فهرست مطالب

اسلام پژوهی - پیاپی 4 (بهار و تابستان 1389)
  • پیاپی 4 (بهار و تابستان 1389)
  • 168 صفحه، بهای روی جلد: 25,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1389/07/10
  • تعداد عناوین: 8
|
  • سید حسن حسینی(اخلاق) صفحه 1
    غالبا اندیشه پیشرفت یکی از سه اصل بنیانی روشن اندیشی (سده هجدهم میلادی) شناخته می شود. اما می توان ریشه این تفکر را در شش قرن پیش از آن، در اندیشه های ابن رشد، فیلسوف برجسته مشائی مسلمان دید. این مقاله در سه بخش می کوشد تا نخست معنایی از اندیشه پیشرفت به دست دهد، سپس نسبت آن را با عقلانیت، فلسفه و واقع بینی روشن اندیشی بکاود، آن گاه به بررسی دیدگاه ابن رشد نسبت به این تصور بپردازد و نشان دهد که فیلسوفی مسلمان، قرنها پیش، این اصل را اذعان داشته و به لوازمی از آن پایبندی نشان داده است. باور به پیشرفت به نظر هر دو فلسفه بر لزوم تلاش و مسئوولیت پذیری متعاطیان فلسفه می افزاید و آنان را به گشایش دریچه های نو فرا می خواند. فلسفه روشن اندیشی بر اساس تحلیل ارنست کاسیرر و فلسفه ابن رشد عمدتا بر اساس رساله ماندگار وی «فصل المقال» کاویده شده است.
    کلیدواژگان: فلسفه مشاء اسلامی، فلسفه روشن اندیشی، اندیشه پیشرفت، ابن رشد، ارنست کاسیرر
  • محسن آرمین صفحه 27
    تفسیر علمی همزمان با آشنایی مسلمانان با معارف و دانش های دیگر جوامع و رشد و شکوفایی علمی در قرون سوم و چهارم رونق زیادی داشته است. استفاده از دستاوردهای علمی بشری با هدف اثبات اعجاز قرآن و نیز فهم بهتر آیات الهی در میان مسلمانان امری پذیرفته شده بود و بسیاری از دانشمندان و مفسران مسلمان به همین شیوه عمل کرده اند.
    سید مرتضی(355- 435ه. ق) یکی از قله های فقه و کلام و تفسیر و ادب شیعی است. او دانشمندی عقل گرا و پیرو مکتب اصالت عقل است. در نظر او عقل مبنا و ملاک معرفت و شناخت جهان است.
    پایبندی سید مرتضی به رویکرد عقلی به دین چنان است که در طرد هر گزاره یا عقیده دینی مغایر با دلیل مسلم عقلی تردیدی به خود راه نمی دهد. درنظر او عقل مقامی همچون وحی دارد تا آنجا که می توان گفت که خداوند به وسیله دلایل عقلی با ما سخن می گوید و به حقایق رهنمون می سازد. یکی از نتایج عقل گرایی سید مرتضی، التزام به دستاوردهای مسلم و قطعی علم تجربی در فهم آیات قرآن است.
    او را می توان یکی از معتقدان به تفسیر علمی به معنای معتدل آن دانست که از دستاوردهای علمی زمان خود در فهم آیات و روایات بهره برده است. اساسا یکی از ملاک های او در ضرورت تاویل یک روایت یا یک آیه، عدم انطباق آن با قواعدی بوده که از نظر عقل و دانش زمان خویش مسلم انگاشته می شده است.
    کلیدواژگان: سید مرتضی، تفسیر علمی، تفسیر قرآن
  • مرتضی مبلغ، مجتبی زروانی صفحه 45
    محیی الدین ابن عبدالله حاتمی طائی اندلسی، ملقب به شیخ اکبر و مشهور به ابن عربی، متوفای 628 هجری قمری، از صوفیان و عارفان بزرگ اسلامی است که با ظهور وی عرفان اسلامی به تدریج رنگ و بوی تازه ای یافت و در مسیر ویژه ای قرار گرفت. مهمترین وجه عرفان ابن عربی عبارت بود از بیان حقایق و مکاشفات عرفانی در ساختار یک منظومه علمی و نظری که تا پیش از وی سابقه نداشت. شیخ اکبر در ارائه حقایق عظیم و لطایف دقیق و ظریف عرفانی آنچنان نبوغ و هنرمندی از خود نشان داده است که تاکنون در عالم تصوف، کسی یارای خروج از مرزهای ساختار نظری عرفان او و در افکندن طرحی جدید را پیدا نکرده است. صوفیان و عارفان محقق پس از او عمدتا میراث دار و شارح مکتب او بوده اند. حتی مخالفان سرسخت ابن عربی نیز نتوانسته اند از نفوذ گسترده او خود را برکنار نگاه دارند.
