فهرست مطالب

تاریخ علم - سال سوم شماره 1 (پیاپی 3، تابستان 1384)
  • سال سوم شماره 1 (پیاپی 3، تابستان 1384)
  • 239 صفحه، بهای روی جلد: 2,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1384/07/15
  • تعداد عناوین: 14
|
  • بخش فارسی
  • احمد جبار صفحه 3
    کمال الدین فارسی ‘ ریاضی دان و فیزیدکدان بزرگ ‘ در دوره ای می زیست که جهان اسلام از سویی د رحال رهایی از جنگ های صلیبی ‘ و از دیگر سو در آستانه مواجهه با تهاجم مغول بود. همچنین در همین دوران بود که جنوب اروپا ‘ به ویژه ایتالیا‘ به تدریج بر بازرگانی بین المللی مسلط می شد. هم زمانی نسبی این سه عامل که به تضیف فعالیتهای علمی در بعضی مناطق امپراتوری اسلامی و تجدید حیات آن در مناطق دیگر انجامید. یکی از مهمترین دوره های تاریخ علم را در سرزمین های اسلامی رقم زد. دوره ای که می توان آن ار «قرن فارسی» نامید. محیط علمی تبریز که در آن دوره از قطب های زنده علمی به شمار می رفت‘ فارسی را به نورشناسی ومطالعه کتاب المناظر این هیثم علاقمند کرد. این مطالعه که با روشی کاملا علمی صورت گرفت‘ به کشف و اصلاح مباحثی مهم از جمله رنگین کمان‘ منجر شد. این نوشتار در پی آن است که ضمن بررسی چگونگی تاثیر این عوامل بر وضعیت آثار علمی در کانون های گوناگون علمی سرزمین های اسلامی آن دوره سهم کمال الدین فارسی را در پیشبرد دوعلم فیزیک و ریاضی نشان دهد.
    کلیدواژگان: انتقال دانش، جنگ های صلیبی، ابن هیثم، تهاجم مغول، رنگین کمان، نظریه اعداد، نورشناسی
  • مهرناز کاتوزیان صفحه 27
    در این مقاله پیشگفتار رساله ای دربارهء داروهای مرکب (ایارجات) مطرح شده است. این پیشگفتار در واقع گزارشی ازمجلس یا گردهمایی علمی پزشکان هم عصر محمد بن زکریای رازی است که با حضور او و غالبآ شاهزاده یا حاکم، به منظور تبادل نظر دربارهء مسائل پزشکی (بیماری ها و درمان آن ها) برپا می شده است.
    کلیدواژگان: رسالهء ابن ماسویه، رساله ایارجات، روش رازی در ارتقاء علوم، مجلس مناظرهء پزشکی، بیماری خوره (جذام)
  • جعفر آقایانی چاوشی صفحه 39
    فارابی در مقاله ای که دربارهء صنعت کیمیا نوشته است، تلاش می کند علت آمیخته شدن این صنعت را با رموز و اسرار شرح دهد و سپس با توسل به گفته های منطقی ارسطو عملی شدن کیمیا، یعنی تبدیل فلزی پست به فلز والایی همچون طلا را ثابت نماید; البته برهان وی صرفآ فلسفی است و پشتوانه تجربی ندارد. در مقالهء حاضر متن عربی رسالهء فارابی و نیز ترجمهء فارسی آن تقدیم خوانندگان می شود.
    کلیدواژگان: کیمیا، ابن خلدون، ابن سینا، ارسطو، فارابی، فلز پست، فلز والا
  • پی یر لری صفحه 55
    کیمیا برای جابر معرفت کلی است بنابراین، هدف اصلی کیمیا از نظر وی یافتن راهی برای شناخت عالم و مهم ترین جنبهء این هدف جستجوی حکمت واقعی است. هدف این نوشتار بررسی اجمالی تفکر جابر در زمینهء کیمیا با نگرشی هرمنوتیک است.
    کلیدواژگان: آخر ا لزمان، امام شناسی، کیمیا، کیهان شناسی، معرفت شناسی، هرمنوتیک
  • مصطفی ذاکری صفحه 63
    در کتاب فردوس الحکمه از طلسمی برای تسهیل وضع حمل و سرعت بخشیدن به زایمان زنان دیرزا یا سخت زا سخن گفته می شود که چون صورت چاپ شده آن مغلوط است، ضمن معرفی این کتاب ارجمند و مؤلف و اشاره ای به ارزش تاریخی آن، صورت صحیح آن طلسم در این مقاله ارائه می گردد و از اهمیت استفاده از طلسمات و تعاویذ و اوراد در معالجهء بیماران و آرامش بخشیدن به دردمندان و گرفتاران، به عنوان مرحله ای از تحؤل علم بشر، به اختصار بحث می شود.
