فهرست مطالب

علوم اجتماعی - سال دوم شماره 1 (بهار 1384)
  • سال دوم شماره 1 (بهار 1384)
  • تاریخ انتشار: 1384/01/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • حبیب احمدی، لیلا نیکپور قنواتی صفحه 1
    ماهیت پیچیده انحراف، بزهکاری و جرم، موجب گردیده است تا جرم شناسی و جامعه شناسی انحرافات در مطالعه انحرافات اجتماعی نه تنها از دیدگاه های نظری متفاوت، بلکه از روش های مختلف که در رویکردهای روش شناختی کمی و کیفی وجود دارد، استفاده نمایند. این گوناگونی روش ها، فرصت های فراوانی برای ارزیابی و ایجاد پیوند میان روش ها، داده ها و نظریه های تحقیق را فراهم آورده است تا از این طریق اعتبار یافته های تحقیقات در زمینه انحرافات اجتماعی را افزایش دهند. از دیدگاه «روش شناسی کیفی» بزهکاری و جرم می بایست به عنوان کنش های کنشگران اجتماعی مورد ارزیابی قرار گیرند. بنابراین، روش های کیفی در مطالعه انحرافات اجتماعی به دنبال دستیابی به «نظام معانی» کنشگران و تفسیر آنها از کنش هایشان خواهند بود «مشاهده مشارکتی»، «مصاحبه عمیق»، «گروه مرکز» و «قوم نگاری» از روش های کیفی رایج در پژوهش های مربوط به انحرافات اجتماعی هستند.
    کلیدواژگان: روش کیفی، انحرافات اجتماعی، مشاهده مشارکتی، مصاحبه عمیق، قوم نگاری
  • سیدکمال الدین حسینی، مسعود ایمانیان صفحه 13
    در عصر حاضر که عصر رشد سریع تکنولوژی و دانش است، علاوه بر گسترش آموزش های رسمی، توجه به آموزش های از راه دور و خدمات مکاتبه ای نیز مد نظر جوامع و سازمان های مختلف قرار گرفته است. این مقاله حاصل پژوهشی تحت عنوان بررسی میزان موفقیت و موانع طرح خدمات آموزش مکاتبه ای نهضت سواد آموزی استان خراسان می با شد هدف اساسی طرح مذکور شناسایی میزان موفقیت طرح وموانع دستیابی به اهداف تعیین شده است که جامعه آماری آن سوادآموزان عضو طرح خدمات مکاتبه ای در شهرستان های استان خراسان (24655نفر)هستند و نمونه تحقیق 341 نفر است. در مرحله اول نه شهرستان به صورت خوشه ایانتخاب گردیدند و در مرحله دوم، نمونه به صورت طبقه ای متناسب تخصیص داده شد و نهایتا از نمونه گیری تصادفی ساده استفاده گردید. یافته های آزمون های آماری نشان می دهد که مخاطبان منا طق محروم، خانم ها، جوانان و مجردین بیشتر طرح را مفید می دانند؛ در مجموع 9/81 درصد پاسخگویان ضمن اشاره به کاستی های طرح، آنرا مفید دانسته اند و مهم ترین فواید آن را افزایش سطح آگاهی (7/73 درصد)، افزایش توانایی خواندن و نوشتن (35 درصد)، حل مشکلات و تربیت فرزندان (3/22 درصد) و پس از آن صرفه جویی در وقت، افزایش علاقمندی به مطالعه، پرشدن اوقات فراغت، احساس مفید بودن و کمک به برنامه ریزی بهتر برای زندگی اعلام نموده اند. و مهم ترین کاستی های طرح را، مشکلات مربوط به مراسلات (22/57 درصد)، محتوای کتاب ها (6/41 درصد)، قوانین و مقررات (64/41 درصد)، نیروی انسانی(48/37 درصد)، تامین بودجه (22/58 درصد) و مسائل مربوط به فراگیران (2 / 47 درصد) اعلام نموده اند، و در تدوین محتوا، تنوع، جذاب بودن، شادی بخش بودن، توجه به نیازهای جوانان و مجردین، حرفه آموزی و نیازهای محلی، در امر برنامه ریزی، رفع اشکالات مراسلات، برگزاری مسابقات، اطلاع رسانی گسترده تر، اعطای گواهینامه و بازدید ونظارت بیشتر مسؤولین را پیشنهاد نموده اند.
