnavi. Of the association, features in Masnavi of maanavi are speech processing, thoughtful variation, dynamism, multilayer text and unmonotonousness instruction. Molana’s creativity applied the association which is a compulsory process on the service of instruction, a voluntary one in which the instruction has been used for a change.

    Keywords: Masnavi Molavi, Association, outer-story indexes, Inter-story indexes
  • Vahid Vahed Javan *, Ali Ghasemi, Sajad Nikkhoo Pages 45-59

    Mystics have attempted to prove the theory of "unity of existence" (waḥdat al-wujūd), which is the basis of mysticism, and they have presented various reasons. This paper seeks to elaborate on the meaning and content of the unity of existence in mysticism in order to represent a new method in proving the theory of the unity of existence according to the mystics' evidence. This research includes five steps to demonstrate all the content of the personal unity of existence: 1.Absolute existence is absolutely a part of the external realization 2.Existence is necessary by itself 3.Existence is necessary by itself, unit, not pluralistic and doubtful 4.The existence of creatures is not real 5.Creatures are the multiplicities, attributes, things, emersion, and indications of the real existence.   In addition, for each one, an argument has been stated and after summarizing, all the content of the unity of existence has been proved.

    Keywords: Unity of Existence, Evidence, Proofs of Unity of Existence, Islamic Theoretical Mysticism
  • Mohamad Miri * Pages 60-77

    In accordance with gnostic and people of spiritual wayfaring, in a wide and comprehensive view, we can divide degrees of wayfaring in four steps: relinquishment that is the emptying of moral vices, adornment that is to adorn the moral virtues, shining that is the glittering divine power on the heart, and annulment that is the transition from all of us to the right of Almighty. The principle and content of this view that is the sequence of conduct on these stages go back to the works of early mystics and it seems that Siraj Tusi is the first mystic who has provided a definition of all four stages. The privileges of this quadruple division have led to this mystical topic continue to contemporaries. Also we can fine these four mystical terms in religious thoughts. Among these four steps, Mystics mainly assert on degrees of relinquishment and adornment and sometimes they count these tow just as the degrees of spiritual wayfaring, but, in according to the master of wayfaring, relinquishment comes before of adornment.

    Keywords: practical mysticism, relinquishment, adornment, shining, and annulment
  • Ali Ashraf Emami *, Mohsen Sharfaii Pages 78-96
    The interpretation of prophet Mouhammad’s householders’ position is a common trend in Shiite mysticism. A Zahbi Sufi- Mirza Baba- well known as Raz Shirazi (1202-1268) has written an important book entitled Ayat al-welayat in which he has red his mystical ideas to Quranic verses to interpret and show the position of householders. According to him, 1001 Quranic verses refer to Imams and their enemies, for this reason, he interpreted the verses based on mystical trends. Interestingly, even lay people can read and use the above-mentioned book. Raz Shirazi declares he has based his interpretation on householders’ interpretive methods and by following Sufi elders has his mystical knowledge via ascetic exercises. Throughout his mystical-interpretive work, Raz Shirazi has interpreted some important mystical doctrines such as Ideal Man and Leadership in reference to Imams. Additionally, his comments on the work are noticeable.
    Keywords: mystical interpretation, interpretation, Ayat al-welayat, Ideal Man, Leadership
  • Fatemeh Lotfimofradniasari, Amir Hosein Rasoulnia *, Mohamad Seifi Pages 97-115

    Attar's Mantegh Al-Tair is the story of a group of birds traveling to Mount Qaf led by Hudhud to reach the SimUrQ threshold. In this mystical system, each of the birds represents a group of human beings who travel in search of the truth, and the hardships and sufferings of the path cause one to give up one after the other. At the end of the route, the blackbirds reach Mount Qaf and finally realize that Simurq is, in fact, themselves.Contemporary Palestinian poet Mahmoud Darwish has also portrayed the achievement of an ideal society and the effort to achieve it in mystical poems, calling it Hudhud. Mysticism and Sufism have not been included and only in the ode discussed by the author, that is, the ode of Hudhud has been influenced by mystical ideas. He has finally stated that Mahmoud Darvish in his poems in many cases has common themes with the Persian poet.

