فهرست مطالب

سیاست علم و فناوری - سال پانزدهم شماره 4 (پیاپی 56، زمستان 1401)
  • سال پانزدهم شماره 4 (پیاپی 56، زمستان 1401)
  • تاریخ انتشار: 1401/11/30
  • تعداد عناوین: 7
|
  • پریسا علیزاده* صفحات 1-19
    فعالیت‏های پژوهشی لازمه توسعه کشورهاست و این امر تقاضا برای منابع مالی پژوهش را افزایش داده است. هدف از این مطالعه، شناسایی چالش‏های تامین مالی موسسات پژوهشی دولتی در ایران (با تمرکز بر موسسات پژوهشی ستادی وزارت عتف) و پیشنهاد راهکارهای قانونی برای رفع آنهاست. بدین منظور مصاحبه‏های نیمه‏ساخت‏یافته با خبرگان انجام و پس از پیاده‏سازی، کدگذاری و تحلیل نتایج با استفاده از نرم‏افزار مکس‏کیودا 2020 چالش‏های مزبور ذیل پنج گروه طبقه‏بندی شده که به ترتیب از حیث تعداد چالش‏ها عبارتند از: پایین بودن اثربخشی هزینه‏کرد و کارایی فرآیند مصرف منابع، ضعف نظام ارزیابی برای تامین مالی عملکردمحور موسسات، ضعف عملکرد هیات امنا، هیات رییسه در ارتباط با تامین مالی و عدم استقلال موسسات در هزینه‏کرد منابع، تنوع سازوکارهای تامین مالی و افزایش فشار بر موسسات برای افزایش درآمد اختصاصی. بخشی از این چالش‏ها با اصلاح و تقویت قوانین مرتبط قابل رفع است، برای مثال می‏توان به اصلاح ساختار بودجه و بودجه‏ریزی مبتنی بر عملکرد با توجه به تفاوت ماهیت پژوهش و فعالیت ‏های اجرایی و تمایز موسسات از منظر ماموریت‏گرایی، ایجاد سازوکار‏های انعطاف‏ پذیر‏تر و رقابتی ‏تر ضمن توجه به هدایت فعالیت‏ ها، تعیین اولویت ‏ها، استقلال موسسات و تعیین اولویت سازوکارها و نظارت بر منابع مالی دولتی توسط یک نهاد ملی اشاره کرد.
    کلیدواژگان: موسسات پژوهشی دولتی، چالش‏های تامین مالی، ماموریت گرایی، راهکارهای قانونی، ایران
  • مقصود فراستخواه* صفحات 21-33
    مطالعات سیاست پژوهی و تصمیم سازی می تواند سهم مهمی در توسعه سیاست های نظام ملی نوآوری با هدف افزایش کارایی واثربخشی این نظام خصوصا در کشورهای در حال توسعه داشته باشند. پرسش این است که سطح و دامنه راهبردهای نوآورانه اعمال پژوهشی و تحقیقات محققان در موسسات سیاست پژوهشی علمی، فناوری و آموزشی ایران چگونه است و چرا چنین نوآوری هایی میسر می شود و یا نمی شود. بر این اساس در پژوهش حاضر تحقیقی کیفی از نوع داده بنیاد با مشارکت محققان چند موسسه برای کشف تجربه های زیسته مشترک آنها انجام پذیرفت. یافته های پژوهش حاکی از آن است که کانون اکتشاف «وضعیتی قطبی» است که محققان را بر سر دو راهی قرار می دهد. از یکسو ساختارها و نهادها وزمینه ها مانع می شوند و از سوی دیگر در نحو ه عاملیت خود محققان و ابتکارات پژوهشی آن ها نیز نارسایی هایی وجود دارد که سطح ودامنه نوآوری را پایین می آورد اما متغیرهای مداخله کننده و تعدیل کننده ای نیز هستند که می توانند این بن بست ها را باز کرده وانواع راهبردهای نوآوری را میسر بسازند. این فرایند به صورت علی توضیح داده شده و فهرستی از نوآوری ها شناخته شده است. ساختارها عمل محققان را محدود می کنند ولی نمی توانند ابتکارات علمی خلاق آنها را بکلی از محاسبه ومعادله بیرون سازند. محققان حسب دامنه و تنوع راهبردهای نوآورانه پژوهشی خود در موسسات می توانند به اعمال انتقادی مهم و تغییرات نهادی وساختاری توفیق پیدا کنند.
