فهرست مطالب

گفتمان طراحی شهری - سال دوم شماره 4 (پیاپی 8، زمستان 1400)
  • سال دوم شماره 4 (پیاپی 8، زمستان 1400)
  • تاریخ انتشار: 1401/03/23
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مبینا زنگنه، شیوا یعقوبی، علی عسگری* صفحات 1-19
    بیان مسیله

    بازارها یکی از مهم ترین فضاها در کالبد شهرها محسوب می شوند و علاوه بر جلوه های بصری دارای ویژگی های محسوس دیگری نیز هستند که می توانند با تحریک حواس مخاطب، منشا برانگیختگی احساسات گردند و به عنوان کانون هویت بخش شهرها در شکل گیری حس تعلق به مکان موثر باشند؛ در این میان بازار تاریخی تهران با ویژگی های منحصربه فرد از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است که از دیرباز دارای محوری پویا، سرزنده و کیفیت های فضایی و نسبتا پاسخگو به نیازها و حواس مختلف افراد بوده است.

    هدف

    این مقاله شناسایی شاخصه هایی است که میزان وجود هویت و حس مکان در بازار تهران را مورد بررسی قرار می دهد.

    روش

    این مقاله با روش همبستگی به تحلیل مشاهدات منفعل اولیه به کمک نقشه برداری رفتاری در گام نخست و در گام دوم با مصاحبه و سنجش وابستگی متغیرها به کمک طیف هفت گزینه ای لیکرت پرداخته است.

    یافته و نتایج

    شناخت کیفی ابعاد حسی فضا در این تحقیق مشخص کرد که منظر بصری بیشترین نقش را در ادراک محیط داشته و به همراه مناظر بساوایی در طول روز تقریبا ثابت می باشند. از سوی دیگر منظر صوتی و منظر شیمیایی به عنوان دو محرک تاثیرگذار در غنای حسی محیط مطرح هستند که نسبت به سایر محرکه ای محیطی تغییرات بیشتری در طول روز دارند. همچنین وجود ابنیه تاریخی به رغم علاقه مندی افراد، به خودی خود موجب تقویت حس مکان نمی گردند، و توجه به مولفه های هویت مکانی و میزان تاثیرگذاری هریک بر حس تعلق به مکان در بازار ضمن ارتقای کیفیت بازار، موجبات تداوم حیات و ماندگاری این میراث ارزشمند معماری می شود.

    کلیدواژگان: حس تعلق، ادراک محیط، فضای شهری، معماری بازار، معماری چندحسی
  • اصغر مولائی* صفحات 21-44
    اهداف

    هدف این نوشتار، تبیین جایگاه انسان در طراحی شهری و ابعاد و کیفیت های طراحی شهری انسان مدار و ارزیابی آن در محدوده میدان تجریش تهران است

    روش ها

    این پژوهش با رویکرد کمی و کیفی و روش تحقیق توصیفی و تحلیلی و پژوهش میدانی است که در بخش های نظری و میدانی، با کاربست شیوه های مطالعه اسنادی و کتابخانه ای، توزیع پرسشنامه و تحلیل آماری و کیفی آن و برداشت های میدانی انجام شده است.

    یافته ها

    طراحی شهری دانش، هنر و حرفه ای است که ساماندهی کیفیات محیطی عرصه های شهری و همگانی بیرونی موضوع آن است. این رشته می تواند تمایلات و رویکردهای متفاوتی را در ابعاد فنی، سیاسی، مدیریتی، علمی، اجتماعی داشته باشد. جایگاه انسان در هرکدام از رویکردهای طراحی شهری می تواند بسته به مبانی آن رویکرد متنوع باشد. رویکرد مدرنیستی به انسان، شهر و طراحی شهری، جایگاه انسان را به پدیده ای فنی و جهان شمول بدون توجه به ابعاد اجتماعی، فرهنگی و زمینه های بومی تقلیل داد. 

    نتیجه گیری

    نتایج این پژوهش بیانگر آن است که طراحی شهری انسان مدار، مطالعه و طراحی عرصه های عمومی و همگانی به منظور ارتقاء بخشیدن به کیفیت های محیطی به عنوان محملی برای کمک به شکوفایی انسان هاست و کیفیت های آن برای کاربست در برنامه ریزی و طراحی شهری عبارتند از: هویت و خوانایی، پایداری زیست محیطی، پایداری اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی، ایمنی و امنیت، کارایی و تنوع، پیاده مداری و سهولت دسترسی، پیوستگی و یکپارچگی، تناسبات و مقیاس انسانی، آزادی، انعطاف پذیری، سرزندگی، جذابیت و غنای حسی، عدالت. در نمونه مورد مطالعه، مرکز تجریش تهران، با زمینه های ارزشمند طبیعی، تاریخی، اجتماعی و فرهنگی، مسایل و مشکلات متعددی به ویژه در حوزه فضایی و ترافیکی داراست. تحلیل این محدوده، با تکنیک سوات و کیفیت های مذکور می تواند به خلق فضاهای شهری و محیط زیست انسان مدار منتهی شود.

