فهرست مطالب

نشریه اقتصاد و الگوسازی
پیاپی 52 (زمستان 1401)

  • تاریخ انتشار: 1401/12/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • تعیین بخش های اقتصادی با بیشترین پیوند پسین و پیشین در استان اصفهان با تاکید بر تعدیل ضرایب تکنولوژی ملی در روش CHARM
    مریم امینی، نعمت الله اکبری*، رزیتا مویدفر، فاطمه بزازان صفحات 1-30
    ارایه تحلیل به کمک جداول داده ستانده منطقه ای، راهی برای شناخت اقتصاد منطقه و سیاست گذاری های بخشی است. در ایران به دلیل عدم جمع آوری داده های منطقه ای توسط نهادهای بالادستی، روش های غیرآماری برای برآورد جداول داده ستانده منطقه ای مورد توجه بوده است. روش CHARM یکی از روش های مرسوم منطقه ای سازی جداول داده ستانده ملی در شرایط وجود تجارت همزمان دو طرفه است. اما یکی از مشکلات روش CHARM فرض برابری ضرایب تکنولوژی ملی و منطقه ای است. با وجود این فرض تفاوت منطقه ای عملا نادیده گرفته می شود. این پژوهش در تلاش است تا با منطقه ای سازی ضرایب تکنولوژی ملی، از کم برآوردی ارزش افزوده استانی جلوگیری کند و تفاوت منطقه ای را نیز در ارایه تحلیل ها دخیل سازد. همچنین در ادامه، بخش ها با بیشترین پیوند پسین و پیشین شناسایی خواهند شد. نتایج نشان می دهد که ارزش افزوده استان اصفهان و سایر استان های کشور در حالت تعدیل شده به واقعیت نزدیک ترند. همچنین بخش صنعت استان اصفهان در حالت تعدیل شده دارای بیشترین پیوند پسین و پیشین است.
    کلیدواژگان: اقتصاد منطقه ای، مدل داده ستانده، برنامه ریزی منطقه ای'
  • سنجش تغییرات تولید ناشی از افزایش قیمت بنزین در سطح بخش های اقتصادی ایران: مقایسه الگوی استاندارد و الگوی غیرخطی عرضه محور گش
    علی فریدزاد*، اسفندیار جهانگرد، ثریا اسدی صفحات 31-55
    استفاده از توابع تولید خطی در ساختار الگوهای داده-ستانده یکی از محدودیت های اساسی این الگوها به شمار می رود. در حالی که در دنیای واقعی، روابط نهاده های تولیدی عمدتا غیرخطی است بطوری که همواره در یک سیستم اقتصادی کارآ، نهاده های با هزینه کمتر می توانند جایگزین نهاده های تولیدی با هزینه بیشتر شوند. پژوهش حاضر ضمن رفع نواقص الگوی استاندارد عرضه محور گش از طریق جایگزینی تابع تولید خطی با تابع تولید کاب داگلاس در الگوی داده-ستانده عرضه محور گش و معرفی یک الگوی غیرخطی، آثار ناشی از افزایش قیمت بنزین را در دو الگوی استاندارد خطی و الگوی غیرخطی عرضه محور گش بایکدیگر مقایسه می کند. برای این منظور از داده های جدول داده-ستانده سال 1395 بانک مرکزی ج.ا.ایران جهت استخراج الگوی غیر خطی داده-ستانده عرضه محور گش استفاده شده است. همچنین برای محاسبه تغییرات ارزش افزوده ناشی از افزایش قیمت بنزین، از ارقام یارانه بنزین در ترازنامه هیدروکربوری سال 1395 بهره گرفته شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که در هر دو الگوی یادشده، براثر افزایش قیمت بنزین، هزینه تولید تمامی بخش های اقتصادی بخاطر افزایش قیمت نهاده واسطه تولیدی (یعنی بنزین) افزایش می یابد، اما میزان افزایش در هزینه تولید در الگوی استاندارد عرضه محور گش بیشتر از الگوی غیرخطی عرضه محور گش می باشد. دلیل این موضوع، امکان جانشینی بین نهاده های تولید واسطه در الگوی غیر خطی عرضه محور گش است. بعبارت دیگر، در الگوی غیرخطی عرضه محور گش برخلاف الگوی استاندارد، در صورت افزایش قیمت یکی از نهاده های واسطه، نهاده های تولید با هزینه پایین تر، جایگزین این نهاده شده و میزان افزایش در هزینه تولید بخش های اقتصادی کمتر خواهد بود.