    کلیدواژگان: راهبردهای تحقیقاتی، ساختارها، سیاست پژوهی، عاملان، نوآوری، وضعیت قطبی
  • متین عامری گلستان*، علی عبدالهی نسب، محمدحسین شجاعی صفحات 35-51
    همکاری بین سیاست گذاران و پژوهشگران، همواره با یک چالش اصلی روبروست: پژوهش های باکیفیت، زمان بر هستند، درحالی که سیاست گذاران به یافتن پاسخ سوالات، در کوتاه ترین زمان ممکن نیاز دارند. به عبارت دیگر، در اکثر مواقع سیاست گذاران نمی توانند منتظر دریافت بهترین شواهد و یافته های پژوهشی برای تصمیم گیری باشند. از این رو مسیولیت کلیدی پژوهشگران این است که نیاز سیاست گذاران را با مجموعه ای از شواهد تحقیقاتی به سرعت پاسخ دهند. موسسات پژوهشی دولتی، علاوه بر ماموریتی که در گسترش دانش از طریق پژوهش عمیق بر عهده دارند، به دلیل نقش خود در کمک به تصمیم سازی، لازم است بتوانند نیازهای پژوهشی فوری سیاست گذاران را برای اخذ تصمیمات اثربخش و مبتنی بر شواهد علمی، مرتفع کنند. در همین رابطه، «پژوهش پاسخ سریع»، به عنوان راه حلی برای تعامل موسسات پژوهشی با سیاست گذاران و رفع نیاز فوری آن ها به پژوهش پیشنهاد شده است. هدف این پژوهش، شناسایی چارچوبی برای انجام پژوهش پاسخ سریع بود و در آن، نتایج مصاحبه با برخی از خبرگان که دارای تجربه در فضای تعامل بین سیاست و پژوهش بوده اند، با استفاده از روش کیفی تحلیل مضمون، کدگذاری و تحلیل شد. مولفه های حاصل در این چارچوب، چیستی یا تدقیق تعریف پژوهش پاسخ سریع؛ چرایی انجام آن و چگونگی شامل پیش نیازها و فرایند بودند. پیش نیازهای انجام پژوهش پاسخ سریع، در دو دسته سازمانی و فردی، روشن شدند و فرایند در سه مرحله مسیله شناسی، راه حل یابی و ارایه گزارش به دست آمد. پیگیری برای دستورکارگذاری، چالش ها و ملاحظات نیز عوامل اثرگذار دیگری هستند که شناسایی شدند و لازم است در ایفای نقش پژوهش پاسخ سریع، مورد توجه قرار گیرند
    کلیدواژگان: پژوهش پاسخ سریع، شکاف دانش-سیاست گذاری، تعامل پژوهش و سیاست، تصمیم گیری مبتنی بر شواهد، سازمان های مرزی
  • مصطفی صفدری رنجبر، زهره کریم میان*، محمدرضا عطارپور صفحات 53-69
    پژوهشگاه های دولتی به عنوان یکی از نقش آفرینان اصلی نظام نوآوری، نه تنها تحقق برخی از کارکردهای اصلی این نظام نظیر انجام فعالیتهای تحقیق وتوسعه را برعهده دارند، بلکه با همکاری مستقیم و غیرمستقیم با سایر نقش آفرینان، به توسعه موتورهای محرک نوآوری کمک می نمایند. با این حال، شفاف سازی نقش و کارکرد پژوهشگاه های دولتی در گذار به اقتصاد دانش بنیان تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است و سیاست های مرتبط با آن به میزان کافی مورد بحث و بررسی قرار نگرفته است. براین اساس درپژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد پژوهشی کیفی و روش های تشکیل گروه کانونی و تحلیل مضمون، کارکردهای پژوهشگاه های دولتی و سیاست های تسهیل کننده نقش آفرینی آنها در تحقق اقتصاد دانش بنیان مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های این پژوهش بیانگر آن است که ایفای نقش هایی نظیر مرکز نوآوری و شتابدهنده تخصصی؛ پلتفرم مدیریت پژوهش های راهبردی و مسیله محور؛ مرجع استاندارد و پشتیبانی رگولاتوری بخش تخصصی؛ مرکز خدمات تخصصی به شرکت های فعال در بخش تخصصی؛ مرکز همکاری، انتقال، اشاعه و ترویج فناوری در بخش تخصصی؛ و کانون تفکر هوشمندی فناوری و سیاستی بخش تخصصی مهمترین کارکردهای پژوهشگاه های دولتی در راستای گذار به اقتصاد دانش بنیان هستند. بعلاوه، برای ایجاد زمینه مناسب برای نقش آفرینی پژوهشگاه های دولتی در تحقق اقتصاد دانش بنیان، سیاست هایی حول محورهای حکمرانی و تقسیم وظایف؛ تحریک طرف عرضه؛ تحریک طرف تقاضا؛ تقویت پیوند عرضه و تقاضا و توسعه و تامین زیرساخت ها مورد نیاز است که در این پژوهش مورد شناسایی قرار گرفته اند.