    کلیدواژگان: تصحیح انتقادی، ابن ربن طبری، طلسم، فردوس الحکمه
  • حسین علیزاده غریب صفحه 75
    در روزگار ما نور منطقه البروجی شاید از جمله پیداترین پدیده های نجومی آسمان شب نباشد. اما این مقاله نشان می دهد که د رجهان باستان چنین نبوده است. یافته اصلی مقاله آن است که پدیداری شماری از دنباله داران درخشان در آسمان ‘مستقیما بر ضعف و شدت درخشش نور منطقه البروجی اثر می گذارد و در این راه به بررسی یک بازه تاریخی 500 ساله می پردازد. افزون بر این به بررسی نقش نور منطقه البروجی در شکل گیری باورهای روحانی آدمی درباره جهان پس از مرگ پرداخته می شود. ونشان داده می شود که بخش بزرگی از این باورها با رصد پدیده های نجومی پیوند نزدیک دارد. در بخش یکم مقاله تاریخچه رصد های نور منطقه البروجی در ایران و پهنه اوراسیا ‘ پیش از ظهور اسلام بررسی شده ‘ و بخش دوم به کوشش های اختر شناسان ایرانی برای شناخت ماهیت نور منطقه البروجی از دید ریاضی اختصاص یافته است. رساله خواجه نصیرالدین طوسی درباره صحیح کاذب و معراجنامه کرتیر نیز برای نخستین بار معرفی و به چاپ رسیده اند.
    کلیدواژگان: ار، اردا و یراز، افلاطون، بامداد، بامستون، بهشت و دوزخ، چینوت پل، خواجه نصیر الدین طوسی، خورشید، درخشان، دنباله دارها، راه روشن شرق، سرخپوستان کالاپالو و آراپاهو، سیاره دهم، سیلک کاشان، شهر سوخته، صبح کاذب، عیسی
  • بخش خارجی
  • صفحه 5
  • پی یر لری صفحه 51
|
  • Ahmed Djebbar Page 3
    Kamāl al-DīnFārsī, the great mathematician and physicist, was living in the period between the Islamic world’s releasing from the cross wars and on the threshold of the Mongolian invasion. Also at the same time, south Europe, in particular Italy was gradually dominating the international trade. These three parameters led to weakness of scientific activities in some parts of Islamic world, and its scientific revival in some other parts. So one of the most important periods of the history of Islamic science was formed; the period which can be called Farsi Century. The scientific environment of Tabriz which was one of the active pivots of science in that period, led Fārsī to study optics and Alhazen’s book entitled al-Manāẓir. This thoroughly scientific study resulted in innovation and improvement in some important optical subjects like rainbow.Investigating the circumstances of the influence of the aforementioned parameters on scientific works in different domains throughout the Islamic world at that period, this article aims to show Farsi’s contribution in progress of physics and mathematics.
  • Mehrnazkatouzian-Safadi Page 27
    Nous nous intéressons dans ce travail principalement à l’introduction d’un traité sur certains médicaments composés, traité parle savant et médecin Muhammad b. Zakariyyā al-Rāzī ou Razès des Latins (ça 865-925). Les médicaments décrits dans cet ouvrage portent le nom de Iyāriĵāt (pl. d’iyāriğ, forme arabe défigurée du Gr. ierà) qui étaient des électuaires composes pour différents usages officinaux. Nous examinons les échanges scientifiques dans un mağlis (ou «réunion, assemblée») en les confrontant avec les informations fournies sur la thérapie médicamente use dans le reste du texte
  • Jafaraghayani-Chavoshi Page 39
    In his treatise on alchemy, Fārābī tried to explain why alchemy is mixed with mysteries. And then according to Aristotle's logical discourse, he demonstrated alchemy's practical aspect that is the transmutation of a base metal into a noble metal like gold; but his reasoning is purely philosophical, and not empirical. This article contains the Arabic text of the aforementioned treatise and its Persian translation.
  • Pierre Lory Page 55
    Alchemy for Jābir is the universal knowledge; so the main purpose of Jābirian alchemy is to find the way of knowing the universe; and the quest for the real wisdom is the most important dimension of this ambitious purpose.This article aims to present a brief survey ofJābirian alchemical thought through a hermeneutic approach.
  • Mostafa Zakeri Page 63
    There is a spell in Firdaws al-Hikmah, for easing childbirth in overdue pregnancy or difficult labour, which has been published with mistakes.Introducing this book and its author, and pointing to its historical value, this article is to present the correct form of the aforementioned spell, and also discuss briefly the importance of the use of spells, charms, and invocations in curing diseases and relaxing the afflicted and encumbered people, as a stage in development of human sciences.
  • Hossein Alizadehgharib Page 75
    In our time Zodiacal Light (ZL) is not amongst the most evident of astronomical phenomena, however the results of this paper suggests that this was not so in the world of antiquity. The aim of this paper is to show that there is a direct link between the numbers of bright naked eye comets and the brightening or fading of the ZL. To prove this phenomenon a 500 year time span was studied. The role of ZL in giving rise to the formation of spiritual afterlife beliefs was also studied, eventually showing that a large part of such beliefs may have been closely related to astronomical observations of this type and this has led to devising a number of mechanisms to explain the observed phenomenon, whilst the suggested mechanisms display a uniform correlation in a wide space-time expanse. The most recent find of this study is that the East-West directed Neanderthal burial sites may display the oldest scant observational record of the ZL.The first part of this study deals with the observations of ZL in Iran and Eurasia before the rise of Islam, suggesting ‘hairy style’ designs on the Sialk pottery may depict 1st millennium BC cometary observations. The Treaties on Describing the Mechanism of the Zodiacal Light (Risāla Dar Bayān-i Ṣubḥ-i Kādhib) by Naṣīr al-DīnṬūsī is published here for the first time; photos of the manuscripts included.The second part is devoted to the efforts of Iranian astronomers to understand the nature of ZL from a mathematical and physical point of view.