    کلیدواژگان: الگوی عرضه محور گش، بنزین، تابع تولید کاب-داگلاس، مدل غیرخطی، مدل داده-ستانده غیرخطی
  • بررسی اثرات تمرکززدایی مالی بر توزیع برابر فرصت های توسعه در استان های ایران
    بهاره کرمی، آزاد خانزادی*، علی فلاحتی، محمد شریف کریمی صفحات 57-100
    فرصت های برابر منطقه ای یکی از مهمترین چالش های اقتصادی-اجتماعی به شمار می رود که توزیع نامناسب آن می تواند آثار مخربی بر حصول پایداری اقتصادی و پیشرفت یکپارچه یک کشور بگذارد. تمرکززدایی مالی از عواملی است که توزیع فرصت های توسعه را تحت تاثیر قرار می دهد. برای این منظور در پژوهش حاضر ابتدا با بهره گیری از روش تاپسیس دو مرحله ای سعی در محاسبه شاخص ترکیبی فرصت های توسعه در شش بخش (فرهنگی- اجتماعی، آموزشی، زیربنایی، بهداشتی- درمانی، زیست محیطی و اقتصادی) می شود سپس با استفاده از روش خودرگرسیون برداری پانلی(Panel VAR) تاثیر تمرکززدایی مالی بر توزیع برابر فرصت های توسعه در استان های ایران طی دوره زمانی 1398-1385 مورد بررسی قرار می گیرد. همچنین به دلیل وجود رابطه هم جمعی بین متغیرها از روش حداقل مربعات کاملا اصلاح شده (FMOLS) روابط بلندمدت میان متغیرها تعیین و برآورد می گردد. نتایج بیانگر این است که تاثیر متغیرهای تمرکززدایی هزینه ای و درآمدی بر برابری فرصت های توسعه در کوتاه مدت مثبت اما در بلندمدت به سطوح توسعه یافتگی استان ها بستگی دارد به طوری که هر چه استان های کشور توسعه یافته تر و دارای تولید ناخالص داخلی سرانه بیشتری باشند تمرکززدایی مالی می تواند به توزیع برابرتر فرصت های توسعه بیانجامد. همچنین نتایج برآورد مدل حاکی از آن است که یک رابطه U شکل بین رشد اقتصادی و برابری فرصت ها برقرار است. علاوه بر این مشخص شد متغیر تراکم نسبی جمعیت در کوتاه مدت تاثیر ناچیز اما در بلندمدت اثر منفی و معنی دار بر توزیع برابر فرصت ها می گذارد.