    کلیدواژگان: موسسات تحقیقاتی دولتی، سازمان های پژوهش و فناوری، پژوهشگاه های دولتی، اقتصاد دانش بنیان، کارکردهای پژوهشگاه ها در نظام ملی نوآوری
  • شهره نصری*، سید سروش قاضی نوری، نیلوفر ردایی صفحات 71-90
    موسسات پژوهشی از جمله کلیدی ترین بازیگران نظام ملی نوآوری محسوب می شوند که نقش بسیار مهمی در تعیین جهت گیری ها و جریانات علم و فناوری ایفا می کنند. لذا شفاف سازی جایگاه آنها در نظام نوآوری و متعاقبا جهت دار کردن مسیر حرکت آنها از اهمیت بسزایی در راستای ماموریت گرایی آنها برخوردار است. با این حال، شواهد موجود حاکی از آن است که کارکردهای مورد انتظار این موسسات به طور موثر محقق نشده است. یکی از دلایل آن می تواند ناشی از فقدان چارچوبی ماموریت محور از انواع این موسسات و رفتار مورد انتظار از آنها در نظام ملی نوآوری باشد. لذا، هدف اصلی پژوهش حاضر شناسایی دقیق کارکردهای اصلی موسسات پژوهشی دولتی و حوزه های تمرکز آنها بر اساس روش مرور نظام مند ادبیات و بررسی تطبیقی برخی نمونه های خارجی و متعاقبا ارایه چارچوبی برای گونه شناسی موسسات پژوهشی دولتی به منظور فراهم آوردن مبنایی جهت تخصیص ماموریت به آنها است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که 5 نوع موسسه پژوهشی شامل «موسسات پژوهشی علمی بنیادی»، «مراکز سیاست پژوه و اتاق های فکر»، «موسسات پژوهشی فناورانه و صنعتی»، «موسسات پژوهش و فناوری» و «موسسات پژوهشی مسیله محور» بر اساس دو بعد حوزه های کارکردی و تمرکز در زنجیره نوآوری قابل تفکیک هستند که می تواند مبنایی برای تعیین ماموریت آنها و متعاقبا برنامه ریزی در راستای جهت گیری برخی الزامات مدیریتی در این موسسات باشد.
    کلیدواژگان: موسسات پژوهشی دولتی، مراکز پژوهشی، نظام ملی نوآوری، ماموریت، نوع شناسی موسسات پژوهشی
  • مهدیه فرازکیش، قاسم آزادی احمدآبادی*، ساجده عبدی صفحات 91-110
    در دهه های اخیر، الزام و ارزش نقش آفرینی پژوهش های کاربردی در هدایت و اثربخشی تصمیم های سیاستی برای سیاستگذاران مسجل شده؛ به گونه ای که به منظور بهره گیری از نظرات کارشناسی در تشخیص و انتخاب بهترین گزینه های سیاستی، به سمت نهادسازی با ماموریت سیاست پژوهی پیش رفته اند. این پژوهش با هدف ارایه چارچوب ارزیابی عملکرد مناسب برای موسسه های سیاست پژوه مبتنی بر رویکرد ماموریت گرایی انجام شد. با بهره مندی از رویکرد پژوهش ترکیبی و روش سنتز چارچوب، مهم ترین ابعاد، شاخص ها و سنجه های ارزیابی عملکرد این موسسه ها متناظر با جایگاه کارکردی آن در نظام ملی نوآوری و ماموریت های اصلی شناسایی شده برای این گونه موسسات، انتخاب شده اند. اعتبارسنجی چارچوب ارزیابی عملکرد به روش استدلال آگاهانه بر اساس نظر خبرگان انجام شده و درجه اهمیت اجزای چارچوب بر اساس آزمون t تک نمونه ای تعیین شده است. چارچوب ارزیابی عملکرد حاصل از این پژوهش به صورت نمودار راداری مشتمل بر چهار چارک تناسب، کارایی، اثربخشی و سودمندی، 18 بعد و شاخص های زیرمجموعه آن، نمایش داده شده است. همچنین مهم ترین نتایج این پژوهش با تمرکز بر وجوه افتراق ارزیابی عملکرد موسسه های سیاست پژوه، نشان دهنده محورهایی کلیدی برخاسته از ماموریت های اختصاصی این گونه موسسه هاست. عواملی همچون تنوع تخصصی پژوهشگران سیاست پژوهی و فنی موردنیاز موسسه، سیاستمداران متمایز میهمان، مشارکت در گفتمان عمومی حوزه کاری، شبکه سازی سیاستی، برنامه های یادگیری، دانش افزایی از طریق رهبری فکری در فضای سیاستی و حکمرانی خوب، از جمله مهم ترین موارد حایز اشاره است.