    Keywords: Attar, Manteq al-Tair, Mahmoud Darwish, Hudhud, Stages of Mystical journey, comparative literature
  • Seyede Fatemeh Zarehoseini * Pages 116-134
    Ala’ al-Dawlah Simnani, one of the most famous Sufis of the eight-century (A.H.) Iran, who spent over ten years of his life as a courtier at the Ilkhanid court, and who, since his teenage years, was a cherished companion of the emperor Arghun, had the proper opportunity of being in direct contact with Buddhists, particularly their priests, as well as of getting familiar with their beliefs and practices. Moreover, due to his perfect knowledge of Turkish and Mongol languages, he could refer to the Buddhist sources directly. Bearing these factors in mind, it is expected that one finds Simnani’s knowledge on Buddhism and Buddhist practices reflected in his works. Considering the fact that the examination of Buddhism in the works of Simnani is an unprecedented task, and so far, it has been discussed insufficiently in very few works, the present research, through the examination and analysis of Simnani’s words on and references to Buddhism and Buddhists in his works, aims to study Simnani’s viewpoint and position toward Buddha, Buddhists and their beliefs, as well as to make clear certain aspects of the unclear story of Buddhism and Buddhists in Iran.
    Keywords: Ala ̓ al- Dawla Simnani, Buddhism, Buddhists, Bakhshi, transmigration
  • Mohamadmehdi Hoseinmoradi *, Hasan Khosravi, Reza Mousazadeh, Mojtaba Babaii Pages 135-153

    Respect for human dignity, especially the elderly and the degradation of their status and the need to help vulnerable groups has led to While social security is one of the vital, main and comprehensive needs of human beings, its value and position in the context of social mysticism discourse and its spiritual validity should be increased. In their research, the authors of the article, using the analytical-descriptive method and using library studies, intend to explain the issue of serving the poor in the framework of mystical and moral understanding. Research findings indicate that the mystical understanding of social security is strategic in order to pay more attention to helping the needy and setting related goals in the field of international welfare law. At the end of the discussion, the present article intends to address the issue of mystical capacities and teachings by referring to the establishment of sustainable social security. Because the establishment of justice and the establishment of mental well-being of the poor and the prevention of the grief of the elderly and their assistance introduces a part of the historical missions in the field of social mysticism in the world today.

    Keywords: Social mysticism, human dignity, demographic revolution, sustainable social security, livelihood ethics
  • Mohammad Amin Ehsani Estahbanati * Pages 154-175

    The existence of an elaborate genius such as Amir Khosrow Dehlavi has been a valuable gift for the development of Persian language and culture in India. With his rich talent, he exhibited many of the capabilities of Iranian culture and art. Language, music and poetry, and the cultural capabilities of each nation, and Amir Khosrow has been able to highlight a significant portion of Iranian cultural talent and identity as the most intense language for enthusiasts throughout India. Majnoon and Leily are among the works of the poetic fiction in Persian literature, written by Amir Khosrow Dehlavi, the poet of the seventh century AH, to imitate Lili and Majnun Military. In this research, we investigated how "mysticism in Majnoon and Lilly Amir Khosrow Dehlavi" was answered and we have answered these questions that the presence of Sufi and mystical words in Majnoon and Leily, though non-periodic and non-regular, but possessed by the mystical thoughts of Amir Khosrow. In this research, the mystical elements of Majnoon and Leily were first identified and extracted and reviewed and categorized with other terms of mystical books. After the research, it was concluded that Majnoon and Leily Amir Khosrow Dehlavi are not empty from mystical terms in spite of the richness and love of the poetry. Poverty, faith, love, passion and issues related to the unity of being in the love story and the riches of Majnoon and Lili Amir Khosrow, and his attention to the elements of mysticism cultivated by Amir Khosrow in the school of Cheshtiya and his acquaintance with Islamic mysticism through his teacher Nizam oddin Oliya.

    Keywords: mysticism, cheshtie, Amir Khosrow Dehlavi, majnoon, leily
  • Habib Safarzadeh *, Monsour Nikpanah Pages 176-194

    Theoretical mysticism in the Islamic circle owes its thoughts and ideas to Ibn Arabi, the great Muslim mystic. Fusus al-Hakam is his most important work in which he interprets the Qur'anic verses according to the manifestations of God on the prophets. The chapter of Mousavi (AS) is one of the most important chapters of this book, of which the faith of Pharaoh is a central part. Ibn Arabi's principles and interpretations in this matter can be criticized in some ways. This research critiques Ibn Arabi's view on this issue with a descriptive-analytical method and proves that first of all, Mohi-ud-Din's speech requires the union of the souls of the slain for the appearance of Moses (pbuh), the gathering of many souls in one body (reincarnation). Secondly, paying attention to the verses before and after the verse (Jonah: 90) also confirms the unbelief of Pharaoh before his death. The previous verse is the fulfillment of the prayers of Moses (AS) and Aaron (AS) in the direction of Pharaoh's torment and lack of faith, and the next verse is a question of denial of his faith. Another is that Pharaoh, because he claims to be a deity (Naza'at: 24), did not know any god but himself. And he concludes that his question of the truth of God (Poets: 23) was for denial and exclusion, not for the true knowledge and knowledge of His nominal manifestations.

