فهرست مطالب

نشریه پژوهش های برنامه و توسعه
سال چهارم شماره 2 (پیاپی 14، تابستان 1402)

  • تاریخ انتشار: 1402/06/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • ابوالحسن مدرس زاده برزکی، رحیم سرور*، فریده اسدیان صفحات 7-34
    حریم های پیراشهری، بر اثر ناملایمات اقتصادی و مدیریتی، کیفیت مطلوب و زیست پذیری خود را از دست داده اند. امروزه، برنامه ریزی و سازمان یابی فضایی، بدون وجود سامانه های یکپارچه مکانی غیرممکن است. زیرساخت داده مکانی (SDI) می تواند، با ایجاد فراداده، استانداردسازی و تدوین سیاست های به اشتراک گذاری داده، منجر به مدیریت یکپارچه داده های مکان محور و کاهش موازی کاری در مدیریت یکپارچه حریم کلان شهر تهران شود. لیکن، عوامل متعدد درونی و بیرونی، اجرای آن را با مشکل مواجه ساخته اند. پژوهش پیش رو، با نگرشی آسیب شناسانه و بهره گیری از روش تکافت (SWOT) و روش فرآیند تحلیل شبکه (ANP)، با هدف یافتن راهبردهایی اثربخش برای تحقق الزامات استقرار SDI تعریف شد. این پژوهش کاربردی، ضمن تحلیل محتوای کیفی، با استفاده از نظرات خبرگان، میزان تاثیر هریک از عوامل درونی و بیرونی آسیب زا را در سه بعد ساختاری، محتوایی و مدیریتی شناسایی و سپس، میزان اهمیت راهبردها را محاسبه نمود. سه راهبرد «1. پژوهش در جهت افزایش بهره وری در استقرار SDI، 2. استقرار ژیوپورتال به منظور ارتقای وضع موجود مدیریت داده ها، به دلیل تنوع داده های موضوعی حریم و 3. توسعه نیروی انسانی و بهره گیری از روش های نوین، درجهت کاهش اتلاف منابع مالی، در ایجاد سامانه های موازی و کم بازده»، مهم ترین راهبردهای منتج از این پژوهش شناخته شدند.
    کلیدواژگان: مدیریت یکپارچه شهری، حریم مناطق کلان شهری، زیرساخت داده مکانی، تحلیل تکافت (SWOT)، روش فرآیند تحلیل شبکه (ANP)
  • رضا معبودی*، زینب دره نظری صفحات 35-56
    طی دهه ‏های اخیر، پیشرفت فناوری به توسعه قابل توجه فین ‏تک در کشور منجر شده است. از آنجا که فین ‏تک سیستم مالی را تحت تاثیر قرار می‏ دهد، بررسی تاثیر فین‏ تک بر توسعه مالی از اهمیت ویژه ‏ای برخوردار است. براین اساس، هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر فین‏ تک بر توسعه مالی در ایران است. برای تجزیه وتحلیل ارتباط بین متغیرها، از رویکرد رگرسیون آستانه ‏ای و داده‏ های فصلی دوره زمانی 1400-1392 استفاده شد. یافته ‏ها نشان می ‏دهند که فین ‏تک، قبل و بعد از سطح آستانه، تاثیر مثبت و معناداری بر توسعه مالی دارد. اما، پس از عبور فین ‏تک از سطح آستانه، میزان اثرگذاری فین ‏تک بر توسعه مالی افزایش می‏ یابد. فین‏ تک، از طریق به کارگیری فناوری‏ هایی مانند هوش مصنوعی به کاهش هزینه مالی، افزایش شفافیت اطلاعات و دسترسی کارا به خدمات مالی می‏ انجامد. کاهش هزینه مالی و افزایش شفافیت اطلاعات، با افزایش مشارکت در بازارهای مالی، کارایی بخش مالی را افزایش می‏ دهد. همچنین، افزایش بیشتر فین ‏تک، با افزایش رقابت در بازارهای مالی، سبب ارتقای نوآوری در ارایه محصولات و خدمات مالی، تخصیص بهینه منابع و افزایش کارایی بخش مالی می‏ شود که افزایش بیشتر توسعه مالی را به دنبال دارد.