    کلیدواژگان: طراحی شهری انسان مدار، معیارهای طراحی شهری، کیفیات محیطی، فضای شهری، مرکز تجریش تهران
  • طیبه قلی پوردمیه، حیدر جهان بخش* صفحات 45-58
    اهداف

    این پژوهش با هدف شناسایی و رتبه بندی مولفه های موثر بر ارتقای سطح کیفیت منظر شهری و طراحی پایدار در شهر پردیس انجام شده است.

    روش ها

    این پژوهش با استناد به منابع کتابخانه ای داخلی و خارجی و توزیع پرسشنامه، مبتنی بر روش تحقیق توصیفی و تحلیلی و همچنین دارای رویکرد کمی و کیفی است. جامعه آماری پژوهش خبرگان منظر شهری و طراحی شهری در شهر پردیس بوده است. جهت پردازش داده های گردآوری شده از آمار توصیفی و رتبه بندی مولفه ها با کمک طیف 5 گانه لیکرت در نرم افزار EXCEL و  با استفاده از تاپسیس فازی انجام شده است.

    یافته ها

    با توجه به اهمیت ارتقای کیفیت منظر شهری پاک رتبه بندی مولفه ها با کمک طیف 5 گانه لیکرت نشان داد که معیارهای: عملکردی-خدماتی، زیست محیطی، معنایی-ادراکی، کالبدی-ساختاری، فرهنگی-اجتماعی، زیبایی شناسی، اقتصاد شهری و محیط شهری با شاخص مشابهت 577/0، 567/0، 55/0، 509/0، 503/0، 489/0، 33/0 و 31/0 به ترتیب مهم ترین تا کم اهمیت ترین معیارها در میزان ارتقای سطح کیفی منظر هستند.

    نتیجه گیری

    نتایج حاصل از پژوهش طبق نظر خبرگان در پرسشنامه نشان داد، بر اساس میزان شاخص مشابهت رتبه بندی مولفه های ارتقای کیفیت منظر بر مبانی طراحی پایدار در شهر پردیس بسیار حایز اهمیت می باشند، لذا فاصله تا حالت ایده آل محسوس است و برای رسیدن به کیفیت مطلوب ضرورت توجه و به کارگیری منسجم عوامل در محیط شهری قابل تامل است.

    کلیدواژگان: ارتقای کیفیت منظر شهری، طراحی پایدار شهری، شهر پاک، شهر پردیس تهران
  • حسن دارابی*، عرفان خداپرست، فاطمه اسحقی، هما ایرانی بهبهانی صفحات 59-77
    اهداف

    این پژوهش با هدف حفاظت از منظر آرامستان های تاریخی شهر از دریچه شناخت ابعاد، لایه ها و مولفه های آشکار و پنهان در سطوح عمیق ادراک به آشکارسازی ظرافت ها و پیچیدگی های دشوار در بازآفرینی این مکان های ارزشمند تاریخی در خلال مرور تجارب زیسته مراجعه کنندگان می پردازد.

    روش ها

    این پژوهش به صورت کیفی و با رویکرد پدیدارشناسانه و با روش ابداعی کوشنباخ از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته حول پنج محور اصلی و همچنین توزیع پرسش نامه های تکمیلی، ثبت و دریافت معانی تجارب زیسته مراجعین به منظر و تحلیلی کیفی، صورت پذیرفته است.

    یافته ها

     بررسی تجارب زیسته پیرامون منظر آرامستان های تاریخی در شش محور «مراجعه، تصویر ایده آل، فعالیت، بهبود و ابعاد ذهنی» نشان می دهد گورستان های تاریخی دارای کیفیت های چندبعدی و تنوع، تکثر و پیچیدگی بسیار شگرفی در لایه های ادراکی برخوردار است.