    کلیدواژگان: گروه پیگیر، سوادآموز، آموزش مکاتبه ای
  • داریوش حیدری بیگوند، حامد بخشی صفحه 45
    هدف این پژوهش پاسخگویی به دو پرسش توصیف نگرش افراد 18 تا 65 ساله شهر مشهد به طلاق در سال 1383 و تبیین عوامل مؤثر بر این نگرش بوده است. فرضیات این تحقیق عمدتا با استفاده از نظریات دورکیم و چشم اندازهای کارکردگرایی و تعامل گرایی صورت گرفته است. این تحقیق بر آن است که عواملی نظیر تحصیلات دانشگاهی، تضاد و کشمکش در خانواده، برخورد با طلاق در میان آشنایان و بستگان، تماس با فرهنگ و جامعه غربی و افزایش انتظارات از ازدواج و زناشویی، با نگرش به طلاق رابطه مثبت دارند و با افزایش میزان پایبندی به مذهب و سنت، پیوند و معاشرت با خویشان، رضایت از زندگی زناشویی، منزلت و طبقه اجتماعی و پرهیز در روابط جنسی نگرش به طلاق منفی تر می گردد. روش تحقیق به صورت پیمایش و با استفاده از ابزار پرسشنامه بوده است که با انتخاب احتمالی از میان مناطق شهر مشهد و به شیوه نمونه گیری خوشه ایچندمرحله ای صورت گرفته است. در تحلیل داده ها عمدتا از روش تحلیل رگرسیون استفاده گردیده است و روابط میان تک تک متغیرها با متغیر وابسته وارسی شده است. در نهایت با استفاده از روش تحلیل رگرسیون چندمتغیری و تحلیل مسیر تاثیر متغیر ها با یکدیگر و با نگرش به طلاق مورد سنجش قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: نگرش به طلاق، رضایت از زناشویی، پرهیز جنسی، پایبندی به مذهب
  • کاظم سام دلیری صفحه 75
    عدم موفقیت پیامبر اسلام در مسلمان کردن مردم مکه پس از 13 سال تبلیغ دین جدید در این شهر در مقابل مسلمان شدن مردم مدینه بدون حضور فیزیکی ایشان در آن شهر و تنها از طریق تماس با نمایندگان این مردم یکی از نکات جالب و پرابهام تاریخ صدر اسلام است. مقاله حاضر درصدد است که از منظر جامعه شناختی آن مقاومت و سرسختی در اسلام نیاوردن از سوی همشهری ها و آشنایان پیامبر و این سهولت در پذیرش دین جدید از سوی مردمانی از قبایل دیگر را بررسی کند. در این راستا نویسنده می کوشد با نگاهی به شرایط جغرافیایی شبه جزیره تاثیر اقلیم عربستان را بر نوع زیست و فرهنگ این مردم و شهرهای مکه و مدینه، که بسیاری از رفتارهای آنها را توجیه می کرد، بازشناسد و سپس با نگاهی به ساختار قشربندی و مناسبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آن دو شهر پاسخ خود را بیابد. البته از آنجایی که مقاله درصدد شناخت عکس العمل متفاوت دو گروه از مردم به دین جدید است پس می بایست آموزه های این دین هم مورد بررسی قرار گیرد تا علل عکس العمل های متفاوت به آن بازشناخته شود. پس از بررسی موارد یادشده نتایج زیر که همان فرضیات مقاله بودند به دست آمدند: «عوامل عدم شکوفایی اسلام در مکه مغایرت آموزه های اسلام با باورها و سنت های موجود، مناسبات و نظم سیاسی- اقتصادی- اجتماعی حاکم و امتیازات اشراف بود» و عوامل رشد و شکوفایی اسلام در مدینه «مجاورت اعراب با یهود و شکست اوس از خزرج و عدم وجود قشری منسجم و قدرتمند از شیوخ و اشراف برای مقابله با اسلام» بود.