    کلیدواژگان: فین ‏تک، توسعه مالی، رشد اقتصادی، رویکرد رگرسیون آستانه ای، ایران
  • سکینه سجودی*، آرزو اسدیان، مهدی سعید صفحات 57-101
    گام اول برای آغاز فرایند توسعه، برنامه ریزی است و لازمه برنامه ریزی، شناخت امکانات و قابلیت های محیطی و بخشی است. به طوری که در برنامه ریزی رشد و توسعه کشور، شناخت ساختار و وضعیت مناطق، از مهم ترین عوامل در جهت نیل به پیشرفت است. همچنین، تخصیص منابع بودجه ای، به حوزه های اولویت دار، موجب افزایش کارایی این مخارج خواهد شد. درصورت شناخت مزیت های نسبی مناطق در امر اشتغال، ارزش افزوده و صادرات، ضمن ایجاد انگیزه برای سرمایه گذاران، جهت برخورداری از بازده بالا، اهداف اقتصادی کلان، همچون کاهش بیکاری و افزایش درآمد های ارزی و به تبع آن، کاهش تورم را می توان با حداقل منابع محقق نمود. هدف این مطالعه، اولویت بندی زیربخش های صنعت استان آذربایجان شرقی، برای تحقق اهداف توسعه پایدار، با بهره‏گیری از روش های ویکور، تاپسیس، الکتره و ساو است. در این مطالعه، ارزش افزوده، ارزآوری، اشتغال، بهره وری و شدت مصرف سوخت های فسیلی، معیارهای توسعه پایدار در نظر گرفته شده است. مطابق با نتایج به دست آمده از حل مسیله، و باتوجه به اصول توسعه پایدار در استان آذربایجان شرقی، پنج گزینه اول فرصت‏های سرمایه‏گذاری در استان، تعمیر ماشین آلات، تولید سایر ماشین آلات با کاربردخاص، ساخت تجهیزات پرتودهی، الکتروپزشکی و الکترودرمانی، تولید ماشین آلات استخراج معدن و ساختمان و تولید مبلمان است که صنایع برگزیده استان قلمداد می ‏شوند و درنتیجه پیشنهاد می‏شود که با دادن امتیازات ویژه ، ازجمله اعطای تسهیلات، معافیت مالیاتی، مشوق های اقتصادی و...، سرمایه گذاری ها به سمت این صنایع سوق داده شوند.
    کلیدواژگان: توسعه پایدار، اولویت سرمایه ‏گذاری، صنعت، تصمیم‏ گیری چندمعیاره، کد ISIC چهار رقمی
  • روح الله کهن هوش نژاد*، سید مهدی پاک ذات، رضا محمدیان امیری، فرهاد هادی نژاد صفحات 103-124

    چگونگی دست یابی به رشد اقتصادی پایدار، به ویژه در کشورهای درحال توسعه، همواره یکی از موضوعات مورد بحث در پژوهش های اقتصادی بوده است و اقتصاددانان تلاش می کنند تا عامل جهان شمولی برای رشد اقتصادی بیابند. نظریه جهش اقتصادی در چارچوب مکتب شومپیتری، با تکیه بر تجربه توسعه اقتصادی کشورهای شرق آسیا، همچون کره جنوبی و چین، چارچوبی برای تبیین این رشد و توسعه ارایه داده است. گزینش صنایع، به عنوان یک پرسش مهم در جستجوی مسیر گذار از کشوری فقیر به کشوری غنی، ازآن جهت اهمیت دارد که تمامی بخش ها، ازنظر امکان ورود، برابر نیستند و کشورهای عقب تر، باید به دنبال نقاط ورود مناسب باشند. از مطالعه مبانی نظری و ادبیات پژوهشی رویکرد شومپیتری، چهار شاخص چرخه عمر فناوری ، ماژولار بودن فناوری، میزان دانش صریح و درجه انتقال فناوری نهفته استخراج شده است که به مثابه چارچوبی برای اولویت بندی و انتخاب صنایع سازگار با رویکرد جهش، مورد استفاده قرار گرفتند. این شاخص ها، با روش تحلیل سلسله مراتبی، وزن دهی شده است و از میان صنایع بورسی کشور با روش پرامیتی، 3 صنعت اولویت دار، به ترتیب ذیل به دست آمده اند:صنعت کامپیوتر و الکترونیک؛ ابزارپزشکی، اپتیکی و اندازه گیری؛ خودرو و ساخت قطعات. یافته های این مطالعه می تواند به عنوان چارچوبی برای تعیین صنایع منتخب در برنامه هفتم توسعه و سند سیاست صنعتی کشور مورد استفاده قرار گیرد.