    کلیدواژگان: ارزیابی عملکرد، موسسه های پژوهشی، ماموریت گرایی، موسسه های سیاست پژوه
|
  • Parisa Alizadeh * Pages 1-19
    The quantitative and qualitative expansion of research activities is necessary for the development of all countries in different aspects for example economic, social, cultural, and political dimensions, and this has increased the demand for various and new resources for funding research. The purpose of this study is to identify and classify the challenges of financing public research institutions in Iran and to propose some modifications in related laws and regulations in order to solve those challenges. For this purpose, first, semi-structured interviews were conducted with experts and after implementation, coding, and analysis of the results using MAXQDA2020, the aforementioned challenges were classified under five groups, in terms of the number of challenges are low cost-effectiveness and resource-consuming process efficiency, a weak evaluation system for performance-based financing of the institutions, the weak performance of the board of trustees, board of directors in connection with financing and lack of the institutions’ autonomy in the expenditure of resources, lack of the diversification of financing mechanisms and excessive emphasis on attracting external income. Some of these challenges can be solved by amending and strengthening relevant laws, for example, it is possible to amend the budget structure and performance-based budgeting, considering the difference in the nature of research and executive activities and the differentiation of institutions from the perspective of mission, establishing more flexible and competitive funding mechanisms while paying attention to guiding activities, setting priorities, independence of institutions and setting the priority of mechanisms and monitoring government financial resources by a national research agency.
    Keywords: public research institutions, mission orientation, funding challenges, legal solutions
  • Maghsood Farasatkhah * Pages 21-33
    Policy research studies for decision-making support system can have an important contribution in the development of national innovation system policies with the aim of increasing the efficiency and effectiveness of this system, especially in developing countries.The question is about the level and scope of innovative strategies of researchers in research institutes of science and higher education policy in Iran; and why such innovations are realized or not. A qualitative research was conducted with the participation of researchers from several institutions to discover their common lived experiences. According to the core concept of this research, researchers are in a "polar situation" on two paths. On the one hand, the structures, institutions, and contextual factors hinder them, and on the other hand, there are inadequacies in the researchers' own way of acting and their research initiatives that lowers the level and scope of researchers' innovations. Despite this, there are also intervening and adjusting variables that can overcome these obstacles and enable various innovative strategies. In the present study, this process has been causally explained and a set of innovations has been identified.Structures limit researchers' actions, but they cannot completely exclude their creative research initiatives from calculations and equations. According to the scope and diversity of their innovative research strategies in institutions, researchers can succeed in critical actions and institutional and structural changes.Structures limit researchers' actions, but they cannot completely exclude their creative research initiatives from calculations and equations. According to the scope and diversity of their innovative research strategies in institutions, researchers can succeed in critical actions and institutional and structural changes.
    Keywords: Agents, Innovation, polar situation, Policy Research, Research Strategies, structures
  • Matin Ameri Golestan *, Ali Abdollahi-Nasab, Mohammad Hosain Shojaei Pages 35-51
    Collaboration between policymakers and researchers always faces a major challenge: high-quality research takes time, while policymakers need to find answers to their questions in the shortest possible time. In other words, in most cases, policy makers do not have enough time to receive the best evidence and research findings for decision making. Hence, the key responsibility of researchers is to rapidly respond to the needs of policy makers with a synthesis of research evidence. Government research institutes, in addition to their mission of expanding knowledge through in-depth research, due to their role in helping decision-making, it is necessary to be able to meet the urgent research needs of policy makers to make effective decisions based on scientific evidence. In this regard “Rapid response research” has been proposed as a solution for interaction of research institutes with policy makers and to meet their urgent need for research. The purpose of this research was to identify a framework for conducting rapid response research, and in it, the results of interviews with some experts who had experience in the interaction between policy and research, were coded and analyzed using the qualitative method of thematic analysis. The resulting components in this framework, what is or the clarification of the definition of rapid response research; Why to do it and how to include prerequisites and process. The prerequisites for conducting rapid response research, in two organizational and individual categories, were clarified and the process was achieved in three stages of problem identification, solution finding, and report presentation. Follow-up for agenda setting, challenges and considerations are also other influential factors that were identified and need to be taken into consideration in playing the role of rapid response research.