    کلیدواژگان: اسلام، پیامبر اسلام، مکه، مدینه، اشراف و شیوخ، اوس و خزرج
  • خدیجه سفیری، سیده عقیله محمدی صفحه 107
    اختلاف نسلی از مباحث مهم جامعه ما می باشد. جامعه ای که دارای جمعیت جوان حجیم و تغییراتی پرشتاب است. بسیاری بر این عقیده اند که انتقال فرهنگ نسل قبل به نسل جدید با مشکلات جدی مواجه است و به علل مختلف، بسیار ناقص صورت گرفته، به طوری که نسل جدید تا حد زیادی پایبند ارزش ها وهنجارهای نسل پیشین خود نیست و شکاف عمیقی بین دو نسل ایجاد شده است. این مقاله به بررسی نگرش دوگروه مادران و دختران به هویت جنسیتی خود می پردازد. دیدگاه های نظری برای تبیین مسئله تلفیقی از دیدگاه های آنتونی گیدنز، پییربوردیو، کارل مانهایم و اینگلهارت بوده و از روش پیمایش و تکنیک پرسشنامه استفاده گردیده است. جامعه آماری کلیه دانشجویان دختر دانشگاه های دولتی شهر تهران، دارای سن 20 تا25 سال ساکن شهر تهران و مادرانشان را تشکیل می دهند. حجم نمونه 344 نفر و شیوه نمونه گیری خوشه ایچند مرحله ای بوده است. در تجزیه و تحلیل اطلاعات درسطح تبیین ازآزمون کای اسکوئر و همبستگی پیرسون استفاده شده است. نتایج به دست آمده نشانگر وجود تفاوت بین مادران و دختران به لحاظ نگرش به هویت جنسیتی خود می باشد، بدین ترتیب که مادران بیشتر نگرشی سنتی به هویت خود دارند و دختران نگرشی مدرن به هویت جنسیتی خویش دارند. در حوزه وظایف خانگی، دختران بیشتر برابری زن و مرد را مطرح نموده اند. مادران در پای بندی به کلیشه های فرهنگی قوی تر بودند. با بالا رفتن تحصیلات مادران، نگرش سنتی آنان کاهش می یافت و با تاهل دختران نگرش آنها بیشتر سنتی می شد.
    کلیدواژگان: هویت جنسی، نگرش سنتی، نگرش مدرن، هویت
  • ناصر فکوهی صفحه 141
    در میان چهره های روشنفکرانه و دانشگاهی فرانسه در قرن بیستم، پیر بوردیو بدون شک بیشترین نفوذ فکری را لااقل در حوزه علوم اجتماعی داشته است و از این لحاظ شاید بتوان او را تنها با کلود لوی استروس مقایسه کرد، البته با این تفاوت اساسی که نفوذ لوی استروس در خارج از فرانسه بسیار محدودتر از بوردیو بوده است و پایه های اندیشه استروسی یعنی نظریه ساختاری در علوم اجتماعی مدتهاست که قدرت خود را از دست داده است، در حالی که اکثر دست اندرکاران و اندیشمندان علوم اجتماعی امروز بر آن هستند که نظریه بوردیو آینده ای درخشان خواهد داشت و جریان های گسترده ای که از هم اکنون نیز در سراسر جهان با حرکت از مفاهیم بوردیویی، عرصه های بسیار متنوعی چون نقد ادبی، هنر، ورزش، سبک زندگی و غیره را موضوع مطالعه خود قرار داده اند، هنوز در ابتدای کار هستند. گستره و عمق آثار و حتی شمار بزرگ آنها (بیش از سی کتاب و چهار صد مقاله و سخنرانی) به حدی است که سالها زمان لازم خواهد بود تا دیدگاه جامع و گویایی از آنها به دست آمده و پی آمدها و کاربردپذیری آنها به نحو مناسب و قابل قبولی در علوم اجتماعی و انسانی به ثمر برسند. ازلحاظ ابعاد تاریخی اندیشه بوردیو و تاثیر کنونی و جریان هایی که در این حوزه به حرکت درآورده است. شاید بوردیو را تنها بتوان با دو چهره بزرگ علوم اجتماعی در آغاز قرن بیستم یعنی ماکس وبر و امیل دورکیم مقایسه کرد که آن دو نیز تاثیرگذاری بسیار درازمدت و عمیقی بر این علوم در سراسر جهان داشتند.