    کلیدواژگان: جهش، فناوری، شومپیتر، سلسه مراتبی، پرامیتی
  • الهام فتح اللهی* صفحات 125-165
    سیستم آموزشی در برخی کشورهای درحال توسعه، ازجمله ایران، گران، ناکارآمد و ضعیف است که سطح موفقیت سیستم آموزشی آنها را تضعیف می کند. ازاین رو، این مطالعه، با هدف بررسی رابطه بین هزینه های آموزش متوسطه و حضور در مدرسه در استان های ایران، طی سال های 1385 تا 1398 انجام شده است. برآوردهای بلندمدت، با استفاده از آزمون میانگین گروهی تجمیع شده پانلی (Panel PMG)، نشان می دهد که هزینه های عمومی آموزش متوسطه، درآمد خانوار، شهرنشینی، هزینه های عمومی سلامت و نسبت دانش آموز به معلم، در توضیح تغییرات حضور در مدرسه از نظر آماری، معنادار هستند. ضریب متغیر اصلی پژوهش، یعنی مخارج عمومی آموزش دارای علامت مثبت، معنی دار و ناچیز است که سبب کاهش کیفیت خدمات آموزشی ارایه شده در مدارس، و درنتیجه کاهش نتایج آموزشی خواهد شد. به طورکلی، نتایج نشان داد که وضعیت سهم وزارتخانه آموزش وپرورش از بودجه عمومی دولت، و تولید ناخالص داخلی، رضایت بخش نیست و با این وضعیت، دستیابی به عدالت آموزشی، امکان پذیر نخواهد بود. هدف گذاری آموزش متوسطه با تخصیص بیشتر بودجه آموزش وپرورش، درصورتی مهم است که کشور دسترسی به آموزش متوسطه را گسترش دهد؛ میزان ترک تحصیل و تکرار پایه را کاهش، و نرخ ثبت نام را افزایش دهد. علاوه براین، مسیولان مدرسه باید از مهارت های مالی و اداری لازم، برای دریافت، توزیع و استفاده بهینه وجوه، برخوردار باشند.
    کلیدواژگان: هزینه های آموزش، نرخ ثبت نام مدارس، هم انباشتگی، میانگین گروهی تجمیع شده
  • مصطفی حیدری هراتمه* صفحات 167-195
    مطالعه حاضر، با هدف بررسی عوامل نهادی موثر بر معاهدات سرمایه گذاری دو یا چندجانبه در راستای سرمایه گذاری مستقیم خارجی صورت گرفته است. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و ازلحاظ روش، یک تحقیق توصیفی و همبستگی است. جهت آزمون عملی و تجربی فرضیه ها، داده های 42 کشور، در دوره زمانی 1385 تا 1400، به عنوان نمونه پژوهش، با تکنیک PPML و استفاده از نرم افزار 13 Eviews در چارچوب مدل جاذبه، در نظر گرفته شد؛ بنابراین، سوال پژوهش، چیستی آثار عوامل نهادی موثر بر معاهدات سرمایه گذاری دو یا چندجانبه، در راستای سرمایه گذاری مستقیم است. نتایج تحقیق نشان داد که معاهدات سرمایه گذاری، تاثیر مثبت و معنی داری بر سرمایه گذاری مستقیم خارجی دارد، هرچند این تاثیر، در بین کشورهای درحال توسعه بیشتر خواهد بود. عواملی همچون زبان مشترک، ظرفیت بازار و بعد فاصله نیز، تاثیر معنی داری دارند؛ اما متغیرهای جمعیت و همسایگی به غیر از جفت کشورهای درحال توسعه، عامل موثری برای جریان سرمایه گذاری مستقیم خارجی نیستند. به طورکلی، بررسی تجربی نشان داد که معاهده سرمایه گذاری دوجانبه، به عنوان یک دستگاه سیگنال دهنده عمل نموده و این پیام را به سرمایه گذاران خارجی منتقل می کند که کشور میزبان در حفاظت از سرمایه گذاری آنها جدی است.