    Keywords: Ibn Arabi, Fusus, Musa (AS) Pharaoh, Faith
  • Fatemeh Gooshehneshin * Pages 195-216
    Through the lens of aesthetics, the poets' inner thoughts, inner worlds and emotions can be reached to achieve a correct insight and complete knowledge of the poets, and through this, he entered the corners of their minds and reflected on their poems with more understanding and insight. The poems of Sheikh Mahmoud Shabestari, one of the great mystics of the eighth century, are among the outstanding works of Persian literature that have a special place in answering epistemological and mystical ambiguities. On the other hand, Ibn Farid Masri is one of the Arab poets of the Abbasid era who is unique in composing mystical poems. In this literary essay, the mystical poems of Ibn Fariz and Sheikh Mahmoud Shabestari have been studied from an aesthetic point of view in several branches of unity, perfection and beauty, appropriateness, lexical coherence, emotion and imagination. The results of the research show that both poets have written beautiful poems in a unique style with regard to the principles of balance, unity, certain limit, order and artistic imagery in metaphors and similes. Has been addressed.
    Keywords: mysticism, comparative literature, aesthetics, Shabestari, Ibn Fariz
  • Mostafa Amerisiahooii *, Faroogh Toli, Mohamad Nejati Pages 217-243
    As an appearing technology, cloning has attracted the attention of politicians, physicians, lawyers and other academical communities. During cloning which includes the transfer of a nucleus to a nucleus – free ovum, a creature in accordance to the donor of the nucleus will be created and along with a shedding light to the human society regarding treatment, this phenomenon poses concerns to this society. However, no decisive expression is not made by the scholars in this respect.Jewish scholars took three different viewpoints – forbidding, permission and necessity – and Christian ones forbid the cloning to the sake of protecting the human dignity.On the other hand, cloning attracts the attention of the religious and ethical scholars and from the most of the opponents’ point of view, cloning of human is at least in contradiction to most of the main religious teachings and application of this technique in human realm is in contradiction to Islamic beliefs and faith. Some of the Buddhist moralists and mystics conditionally support the application of this type of technology; that is, it must be useful for those couples who dream for having a child and it must not be accompanied with pain and trouble. Contrary to this opinion, other Buddhist mystics believe that human reproduction in such a way results in deterioration of the human essence and foundation.In this research, some of the jurisprudential – legal and ethical aspects of the cloned person are analyzed. According to what is expressed about cloning, the genealogy of the cloned child can be considered as legal and similar to the natural – born child, such children are entitled to have custody, guardianship, alimony, inheritance and will among other rights.
    Keywords: human cloning, mysticism, Religions, semen (sperm), genealogy
  • Mehri Talkhabi * Pages 244-272

    The purpose of this paper is to examine the power, ideology and hegemony in Hafez's poem in three levels of description, interpretation and explanation using the theory of critical discourse analysis. This article argues that Hafez's poetry is a mystical discourse that attempts to neutralize dominant discourses. Hafez's mysticism, through the use of language, rhetorical and semantic tricks, challenges the hegemonic institutions and institutionalize another discourse within the context of culture; in fact, Hafez's poem, by showing this controversy, has created a new cultural ability. At the end this article concludes that Hafez, through its special mystical framework, challenges the hegemonic institutions of Sufism and Shariah, and move contrary to hegemony. Therefore, it can be said that the Hafez mystical system has been formed on the basis of a political, social and moral reaction. This article has been done by analytical and descriptive method.