    کلیدواژگان: ابن عربی، عرفان نظری، تصوف
  • بخشعلی قنبری صفحه 61
    توکل از مفاهیم اخلاقی و عرفانی فرهنگ اسلامی است. علمای اخلاق با تاسی به قرآن، مسلمانان را به تحقق عینی این مفهوم در زندگی فردی و اجتماعی خود توصیه کرده اند و عارفان از آن، به عنوان یکی از مقامات عرفانی یاد کرده، ضرورت پشت سرگذاشتن آن را بر هر سالکی ضروری دانسته اند. منابع اخلاقی و عرفانی ما، مشحون از ضرورت رویکرد به توکل است.
    توکل در نهج البلاغه هم در معنای اخلاقی و هم در معنای عرفانی به کار رفته است. علی(ع) در نهج البلاغه از جهات مختلف بر اهمیت توکل تاکید کرده، آن را پایه ایمان، عامل متانت اخلاقی، راهی برای دستیابی به فقر عرفانی و عامل تفکر دانسته است. توکل در این کتاب هرگز جانشین کوشش آدمی نشده، بلکه در جایی کاربرد دارد که دست آدمی از اقدام کوتاه است.
    کلیدواژگان: امام علی(ع)، نهج البلاغه، توکل
  • حجت الله جوانی صفحه 85
    هدف این مقاله بررسی تاثیر تعالیم نظری و عملی عرفان بر نهاد خانواده است.
    در مقدمه بحث به مبانی عرفان، عرفان و هدف زندگی و ازدواج از منظر عرفان پرداخته شده است، سپس نقش تربیتی آموزه های نظری عرفان در زندگی انسان: عنصر معنویت، وسعت دید، تغییر نگاه به زندگی و انسان ها، مخالفت با نفس، تزکیه نفس، مراقبه و محاسبه احوال و تاثیر صحبت مطرح شده اند.
    عوامل تقویت و تداوم زندگی خانوادگی از نظر عرفان: آرامش باطنی، تلطیف روح، خوش خلقی، نشاط و شادی، اعتدال در معیشت و غیرت ورزی بیان شده اند.
    در بحث سیر وسلوک عارفانه و تاثیر آن در زندگی خانوادگی به مبادی سیر و سلوک احوال و مقامات عرفانی نظیر زهد، ورع، تواضع، صبر، توکل، عشق، و تاثیر آنها بر بنیاد خانواده پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: عرفان، مراقبه، سیر و سلوک، مقامات و احوال، زهد، تزکیه، توحید، مولوی، غزالی، ورع، تواضع، توکل، صبر، عشق
  • رضا عارف صفحه 111
    اگر چه درباب هویت از زوایای گوناگون تحقیقاتی در کشور انجام شده است اما به عقیده نویسنده، مهمترین نقطه ضعف این تحقیقات در این است که چیستی هویت برای نویسندگان این آثار روشن نیست.
    در این مقاله ضمن نقل آرا مختلف درباره «چیستی هویت»، به تحلیل و نقد آنها پرداخته، سپس دیدگاهی را که به صواب نزدیکتر می نماید، ذکر خواهیم کرد. بخش نخست این مقاله که به چیستی هویت می پردازد، بحثی ناظر بر واقع است و بخش دوم یعنی بخش مربوط به «هویت اسلامی و ویژگی های آن» بحثی ناظر بر ارزش است. آنچه در این مقاله مورد بررسی قرار می گیرد، موارد ذیل است: هویت در لغتنامه ها، هویت در علوم اجتماعی، اقسام تعریف هویت، نقد اقسام تعریف هویت، تعریف شخصیت، تفاوت های هویت و شخصیت، مصداق هویت در آدمی، چیستی هویت های مقید، چیستی هویت اسلامی و ویژگی های آن، راه های دستیابی به هویت اسلامی مطلوب.