    کلیدواژگان: برابری فرصت ها، تمرکززدایی مالی، تکنیک خودرگرسیون برداری در داده های پانلی، استان های ایران
  • تجزیه و تحلیل و شناسایی اثر نوسانات متغیرهای نفت، طلا و ارز بر تراز تجاری در ایران با استفاده از رویکرد ترکیبی رگرسیون های فازی و روش تاپسیس تعمیم یافته
    سمیرا رضادئی میرزا، ابراهیم انواری*، عبدالمجید آهنگری، احمد کاظمی فرد صفحات 101-131
    در مطالعه ی حاضر به تجزیه و تحلیل و شناسایی روابط نفت، طلا و ارز بر تراز تجاری در ایران با استفاده از رهیافت نوین ترکیبی رگرسیون های فازی و تصمیم گیری های چند معیاره پرداخته شده است. بدین منظور، با بکارکیری داده های سالانه طی دوره ی 99 -1357 از پنج مدل رگرسیون فازی فرآرو و همکاران، مدل M- برآوردگر، مدل کمترین انحرافات، مدل رگرسیون وزنی فازی و مدل کمترین مربعات فازی استفاده شده است. همچنین سه معیار نیکویی برازش، در قالب گزینه ها و شاخص های یک مساله تصمیم گیری چند معیاره بعنوان ورودی های مدل تصمیم گیری تاپسیس ساماندهی شدند و سپس مدل های فوق رتبه بندی و مقایسه شد. جهت اجرای مدل از نرم افزار Python 3.9 استفاده و از بین مدل های فوق، مدل رگرسیون وزنی فازی به عنوان مدل منتخب معرفی شده است. مطابق نتایج از بین متغیرهای نفت، طلا و ارز متغیر نرخ ارز دارای بیشترین اثرگذاری بر تراز تجاری کشور در طی دوره مورد بررسی بوده است. علاوه بر این سایر نتایج نشان داد استفاده از رویکردهای رگرسیونی با منطق های متنوع در طراحی تابع خطا برآوردهای دقیق تری از ضرایب را ایجاد می کند. محدوده حداقل و حداکثر تاثیر نرخ ارز بر تراز تجاری به صورت (1.474 و 1.382-) استخراج شد. این ضرایب رگرسیونی تجمیعی فازی که ترکیبی از (ضرایب رگرسیونی، میزان همبستگی، آنتروپی، ضرایب رگرسیونی مطلق) متغیرها می باشد نشان می دهد که اولویت اثرگذاری بر مقوله تراز تجاری به ترتیب عبارتست از: نرخ ارز، قیمت نفت و سپس قیمت طلا می باشد.
    کلیدواژگان: بی ثباتی درآمدهای نفتی، تراز تجاری، رگرسیون فازی، روش تاپسیس تعمیم یافته، نرخ ارز
  • بررسی اثر خدمات اکوسیستم روددره های شهری بر قیمت املاک در تهران، محدوده روددره فرحزاد
    مرتضی تهامی پور زرندی*، اوینار احمدزاده صفحات 132-163
    نوسانات قیمت مسکن موضوع بسیار مهمی در اقتصاد مسکن بوده و متاثر از عوامل متفاوتی است. یکی از این عوامل، تاثیر متغیرهای محیط زیستی است. بنابراین در تصمیم گیری برای خرید یک خانه، بازار نهفته ای به دلیل ملاحظه کیفیت محیط زیست محدوده ملک وجود دارد. هدف این تحقیق بررسی اثر خدمات و ویژگی های محیط زیستی اکوسیستم روددره ی فرحزاد بر قیمت مسکن در اطراف آن در منطقه 2 و 5 تهران و ارزیابی اقتصادی- اجتماعی احیای این روددره است. داده های مورد نیاز با تکمیل 386 پرسشنامه جمع آوری شد و از روش هدانیک که بیانگر رگرسیون عوامل موثر کیفی غیر بنیادی بر قیمت مسکن است در قالب برآورد سه مدل رگرسیونی برای دستیابی به هدف استفاده شده است. نتایج نشان داد که متوسط تمایل به پرداخت هر فرد به منظور احیای روددره فرحزاد معادل 611 هزار ریال به صورت ماهانه می باشد. نتایج حاصل از برآورد هر سه مدل رگرسیونی تابع هدانیک حاکی از اهمیت متغیرهای محیط زیستی بر قیمت مسکن در این منطقه می باشد، به طوریکه در مدل اول 22.6و در مدل دوم 17.1و در مدل آخر 16.5درصد از تغییرات قیمت را پوشش می دهند. همچنین نتایج نشان داد که احیای این روددره با توجه به هزینه های آن از دیدگاه ارزیابی اقتصادی در سطح منطقه توجیه اقتصادی ندارد ولی در سطح شهر تهران با توجه به منافع و تعمیم تمایل به پرداخت توجیه پذیر است. اطلاعات این مطالعه می تواند برای مدیریت نوسانات قیمت مسکن و همچنین برنامه ریزی برای احیای روددره های شهری مفید باشد.