    نتیجه گیری

    فروکاست نقش گورستان ها به یک زیرساخت ضروری برای شهر و محلی برای دفن اموات منجر به قطع ارتباط میان دنیای زندگان و مردگان گشته، آن را بدل به زمینی جهت دفن پسماند شهری در خارج شهر می نماید. حفاظت از منظر تاریخی به دلیل دارا بودن ساختارها و عناصر ارزشمند، اصالت و ارزش های نهفته که نشان دهنده ی تعامل فرهنگ و طبیعت در طول زمان است، از حساسیت بسیار بالایی برخوردار است، چراکه این ارزش ها حافظ هویت و خاطرات جمعی و حافظه تاریخی جامعه هستند. لذا بدون بررسی لایه های عمیق ادراکی نهفته در روح این مکان امکان خوانش مجدد این ویژگی ها در بازآفرینی آرامستان ها آن میسر نیست.

    کلیدواژگان: بازآفرینی، منظر تاریخی، هویت، هرمونتیک، گورستان
  • نگار ناصری، محمدرضا بمانیان*، نرمین آرین نیا صفحات 79-106
    اهداف

    مساجد از ارکان مهم شهر ایرانی- اسلامی هستند که در ارتباط متقابل با محیط شهری قرار دارند. ورودی اولین فضایی در مساجد است که مخاطب با آن مواجه می شود. باتوجه به مفاهیم معنوی، این فضا در مخاطب آمادگی لازم جهت ورود را از طریق سلسله مراتب فراهم می کند. سلسله مراتب نوری از عوامل سلسله مراتب است که در درک فضا و برانگیختن احساسات بسیار موثر است. نور عنصر متافیزیکی است که می تواند احساس فرد را در فضا تغییر دهد؛ بنابراین پژوهش حاضر به تبیین کمی  و مقایسه مولفه های روشنایی در فضای ورودی مساجد چهار ایوانی می پردازد.

    روش ها

    در بخش نظری بامطالعه منابع علمی به تبیین متغیرهای تحقیق پرداخته شده است. سپس با شبیه سازی مساجد، شاخص های روشنایی در ورودی مساجد در افزونه Climate Studio مورد تحلیل قرارگرفته است.

    یافته ها

    نتایج تحلیل داده های حاصل از شبیه سازی نشان می دهد که ارتباط ورودی با حیاط داخلی مسجد و فضای شهری، تزیینات سردر، مصالح و بازشو مشبک از عوامل سازنده سلسله مراتب نوری در فضای ورودی مساجد هستند که نحوه ی ارتباط با فضای معماری بیش ترین تاثیر را در ورود نور به این فضا دارد.

    نتیجه گیری

    دو بخش انفصال از فضای شهری و اتصال به فضای حیاط بیش ترین میزان شدت روشنایی را دارد و تغییرات شدت روشنایی در طول مسیر با توجه به موقعیت مسجد و ویژگی تطابق چشم انسان است.

    کلیدواژگان: آسایش بصری، فضای شهری، مساجد صفوی اصفهان، معماری نور، نور روز، نور طبیعی
  • اکبر عبدالله زاده طرف*، الهام شیخ میلانی، مهسا فرامرزی اصلی، آرش ثقی اصل صفحات 107-124
    بیان مسیله

    درواقع خیابان های شهری به عنوان مهم ترین بخش از ساختار منظر شهری، منعکس کننده ارزش ها و روابط اجتماعی-فرهنگی شهروندان بوده و به خوبی می تواند بر مبنای آن ها امکان زیستن در شهر و برقراری تعاملات اجتماعی را تسهیل و یا بر آن ها تاثیر گذارد. از این رو حرکت به سوی فضاهای سرزنده شهری با وجود فضاهای عمومی پویا و انسان محور که زمینه حضور فعال انسان ها را در محیط فراهم نماید، در شهرها ضرورت بیشتری می یابد.

    هدف

    هدف تحقیق حاضر ارزیابی نقش منظر شهری انسان گرا در سرزندگی خیابان های شهری تبریز از دیدگاه شهروندان می باشد. روش ها: تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی با هدف کاربردی می باشد. برای تعیین حجم نمونه از روش گلوله برفی استفاده شد. در تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS و روش ANP استفاده شد.

    یافته ها

    نتایج به دست آمده از تحلیل نهایی فضاهای انتخابی پژوهش بر مبنای مولفه های منظر انسان گرایانه و کیفیت سرزندگی نشان می دهد که محدوده چهارراه شریعتی تا چهارراه قونقا با وزن نرمال 0.498 از انطباق بیشتری با کیفیت های استخراج شده دارد.