    کلیدواژگان: معاهده سرمایه گذاری دوجانبه، سرمایه گذاری مستقیم خارجی، مدل جاذبه، کیفیت نهادی، قرارداد تجارت آزاد
|
  • Abolhassan Modarreszadeh Barzoki, Rahim Sarvar *, Farideh Asadian Pages 7-34
    Due to economic and managerial disorders, metropolitan peri-urban areas have lost their quality and habitability. Aspects and problems diversity on the one hand, and territorial and functional dispersion on the other hand, have made spatial planning problematic. SDI establishment can improve spatial data management and decrease parallel works, through the creation of metadata, standardization, and development of data-sharing policies in Tehran. However, many internal and external factors have made the implementation of SDI difficult. For this reason, the current research has presented strategies to fulfill the requirements of SDI establishment with a pathological approach and using the SWOT method and the analytical network process method (ANP); consequently, the most important strategies are extrapolated as follows: (1) Research for increasing the efficiency in SDI implementation, (2) Geoportal establishment to improve data management due to peri-urban thematic data diversity and (3) Human resource and new technologies development to reduce the dissipation of financial resources in creating parallel and low-efficient systems.
    Keywords: Urban Integrated Management, Metropolitan Peri-Urban Area, Spatial data infrastructure, SWOT, ANP
  • Reza Maaboudi *, Zeynab Dare Nazari Pages 35-56
    During recent decades, technological progress has led to the considerable growth and development of fintech in Iran. Since fintech affects the financial system, examining the impact of fintech on financial development is of particular importance. Accordingly, the current research aims to investigate the effect of fintech on financial development in Iran. To analyze the relationship between variables the thresholds regression approach and seasonal data for the period 2013-2022 were used. The results show that fintech leaves a positive and significant impact on financial development before and after the threshold level. However, after crossing the threshold level, such an impact will surge. Fintech causes a reduction in transaction costs through the use of technologies such as artificial intelligence, information transparency rising, and efficient access to financial services. Diminishing the financial cost and raising the information transparency increases financial sector efficiency by growing participation in the financial markets. Also, more rise in fintech, through increasing competition in financial markets, promotes innovation in providing financial products and services, the efficient allocation of resources, and the rise of the financial sector efficiency, which in turn leads to more expansion of financial development.
    Keywords: Fintech, Financial Development, Economic Growth, Threshold Regression Approach, Iran
  • Sakineh Sojoodi *, Arezoo Asadian, Mahdi Saeid Pages 57-101
    The first step of the development process is planning, which in turn requires the knowledge of facilities and capabilities of the environment and the sector. In other words, in national development planning, knowing the structure and condition of regions is one of the most important factors. Correspondingly, allocating budget resources to priority areas will increase the efficiency of these expenses. The recognized relative advantages of the regions in terms of employment, added value, and exports, along with effective incentives for investors to enjoy high returns, result in the achievement of macroeconomic goals such as reduced unemployment and increased foreign exchange earnings; that in turn will reduce inflation with minimal resources. The purpose of this study is to prioritize the sub-sectors of the industry of East Azarbaijan Province to achieve the goals of sustainable development by using Vikor, Topsys, Electre, and SAV methods. Accordingly, added value, foreign exchange, employment, productivity, and intensity of consumption of fossil fuels are considered sustainable development criteria. The results show that the first five options of investment opportunities in the province are the repair of machines, production of other machines with special applications, manufacturing of radiation equipment, electromedicine, and electrotherapy. Production of mining and construction machinery and furniture production are considered as preferred industries of the province, and as a result, it is suggested to invest by giving special privileges such as granting facilities, tax exemptions, economic incentives, etc. be directed to these industries.