    Keywords: Rapid Response Research, Policy Research Gap, Policy Research interaction, Evidence Based Decision Making, Boundary Organizations
  • Mostafa Safdari Ranjbar, Zohreh Karimmian *, Mohammadreza Attarpour Pages 53-69
    Government research institutes, as one of the main actors of the innovation system, are not only responsible for the realization of some of the main functions of this system, such as carrying out research and development activities, but they also contribute to the development of innovation driving engines through direct and indirect cooperation with other actors. However, clarifying the role and function of government research institutes in the transition to a knowledge-based economy has received less attention and related policies have not been sufficiently discussed. Therefore, in the current research, using the qualitative research approach and the methods of forming a focus group and thematic analysis, the functions of government research institutes and the policies that facilitate their role in the realization of the knowledge-based economy have been examined. The findings of this research indicate that playing roles such as a host to specialized innovation centers and accelerators; Strategic and problem-oriented research management platform; Standard reference and regulatory support of the economic sectors; Specialized service center for companies active in the economic sector; Center for cooperation, transfer, dissemination and promotion of technology in the economic sector; and the think tank of technological and political intelligence, are the most important functions of government research institutes in line with the transition to a knowledge-based economy. In addition, to create a suitable environment for the role of government research institutes in the realization of the knowledge-based economy, policies dedicated to governance and division of tasks; strengthening the supply side; strengthening the demand side; Strengthening the linkage between supply and demand and developing and providing infrastructure are needed, which have been identified in this research.
    Keywords: Government research institutes, GROs, Research, Technology Organizations, Knowledge-based economy, functions of research institutes in the national innovation system
  • Shohreh Nasri *, Soroush Ghazinoori, Niloofar Radaei Pages 71-90
    Research institutions are among the key actors in the national innovation system, which play a very important role in determining the directions and trends of science and technology. Therefore, clarifying their position in the innovation system and directing their movement path is very important in line with their mission orientation. However, the available evidence indicates that the expected functions of these institutions have not been effectively realized. One of the reasons can be due to the lack of a mission-oriented framework of these types of institutions and the behavior expected from them in the national innovation system. Therefore; the main goal of the current research is to accurately identify the main functions of government research institutions and their areas of focus based on a systematic literature review and a comparative study of some foreign examples and subsequently to provide a typological framework for government research institutions in order to provide a basis for determining their mission. The findings of the research indicate that there are 5 types of research institutes including "basic scientific research institutes", "policy research institutes and think tanks"; "technological and industrial research institutes"; "research and technology institutes" and " "Problem-oriented research institutions" can be separated based on two dimensions of functional areas and focus in the innovation chain which can be a basis for determining their mission and subsequently planning in line with the direction of some management requirements in these institutions. Research institutions are among the key actors in the national innovation system, which play a very important role in determining the directions and trends of science and technology in the national innovation system. Therefore, clarifying their position in the innovation chain and directing their movement path is very important in line with their mission orientation. However, the available evidence indicates that the expected functions of these institutions have not been effectively realized;
    Keywords: Government research institutes, Research centers, National Innovation System, mission, Typology of research institutions
  • Mahdieh Farazkish, Ghasem Azadi *, Sajede Abdi Pages 91-110
    In recent decades, policymakers have confirmed the necessity and value of the role of applied research in the guidance and effectiveness of policy decisions. This research provides an evaluation framework for policy-research institutes based on the mission-oriented approach. Using the mixed methodology approach and the framework synthesis research method, we have selected the most important dimensions, indices, and measures for evaluating the performance of these institutions corresponding to their functional position in the national innovation system. In addition, we have validated the evaluation framework by expert survey and determined the importance of its components based on the one-sample T-test. The final evaluation framework shows in the form of a radar chart consisting of four quadrants of appropriateness, efficiency, effectiveness, and usefulness, 18 dimensions, and its sub-categories. Also, the most important results of this research, focusing on the different aspects of evaluating the performance of political research institutes and think tanks, indicate key axes derived from the specific missions of such institutes. Factors such as the specialized variety of political and technical researchers required by the institute, distinguished guest politicians, participation in the public discourse of the work field, policy networking, learning programs, knowledge enhancement through intellectual leadership in the political environment, and good governance, are the most important results
    Keywords: Evaluation Framework, Research Institutes, Mission-orientated Approach, Policy Research Institutes