    نتیجه گیری

    نتایج نهایی اوزان نشان داد که بیشترین میانگین به زیر معیار عناصر شهری بیولوژیکی برمی گردد و مناظر خیابان های شهر تبریز بر ادراک شهروندان و تفسیر و بازخوانی محیط توسط آن ها تاثیر دارد. همچنین نتایج به دست آمده از تحلیل نهایی فضاهای انتخابی پژوهش بر مبنای مولفه های منظر انسانگرایانه و کیفیت سرزندگی، انطباق بیشتری با کیفیت های استخراج شده دارد.

    کلیدواژگان: منظر شهری انسانگرا، سرزندگی خیابان، فضاهای شهری، خیابان امام، شهر تبریز
|
  • Mobina Zangeneh, Shiva Yaghoubi, Ali Asgari* Pages 1-19
    Problem statement

    Bazaars are considered one of the most important spaces that can be a source of emotional arousal by stimulating the audience's senses and can be effective in the formation of the sense of belonging to a place as the identity center of the cities. In this regard, the historical Bazaar of Tehran with its unique features has great importance. It has long been a dynamic and lively center with spatial qualities and has almost met the needs and different senses of people.

    Aims

    This article aims to identify the features that examine the existence of identity and sense of place in the Tehran Bazaar.

    Methods

    This article analyzes the initial passive observations through behavioral mapping in the first step. The second step measures the dependence of variables through interviewing on a 7-point Likert scale.

    Results

    The visual landscape played the greatest role in the perception of the environment and along with the tactility landscape, it is almost constant during the day. On the other hand, acoustic and chemical landscapes are two effective stimuli in the sensory richness of the environment that have more changes during the day than other environmental stimuli. Also, the existence of historical buildings, despite the interest of individuals, does not per se strengthen the sense of place and paying attention to the components of spatial identity and the impact of each sense of place in the bazaar improves market quality and leads to continuity of life and permanence of this valuable architectural heritage.

    Keywords: Sense of belonging, Perception of environment, Bazaar, Multisensory architecture
  • Asghar Molaei* Pages 21-44
    Aims

    The purpose of this article is to explain the place of the human in urban design and the dimensions and qualities of human-oriented urban design and its evaluation in the area of ​​Tajrish Square in Tehran.

    Methods

    This research is a quantitative and qualitative approach and descriptive and analytical research methods and field research that has been done in theoretical and field sections, using documentary and library study methods, distribution of questionnaires and its statistical and qualitative analysis and field perceptions.

    Findings

    Urban design is a science, art, and profession that is the subject of organizing the environmental qualities of urban and public areas. This field can have different tendencies and approaches in technical, political, managerial, scientific, and social dimensions. The place of man in each of the urban design approaches can be varied depending on the principles of that approach. The modernist approach to man, the city, and urban design reduced man's place to a technical and universal phenomenon, regardless of social, cultural, or indigenous contexts.

    Conclusion

    The results of this study indicate that humanistic urban design is the study and design of public and public arenas in order to enhance environmental qualities as a vehicle to help human beings flourish and its qualities for application in the program. Urban planning and design are: identity and legibility, environmental sustainability, social, cultural, and economic sustainability, safety and security, efficiency and diversity, pedestrianism and ease of access, cohesion and integration, proportions and human scale, freedom, Flexibility, vitality, attractiveness and sensory richness, justice. In the case study, Tehran Tajrish Center, with valuable natural, historical, social, and cultural contexts, has several issues and problems, especially in the field of space and traffic. Analysis of this area, with the mentioned SWOT technique and qualities, can lead to the creation of urban spaces and a humane environment.

    Keywords: people-oriented urban design, urban design Criteria, Urban Space, Environmental Qualities, Tajrish Square
  • Heidar Jahanbakhsh*, Tayebeh Gholipourdomyeh Pages 45-58
    Aims

    This study aimed to identify and rank the affective components of improving the quality of the urban landscape and sustainable design in the city of Pardis.

    Methods

    This research is based on descriptive and analytical research methods, citing internal and external library resources, and distribution of questionnaires, and also has a quantitative and qualitative approach. The statistical population of the study was urban landscape and urban design experts in the city of Pardis. Processing the collected data from descriptive statistics and ranking of components with the help of 5 Likert spectra in EXCEL software and using fuzzy TOPSIS has been done.

    Findings

    Due to the importance of improving the quality of the clean urban landscape, the ranking of components with the help of the 5 Likert scale showed that the criteria: functional-service, environmental, semantic-perceptual, physical-structural, cultural-social, aesthetic, economics Urban, and urban environment with a similarity index of 0.577, 0.567, 0.55, 0.509, 0.503, 0.489, 0.33 and 0.31, respectively, the most important to the least important criteria in the amount Improve the quality level of the landscape.