    در نوشته حاضر پیش از هر چیز تلاش می شود ابتدا تعریفی درباره پدیده روشنفکری ارائه شود و سپس با ارائه شمه ای از نظام فکری بوردیو، رابطه متناقضی که او را، به مثابه یک دانشمند اجتماعی، با حوزه روشنفکری در فرانسه مرتبط می کرد، تحلیل شود.
    کلیدواژگان: بوردیو، روشنفکر، نظریه جامعه شناختی
  • خشونت علیه زنان / تحقیقی در تهران
    غلامعلی لیاقت صفحه 163
  • ناصر میر سپاسی، اکبر اعتباریان صفحه 181
    هدف این پژوهش بررسی خشونت بر علیه زنان در خانواده در شهر تهران است که به علت تنوع جمعیت قابل تعمیم به تمام ایران می باشد در این پژوهش پس از بیان تعاریف و اصطلاحات مبادرت به ذکر فرضیه ها نموده که در یک تحقیق میدانی بر روی جامعه آماری که به صورت اتفاقی از مناطق مختلف تهران بر روی 100 زن خانه دار انجام گرفته، آزمایش شدند. در بخش تجزیه و تحلیل این پژوهش علاوه بر جداول توزیع فراوانی یک بعدی و دو بعدی، از آزمونهای آماری مختلف نظیر خی دو (X2) همبستگی، درصدهای تجمعی، میانگین و واریانس و میانه وغیره نیز استفاده شده است که استخراج به صورت کامپیوتری و از طریق نرم افزار تجزیه و تحلیل آماری در علوم اجتماعی Spss انجام گرفته است. در بخش نظریه ها از نظریه آنتونی گیدنز، نظریه قدرت در ازدواج، خشونت در خانواده ها برحسب طبقات اجتماعی و خانواده های سالم بهره گرفته شد.
    در بخش تجزیه و تحلیل داده ها از جدولهای یک بعدی و دو بعدی استفاده شد. جدولهای تک بعدی آشکار کردند که خانواده های مورد بررسی، خانواده هایی بودند پرجمعیت، با تحصیلات رسمی پایین، اکثرا چادرنشین با درآمد پایین 100 تا 150 هزار تومان در ماه که اوقات فراغت خود را اغلب در خانه مانده و به تماشای تلویزیون و گوش دادن به رادیو می پرداختند و مردان همسران خود را به علت سهل انگاری در امور خانه داری و نه رسیدن به تکالیف فرزندان و عدم تفاهم ولی نه ارتکاب اعمال خلاف اخلاقی گاهی اوقات مورد آزار و خشونت قرار می دادند و پاسخگویان هم ادعا نمودند که مورد آزار بستگان همسر هم قرار نگرفته اند.البته نیاز مادی در مورد آزار و خشونت بی تاثیر نبوده است. این قسمت روشن می کند که مردان ایرانی در بعضی اوقات در مورد خاص متوسل به اعمال خشونت در خانواده می شوند. در مورد جدولهای چند بعدی در تمام فرضیه های تحقیق، بین عدم تفاهم زوجین، عدم انجام تکلیف منزل، عدم رسیدگی به تکالیف فرزندان و مشکلات مادی خانواده با خشونت علیه زنان رابطه مستقیم معنی دار وجود دارد.
|
  • Habib Dr. Ahmadi, Leila Nikpoor Ghanavati Page 1
    Due to the complex nature of deviation, delinquency and crime, Criminology and Sociology of Deviations have used, in their studies of social deviations, not only different theoretical frameworks but different methods commonly used in qualitative and quantitative approaches. This diversity of methods has provided great opportunities for the evaluation of the methods and eclectic use of methods, data and theories. This, in turn, has increased the validity of the findings of the research on social deviations. From the viewpoint of qualitative methodology, delinquency and crime should be studied as acts of social actors. Thus, in the study of social deviations, qualitative methods seek the meaning systems of actors, and their interpretations of their acts. Among the qualitative methods commonly used in the studies of social deviations are participant observation, in-depth interview, focus group and ethnography.