    Keywords: Hafez's mysticism, Discourse Analysis, hegemony, Sufism, Shariah, Power, Ideology
  • Saeed Farzanerad * Pages 273-295

    The true meaning of numbers and their artistic and symbolic role in human life have a remarkable manifestation. Symbolic and sacred numbers are widely used in categorizing ideas and classifying religious, mystical, moral, scientific, artistic, literary, mythological, political, social issues, and in counting objects and measuring phenomena. In this regard, the role of the number "three" after number "seven" is more highlighted than other numbers. This seems to have a special intellectual underpinning. Therefore, knowing the source and the reasons for it can shed some light on the secret of the high frequency of divisions based on the number three and facilitate the understanding of some of its subtleties in mystical texts. For this purpose, in this article, first, the background and context of application of the number "three" have been discussed. Then the cases and methods of using "three" in the mystical-literary work of Kashf-ol-Asrar and Oddat-ol-Abrar written by Meybodi have been studied. As a result of this analytical study, the symbolic, sacred, mythological and archetypal position of the number three and its attention and desire for it become more apparent. The general structure and internal components of the mystical interpretation of Kashf-ol-Asrar are based on the principle of trinity. The author's attention to the symbol "three" in the three categories and concepts and the division and subtraction of the subjects is the basic principle of this text. In this book, a special way of using the number three can be seen, which has an exclusive feature.

    Keywords: mystical texts, symbolic numbers, Kashf-ol-Asrar, number three
  • Masoumeh Rohanifard *, Hamid Alikordkalaii Pages 296-310

    The semiology considers the study of signs, which are used in language and literary works. The main tool of literature is language and the language is the united set of signs. The poet or writer deals with the language signs because of his usage of the language. This article tries to explore the semiology of mystique and mythological elements in Manṭiq-uṭ-Ṭayr by the analytical-descriptive method. The present research has concluded that Aṭṭār has used the birds as signs and mystique and mythological elements to express the concepts of mystique. The main important element is simorgh, which is used for “The truth of the Essence of God”. Also, other birds are signs of the class of mystics.

    Keywords: Semiology, Mystique, Mystical Journey, Aṭṭār Nishaburi, Manṭiq-uṭ-Ṭayr (The Conference of the Birds)
  • Mohamadamin Moaiedibanan, Yadolah Maleki *, Seyed Karim Khoob Bine Khoshnazar Pages 311-334

    The final goal of the present study is to explain and reveal the behavior in jihad that is limited to the sake of God and the campaign that allows the realization of nearness to God and the understanding of divine mysticism and its contrast with violence and extremism from the perspective of the Holy Quran. Therefore, everything that has been claimed during the research has been analyzed in the light of the divine word and with the benefit of the relevant narrations, using descriptive-analytical method and library technique.Following the findings in the revelatory words of the Holy Quran and the behavioral etiquette of the holy duty of jihad were thoroughly studied and found that this duty, despite the severity and severity that occurs in the face of the enemy and in a practical way, but in The Mujahideen's closeness to God and making him a mystic, at the same time, is in stark contrast to any violence and extremism that arises from the fact that there is no similarity between the holy jihad and the severity of inhuman actions and behaviors in the name of the Mujahideen. It takes place under the banner of Islam and it occurs in the form of savagery and barbaric acts, it deprives man of his true status, he does not exist. The behavioral sanctity of jihad, which is manifested in both general and partial aspects, and puts any aggression and extravagance specific to violence in front of the observance of God's commands and the precedence of a close enemy. And on the other hand, in terms of behavior and minor actions, it is that any excess in murder, killing and destruction and abuse of the oppressed in the campaign and the front of violence, in clear contrast with the blood of innocents and innocent people of war and weakness and the prohibition of destruction And introducing the property of people suffering from war, which is determined by the behavioral etiquette of jihad.

    Keywords: Jihad, Violence, extremism, mysticism, Quran
  • Seyed Nader Mohammadzadeh * Pages 335-346

    From the standpoint of Ayatullah Shahabadi, the mystical viewpoint is superior to Kalam and jurisprudential perspective. The basis of his thoughts in all is stemmed from instinct teaching. The Almighty is in love with Himself, His perfectionism, universe, shining, and providence. Exhibition and statement of perfection are the source of His deeds. He is entitled for the two fold scientific and practical emergence that cause the emergence of various universes upon the descending arch while they are parallel to one another. The end point and purpose of the act of God is the Almighty Himself. In his opinion, instinctively there is another world in which there is a perfect and eternal life. Death is the process of transferring from this world to the limbo and eternal life. Limbo is characterized with the worldly and heavenly features, and mankind will witness the divine features of his actions in the afterlife. Finally, it is concluded that with his axial teaching, i.e. instincts, he can respond to a host of ambiguities in terms of vice, satan, embodiment of God, returning and so on in addition to his mystical approach toward God and afterlife.

    Keywords: Instinct, god, afterlife, mysticism