    کلیدواژگان: قیمت مسکن، خدمات اکوسیستم، هدانیک، روددره فرحزاد، ارزیابی اقتصادی
  • بررسی عوامل موثر بر عضویت خوشه های حکمرانی خوب کشور های در حال توسعه با استفاده از الگوریتم خوشه ای
    صمد حکمتی فرید*، زهرا ضرونی، سید جمال الدین محسنی زنوزی، علی فقه مجیدی صفحات 165-200

    یکی از مهمترین عوامل موثر بر عملکرد اقتصادی کشورها، نهادهای با کیفیت هستند. بنابراین، شناسایی عوامل موثر بر کیفیت نهادی و بخصوص کیفیت حکمرانی خوب، امکان اتخاذ سیاست های مناسب برای افزایش کیفیت حکمرانی را فراهم می کند. بنابراین در این پژوهش به بررسی تشکیل خوشه های نهادی (حکمرانی خوب) و عوامل موثر بر عضویت در خوشه های نهادی در کشورهای در-حال توسعه طی دروه زمانی 2020-2002 با استفاده از آزمون log t فیلیپس و سول (‏2007، 2009)‏ و همچنین روش پروبیت پرداخته شده است. نتایج حاکی از وجود خوشه های نهادی متعدد با کشورهای مختلف است که در دام نهادی ضعیف هستند. به طور مشخص شاخص نهادی اثر بخشی دولت شامل پنج خوشه همگرا و یک خوشه غیرهمگرا است. شاخص نهادی کیفیت مقررات شامل هشت خوشه همگرا و یک خوشه غیرهمگرا، شاخص نهادی حاکمیت قانون شامل شش خوشه همگرا و یک خوشه غیرهمگرا و همچنین شاخص نهادی کنترل فساد شامل پنج خوشه همگرا و یک خوشه غیرهمگرا است . همچنین عواملی که عضویت خوشه های نهادی را تعیین می کنند را مورد مطالعه قرار می دهیم. دریافتیم که سطوح سرمایه انسانی و رشد اقتصادی و تجارت خارجی و همچنین اندازه دولت برای تعیین اینکه آیا یک کشور در مسیر رشد نهادی بالا یا پایین قرار دارد، موثر هستند.

    کلیدواژگان: کیفیت حکمرانی، خوشه های حکمرانی خوب، تحلیل خوشه ای، روش پروبیت
|
  • Determining the economic sectors with the most backward and forward linkages in Isfahan province with an emphasis on the adjustment of national technology coefficients in the CHARM method
    Maryam Amini, Nematola Akbari *, Rozita Moayedfar, Fateme Bazazan Pages 1-30
    Providing analysis using regional input-output tables is a way to understand regional economy and sector policies. Due to the lack of regional data collection by upstream institutions in Iran, non-statistical methods for estimating regional input-output tables have been of interest. The CHARM method is one of the conventional methods of regionalization of national input-output tables in the conditions of simultaneous bilateral trade. But one of the problems of the CHARM method is the assumption of the equality of national and regional technology coefficients. Despite this assumption, the regional difference is practically ignored. This research is trying to prevent the underestimation of provincial added value by regionalizing the coefficients of the national technology and including regional differences in the analysis. Also, in the following, the sections with the most posterior and anterior links will be identified. The results show that the added value of Isfahan province and other provinces of the country are closer to reality in the adjusted state. Also, the industrial sector of Isfahan province has the most backward and forward linkages in the adjusted state.