  • Seyed Kamaloddin Hosseini, Masoud Imanian Page 13
    In the present century, which is the age of rapid growth of technology and knowledge, in addition to the development of formal teaching, increasing attention has been paid to distant education by various organizations and societies. This paper is a report of a research entitled “a study of the success and obstacles of distant education services project of Khorassan Province Literacy Organization.” The statistical universe of the project included a total of 24655 people, with the sample group being 341. In the first stage, 9 towns were elected using a cluster method. In the second stage, the sample was selected randomly. The results of the statistical tests showed the project is found useful basically by those living in deprived regions, women, youth and the single (81.9% of the respondents, while referring to its shortcomings, found the project useful.) They found its most important advantages as follows: boosting knowledge level (73.7%); increasing the ability to read and write (35%); solving the educational problems of the parents (22.3%); saves time, increases the interest in reading. Fills the leisure time, helps planning for life. The most important shortcoming were announced to be the following: problems related to sending the material (57.22%); content of the books (41.6%); laws and regulations (41.64); human resources (37.48%) budget supply (58.22%) and the problems related to learners (47.2%). The suggestions made to make the project more efficient are the following: giving more variety to the material, including more hilarious staff, satisfying the needs of youth and the single; paying attention to local needs and teaching vocations, holding contests, offering certificates, etc.
  • Dariush Heidari Bigvand, Hamed Bakhshi Page 45
    The purpose of this study is to provide answers to two questions: attitude of the population of Mashhad aged 18 to 65 towards divorce in 2004 and the factors affecting this attitude. The hypotheses of this study have been formed using the views of Durkheim and the theoretical frameworks of functionalism. The study is based on the idea that higher education, conflict at home, attitude towards divorce among family members and relatives, contact with the western culture and society, high expectations of marriage and married life are positively related to divorce and that loyalty to religion and tradition, marriage with relatives, satisfaction with married life, social status and avoidance of illegal sexual relations are negatively related with divorce. The information for the research has been collected using a questionnaire, and a multi-stage cluster sampling method from various areas of the city of Mashhad. In the analysis of data, regression analysis method has been mainly used and the relation between each variable and the dependent variable has been explored. Finally, using multi-variable regression analysis method, the effects of variable son each other and with the attitude towards divorce have been evaluated.
  • Kazem Sam Daliri Page 75
    The fact that the Prophet did not achieve much success in Mecca in converting the people to Islam after 13 years of missionary work and that the people of Medina turned to Islam although the Prophet was not physically present is one of the little understood questions in the history of Islam. The present paper seeks to study, from a sociological point of view, the reason why the people of Mecca, mostly the prophet’s countrymen and relatives, showed resistance and the people of Medina welcomed the new religion. To answer this question, the writer draws on the geographical conditions of Arabia and its effect on the life and culture of the people of Mecca and Medina. The writer also considers the class structure and the political, economic and social relationships between the people in the two cities. To these the writer adds the teachings of the new religion in an attempt to find different reactions showed by the people of the two cities. The results of this analysis are expressed in the form of the following hypotheses: The reason why Islam did not flourish in Mecca was that the teachings of Islam were against the traditions and beliefs, against the political, economic and social order dominating the society and against the interests of aristocracy. The reason why Islam flourished in Medina was the fact that Arabs lived in proximity to Jews and the defeat of Ows tribe from Khazraj and lack of a powerful alliance of aristocrats to fight Islam.