    Conclusion

    The results of the study according to the experts in the questionnaire showed that based on the similarity index of ranking the components of landscape quality improvement based on sustainable design in the city of Pardis is very important, so the distance to the ideal is significant and for Achieving the desired quality, the need for attention and coherent use of factors in the urban environment can be considered.

    Keywords: Improving the quality of the urban landscape, sustainable urban design, clean city -Tehran, campus city
  • Hassan Darabi*, Erfan Khodaparast, Fatemh Eshaghi, Homa Irani Behbahani Pages 59-77
    Aims

    This research deals with the delicacies and complexities of recreating the historical cemeteries of cities. In this regard, it tries to know the obvious, hidden dimensions, layers and components in the deep levels of perception by reviewing lived experiences.

    Methods

    This research is qualitative and has a phenomenological approach. In this way, in-depth semi-structured interviews were conducted in Kusenbach's innovative method and in five axes, and also supplementary questionnaires were distributed to record, receive and analyze the meanings of the lived experiences of the landscape visitors.

    Findings

    The lived experiences of historical landscape cemeteries were studied in five axes: "Reference, ideal image, activity, improvement and mental dimensions" and showed that historical cemeteries have multidimensional qualities and a great variety, multiplicity and complexity in the perceptual layers.

    Conclusion

    If the role of the cemetery is reduced to the necessary urban infrastructure and becomes only a place for burying the bodies, then the connection between the world of the living and the dead is cut off, and turning it into a landfill for urban waste outside the city. Because of having valuable structures and elements, originality and hidden values that show the interaction of culture and nature over time, and these values preserve the identity and collective memories and historical memory of society, the protection of the historical landscape is very sensitive. Therefore, it is impossible to re-read these features in the re-creation of the cemetery without analyzing the deep perceptual layers hidden in the soul of this place.

    Keywords: re-creation, historical landscape, identity, hermeneutics, graveyard
  • Negar Naseri, Mohammadreza Bemanian*, Narmin Ariannia Pages 79-106
    Aims

    Mosques are one of the essential elements of Iranian and Islamic cities that interact with the urban environment. The entrance is the first space in the mosque that the audience encounters. According to the spiritual concepts, this space provides the audience with the necessary preparation to enter the hierarchy. Light hierarchy is one of the hierarchical factors that effectively understand space and evoke emotions. Light is a supernatural element that can change a person's feelings in space. Therefore, the present study quantitatively compares and contrasts lighting components in the entrance space of four-aisled mosques.

    Methods

    In the theoretical section, the research variables have been explained by studying scientific sources. Then, by simulating mosques, the light indicators at the entrance of mosques in the Climate Studio plugin are analyzed.

    Findings

    Considering the results of simulation data analysis, the relationship between the entrance and the inner courtyard of the mosque, entrance decorations, materials, and lattice opening are factors determining the light hierarchy in mosque entrance spaces.

    Conclusion

    The two parts of separation from the urban space and connection to the courtyard space have the highest light intensity and the changes in light intensity along the route are according to the location of the mosque and the characteristics of the human eye.

    Keywords: Visual comfort, Urban space, Isfahan Safavid mosques, Light architecture, Daylight, Natural light
  • Akbar Abdollahzadeh Taraf*, Elham Sheikh Milani, Mahsa Faramarzi Asli, Arash Saghafi Asl Pages 107-124
    Problem statement

    In fact, urban streets as the most important part of the urban landscape structure, reflect the values ​​and socio-cultural relations of citizens and can well facilitate or influence the possibility of living in the city and social interactions. Therefore, moving towards vibrant urban spaces is even more necessary in cities, despite the dynamic and human-centered public spaces that provide the ground for the active presence of human beings in the environment.

    Aim

    The purpose of this study is to evaluate the role of humanistic urban landscape in the vitality of Tabriz city streets from the perspective of citizens.

    Methods

    The research is descriptive-analytical with an applied purpose. Snowball method was used to determine the sample size. SPSS software and ANP method were used to analyze the data.

    Results

    The results obtained from the final analysis of selected research spaces based on humanistic landscape components and quality of life show that the range of Shariati to Ghonga intersection with a normal weight of 0.498 is more consistent with the extracted qualities.

    Conclusion

    The final results of the weights showed that the highest average goes back to the criterion of biological urban elements and the views of the streets of Tabriz affect the perception of citizens and their interpretation and reading of the environment. Also, the results obtained from the final analysis of the selected spaces of the research based on the components of humanistic perspective and quality of vitality, are more in line with the extracted qualities.

    Keywords: humanistic urban landscape, street vitality, urban spaces, Imam Street, Tabriz city