    Keywords: sustainable development, Investment Priority, Industry, Multi-Criteria Decision-Making, Four Digit ISIC Code
  • Roohollah Kohanhoosh Nejad *, Seyyed Mahdi Pakzat, Reza Mohammadian Amiri, Farhad Hadinejad Pages 103-124

    Selecting a suitable approach to achieve sustainable economic growth, particularly in developing nations, has always been a central theme in economic research. Economists continually seek a universal factor driving this phenomenon. The theory of economic catch-up, rooted in the Schumpeterian school and informed by the developmental experiences of East Asia (South Korea, China, and Taiwan) offers a framework for understanding this growth and development. Since different sectors offer different potentials for developmental entry, selecting industries becomes a crucial question in transitioning from poverty to prosperity. Through an exploration of theoretical foundations and existing research, we've distilled four key indicators: technology life cycle, modularity of technology, explicit knowledge levels, and the extent of embodied technology transfer. These indicators serve as a framework for prioritizing and selecting industries in alignment with the catch-up approach. To determine priorities, we've assigned weights to these indicators using the hierarchical analysis method. Employing the PROMETHEE method to rank stock market industries in Iran, three industries emerged in the following order: computer and electronics, medical, optical, and measuring instruments, and automobile and spare parts. These findings provide a framework for identifying key industries in Iran's seventh development plan and industrial policy document, facilitating informed decision-making.

    Keywords: Catch-up, Schumpeter, hierarchical analysis, PROMETHEE method
  • Elham Fatholahi * Pages 125-165
    The educational system in some less developed and developing countries, including Iran, are expensive, inefficient, and weak, which in turn weakens the accomplishment of their educational system. In this view, this study was conducted with the aim of investigating the relationship between the costs of secondary education and school attendance in the provinces of Iran for the period 2006-2019. Long-term estimations using the panel pooled group mean test (Panel PMG) show that public expenditure on secondary education, household income, urbanization, public expenditure on health, and student-teacher ratio are statistically significant in explaining changes in school attendance. The coefficient of the main variable of the research, i.e. public education expenses, has a positive, significant, and trivial sign, which will reduce the quality of educational services provided in schools and, as a result, decrease the educational results. This result is not unexpected in Iran; because it is expected that more and higher public resources are needed to improve education measures. In general, the results showed that the state of the Ministry of Education's share of the government's general budget and GDP is not satisfactory, and with this state, it will not be possible to achieve educational justice. In order to fill the gap in providing quality education in Iran, there is a need for extensive interventions. Targeting secondary education by allocating more education budgets is important if the country is to expand access to secondary education, reduce dropouts and grade repetition, and increase enrollment rates. In addition, school officials must develop financial and administrative skills so that they receive, distribute, and use funds in more optimal ways.
    Keywords: Education Costs, School Enrollment Rate, Cointegration, Pooled Mean Group
  • Mostafa Heidari Haratemeh * Pages 167-195
    The present study attempts to investigate the institutional factors affecting bilateral or multilateral investment treaties with regard to foreign direct investment. This is an applied research based on descriptive and correlational approach. In order to test the postulated hypotheses, given the availability of data, 42 countries were considered for the period 2006-2021, and the PPML technique was applied using Eviews 13 within the framework of the gravity model. The results showed that investment treaties have a positive and significant effect on foreign direct investment, although this effect will be greater in the case of developing countries. Factors such as common language, market capacity, and distance also have a significant impact, whereas population and geographic proximity are not significant determinants for the flow of foreign direct investment except for the paired developing countries. In general, the empirical investigation demonstrated that a bilateral investment treaty acts as a signaling device, indicating that the host country is serious about protecting the investment.
    Keywords: Bilateral Investment Treaty, Foreign direct investment, gravity model, Institutional Quality, Free Trade Agreement