    Keywords: Regional economics, Input-Output Models, Regional Development Planning
  • Measurement the Production Variations of Gasoline Price Shock on Iranian Economic Sectors: Comparison of the Standard and the Nonlinear Ghosh Supply-Driven Input-Output Models
    Ali Faridzad *, Esfandiar Jahangard, Soraya Asadi Pages 31-55
    The use of linear production functions in the structure of input-output model is one of the basic limitations of these models. Therefore, the present study, while eliminating the shortcomings of the standard supply-driven Gosh model by replacing the linear production function with the Cobb–Douglas production function in the supply-driven input-output model and introducing a nonlinear model, it compares the effects of rising gasoline prices on two standard linear models and a nonlinear supply-driven models. For this purpose, the input-output table of 2,016 of the Central Bank of the Islamic Republic of Iran has been employed to extract the non-linear supply-driven input-output model. Also, to calculate the value-added changes due to the increase in gasoline prices, gasoline subsidy figures in the hydrocarbon balance sheet in 2016 have been used. The results of this study show that in both models, due to the increase in gasoline prices, the production cost of all sectors increases, but the rate of increase in production costs in the standard supply-driven model is more than non-linear supply-driven model. The reason for this result is the possibility of substitution between inputs in the non-linear supply-driven model. In other words, in the non-linear Gosh supply-driven model, unlike the standard model, if the price of one of the inputs increases, other inputs at a lower cost will replace this input and the rate of increase in the cost of production of economic sectors will be less.
    Keywords: supply-driven model, Gasoline, CD production function, Nonlinear Model, nonlinear input-output models
  • Investigating the effects of fiscal decentralization on equal distribution of development opportunities in Iran provinces
    Bahareh Karami, Azad Khanzadi *, Ali Falahati, Mohammad Sharif Karimi Pages 57-100
    Regional equal opportunities are the most important socio-economic challenges, whose inappropriate distribution can have detrimental effects on achieving economic stability and integrated progress of a country. Fiscal decentralization is one of the factors that affect the distribution of development opportunities. For this purpose, in the current research, first, by using the two-stage TOPSIS method, an attempt is made to calculate the composite index of development opportunities in six sectors (cultural-social, educational, infrastructure, health-therapeutic, environmental, and economic), then using the vector autoregression method. The effect of fiscal decentralization on the equal distribution of development opportunities in the Iranian provinces spanning from 2006 to 2019 is investigated here by using Panel VAR. Additionally, a consequence of the existence of collinearity between the variables, the long-term relationships between the variables are determined and estimated using the Fully Modified Least Squares (FMOLS) method. The results imply that the impact of the variables of expenditure and revenue decentralization on the equality of development opportunities is positive in the short term, nevertheless, depending on the levels of development of the provinces, in the long term. Consequently, the more developed the provinces are and have a higher GDP per capita, the more equal the distribution of development opportunities may occur. Furthermore, the model estimation results indicate that there is a U-shaped association between economic growth and equality of opportunities. In addition, it was found that the variable of relative population density has an insignificant effect in the short term,
    Keywords: Equality of opportunities, fiscal decentralization, Panel Vector Auto Regression model, Provinces of Iran
  • Analyzing and Identifying the Effect of Fluctuations of Oil, Gold and Currency Variables on the Trade Balance in Iran Using the Combined Approach of Generalized TOPSIS and Fuzzy Regression
    Samira Rezaei Mirza, Ebrahim Anvari *, Abdul Majid Ahangari, Ahmad Kazemifard Pages 101-131
    In this study, analysis and identification of oil, gold and currency relations on the trade balance in Iran using the new hybrid approach of fuzzy regression and multi-criteria decision making. For this purpose, five fuzzy regression models FERRARO, M_ESTIMATION, LA_FUZZY, WEIGHTED FUZZY RWGRWSSION and FUZZY_OLS used for this purpose three goodness of fit criteria, in the form of options and indicators of a multi-criteria decision problem as input, were used for the annual data during the period of 1357-1999. TOPSIS decision making models were organized and then the above models were ranked and compared. To run the model, Python 3.9 software is used, and among the above models, the fuzzy weighted model has been introduced as the selected model. According to the results, among the variables of oil, gold and foreign exchange, the exchange rate variable has the most impact on the country's trade balance during the period under review. other results showed that the use of regression approaches with various logics in the design of the error function produces more accurate estimates of the coefficients. The range of minimum and maximum effect of exchange rate on trade balance was extracted as (1.474 and -1.382). These fuzzy cumulative regression coefficients, which are a combination of (regression coefficients, correlation coefficients, entropy, absolute regression coefficients) of variables, show that the priority of influencing the trade balance category is: exchange rate, oil price and then gold price.