  • Khadijeh Dr. Safiri, Seyedeh Aghileh Mohammadi Page 107
    Generation gap is now taken for granted especially in a society with a young population. Many believe that the transfer of values and culture from the former generation to the new generation is now facing serious problems, so much so that the new generation is no longer committed to the values of the former generation. This paper is concerned with the attitude of mothers and daughters towards their sexual identity. The theoretical foundation of the study is a blend of the theories of Pierre Bourdieu, Anthony Gideons, Karl Manheim and Ingleheart. The study has been carried out using the survey method and a questionnaire. The statistical universe of the study includes all the female students of state universities of Tehran, aged 20 to 25, residing in Tehran, and their mothers. The sample group consists of 344 students selected using a multi-stage clustering method. In the analysis of the data at the explanation level,? ?????? test and Pearson Correlation have been used. The results obtained show a difference between mothers and daughters in their attitude toward their sexual identity. Mothers have a traditional attitude while daughters have a modern attitude. With respect to domestic chores, daughters believe that house chores should be equally shared by women and men. However, as mothers receive higher degrees, they tend to assume a more modern attitude. And as daughters get married, they tend to assume a more traditional attitude.
  • Nasser Dr.Fakouhi Page 141
    Among the intellectual figures of France in the 20th century, Pierre Bourdieu has left the greatest influence on sociological studies. In this respect he may only be compared with Levi Strauss, except for the fact that Strauss’ influence outside France has been much less and that the foundations of Strauss’ thought; that is, the structural theory of social science, has long lost its power while most sociologists believe that Bourdieu’s views are there to stay, already influencing scholars from such diverse disciplines as literary criticism, art, sports sciences, etc. He was so prolific, writing over 30 books and 400 articles; it takes years before a complete understanding of his views is achieved and his views be applied in social sciences and humanities. Perhaps he is best compared with two other imminent sociologist of the 20th century; that is, Emil Durkheim and Max Weber, who left long-lasting influence on sociological thinking. In this paper, the writer first presents s definition of intellectualism. This is followed by a brief introduction of Bourdieu's thoughts and an analysis of his relation as a social scientist with the intellectual circle in France.
  • Gholamali Dr. Liyaghat Page 163
    The purpose of this research is to study domestic violence against women in the city of Tehran, the results of which may be generalized to all cities in Iran due to Tehran’s population diversity. Having defined certain terms and theories, the writers have presented hypotheses, which have been tested in a field study on a statistical universe of 100 housewives, selected randomly from various areas of the city. And the data obtained was analyzed using statistical methods. In the analysis of the data, one-dimensional and two-dimensional tables were used. One-dimensional tables revealed that the families under study were populated families with low formal education, most of them having a low income, (an average of 1000000 to 1500000 Rials), who spent their leisure time mostly at home watching TV or listening to radio, sometimes treated with violence by their husbands who accuse them not of moral wrongs but of negligence in doing house chores and taking care of children. The woman’s financial need has also been a factor for men’s resorting to violence. This shows that Iranian men resort to domestic violence in certain occasions. As for the multi-dimensional tables, the results of the study show that there are significant relationships between violence against women and the following variables: lack of the understanding between the couple, not doing house chores, not caring about children’s homework and the family’s material problems.
  • Naser Dr.Mirsepasi, Akbar Dr.Etebarian Page 181
    With the establishment of modern bureaucracy in Iran, it was expected that the administrative system would find a logical order based on legal rationality. This not only proved to be far from the case, but the administrative system showed an unfortunate return to its previous status as well. The efforts made to improve the system have only aggravated the situation. The first question addressed by this study concerns why this is the case. To find a theoretically sound answer to this question, the writer first conducted a study of documents. The result of the study was the recognition of patrimonial structure as the structure dominating the cultural and social systems of Iran. As a social institution affected by this system, the Iranian administrative system is responsible for behaviors which explain its present inefficiency. The main purpose of the present paper is to explore the question to what extent the need is felt to change the patrimonial structure as the structure dominating the inner and outer actions of the administrative system as an attempt to achieve power balance.