    Keywords: Fuzzy Regression, Generalized TOPSIS Method, Exchange rate, Trade Balance, Volatility of oil revenues
  • Investigating the effect of urban river valley ecosystem services on real estate prices in Tehran, Farahzad river valley area of Tehran
    Morteza Tahami Pour Zarandi *, Awinar Ahmadzadeh Pages 132-163
    Housing price fluctuations are a very important issue in the housing economy and are affected by different factors. One of these factors is the impact of environmental variables. Therefore, in deciding to buy a house, there is a hidden market due to considering the quality of the environment around the property. The purpose of this research is to investigate the effect of environmental services of the Farahzad river ecosystem on housing prices and to evaluate the social-economical revitalization of this river. For this purpose, 386 questionnaires were used and the hedonic method, which represents the regression of non-fundamental qualitative factors on housing prices, was used in the form of estimating three regression models to achieve the goal. The results showed that the average willingness to pay for the restoration is equal to 611,000 rials per month. The results of all three regression models indicate the importance of environmental variables on housing prices, so that in the first model, 22.6%, in the second model, 17.1%, and in the last model, they cover 16.5% of the price changes. Also, the results showed that the revitalization of this river is not justified from the point of view of economic evaluation at the regional level, considering its costs, but it is justified at the level of Tehran city, considering the benefits and the generalization of willingness to pay. The information of this study can be useful for the management of housing price fluctuations as well as planning for the revitalization of urban gorges.
    Keywords: Housing Price, Ecosystem services, hedonic, Farahzad river, economic evaluation
  • Investigating the factors affecting the membership of good governance clusters of developing countries using the cluster algorithm
    Samad Hekmati Farid *, Zahra Zarouni, Seyed Jamaluddin Mohseni Zanouzi, Ali Fiqh Majidi Pages 165-200

    One of the most important factors affecting the economic performance of countries is quality institutions. Therefore, identifying the factors affecting institutional quality and specifically the quality of good governance provides the possibility of adopting appropriate policies to increase the quality of governance. Therefore, in this research, the formation of institutional clusters (good governance) and the factors affecting membership in institutional clusters in developing countries during the time period of 2002-2020 using the log t-test of Phillips and Soule (2007, 2009) and also the probit method are discussed. Our results indicate the existence of numerous institutional clusters in different countries that are caught in the trap of weak institutions. Specifically, the government effectiveness institutional index includes five convergent clusters and one non-convergent cluster, the institutional index of regulatory quality includes eight convergent clusters and one non-convergent cluster, the institutional index of rule of law includes six convergent clusters and one non-convergent cluster, as well as the institutional index control of corruption, which includes five convergent clusters and one non-convergent cluster. We also study the factors that determine the membership of institutional clusters using a regular probit model. On the other hand, we found that levels of human capital and economic growth, foreign trade, as well as government size, are effective in determining whether a country is on a high or low institutional growth path.

    Keywords: Governance Quality, good governance clusters, cluster algorithm, probit method