    کلیدواژگان: اقسام تعریف، هویت، کیستی، شخصیت، خود، هویت های مقید، هویت اسلامی
  • حسین داورزنی، سید محمد رضوی صفحه 139
    ضمان درک عبارت است از ضمان بایع، نسبت به مبیع و یا مشتری نسبت به ثمن در صورتی که مستحق للغیر درآید و مالک نیز چنین معامله ای را که ماهیتی غیر نافذ دارد، اجازه و تنفیذ نکند. این ضمان یک ضمان قهری است و در عین حال متعاملین شروطی را در ارتباط با آن مطرح می کنند. در ارتباط با مفسد بودن یا مفسد نبودن این شروط نظرات و احکام مختلف و گاه متناقض از سوی فقیهان مطرح شده است. نکته اصلی این است که همه شروط مطرح در ارتباط با ضمان درک را به راحتی نمی توان پذیرفت و جای بحث و مناقشه دارد.
    کلیدواژگان: ضمان درک، عقد فضولی، شرط اسقاط، شرط تشدید، شرط تخفیف
|
  • Hassan Hosseini (Akhlaq) Page 1
    Frequently, the idea of progress considered as one of the three foundations of the enlightenment philosophy (eighteenth century A.D). But it can be traced to the philosophy of Ibn Rushd, the great Muslim Illuminationist (Masha’i) philosopher, six centuries before that. This article, in its three parts, gives a definition of the idea first, then explores its relationship with rationality, philosophy and realism, and finally studies the views of Ibn Rushd on this notion and shows that a Muslim philosopher, centuries ago, has acknowledged this principle and had commitment to some of its requirements. Belief in progress in both philosophies makes it necessary for the folks of philosophy to increase their sense of responsibility, and opens new horizons before them. I have studied the Enlightenment, mainly, relying on Ernest Cassirer’s analysis, and the philosophy of Ibn Rushd, referring to his important treatise -“Fasl al-Maqal”.
  • Mohsen Armin Page 27
    Scientific interpretation was of great growth and prosperity in the third and fourth centuries as Muslims got acquainted with the science and knowledge of other societies. Using the scientific achievements with the aim of proving the miracle of the Quran and a better understanding of divine revelation was something accepted among Muslims, and many Muslim scholars and commentators had the same practice.Sayyid Morteza (355- 435 AH.) is one of the peaks of Shiite jurisprudence, theology, interpretation and literature. He is considered as a rationalist scholar, a follower of rationalism. For him, reason is the basis of knowledge and understanding the world.Sayyid Morteza’s commitment to intellectual approach to religion is so firm that he does not hesitate to reject any religious statement or belief which does not agree with reason. Wisdom, in his doctrine, has the same status as Divine inspiration, to the extent that we can claim God speaks to us, and directs us to the truth through the reason. One result of Sayyid Morteza’s rationalism is commitment to inalienable and absolute achievements of experimental sciences to understand the Qur’an. He can be considered as one of the believers in the scientific interpretation in its moderate term, who made use of the scientific achievements of his time to understand the Qur’anic verses and hadith (recite). Basically, one of his criteria to feel the necessity to interpret a recite or a verse was its inconsistency with the rules indisputable in terms of the knowledge and the wisdom of his time.
  • Morteza Moballeq, Mojtaba Zurvani Page 45
    Muhyi al-Din Ibn-Abdullah Hatami Taei Andalusi (560-638 A.H./1165-1240 A.D.), known as Ibn ‘Arabi and with the honorific title recorded as Sheikh Akbar (the great master), is considered as one of the greatest speculative geniuses in Islamic mysticism under whose influence Islamic mysticism gradually acquired a new coloring and flavor, and was directed to a new path. The most important characteristic of Ibn ‘Arabi’s mysticism was that he expressed mystical facts and apprehensions in verse in a theoretical structure that nobody had done before. Sheikh Akbar showed such talent in this that nobody has been able to go beyond the borders of the theoretical structure of his mysticism and propose a new scheme. The Sufi mystics and scholars after him were mainly followers of his school. Even his ardent opponents could not resist his influence.
  • Bakhshali Ghanbari Page 61
    Trust is a key concept in Islamic ethic and mysticism. Relying on Qur’an, the ethicists have advised Muslims to realize this concept in their personal and social life. Mystics treat it as one of the mystical stages passing through which is a must for every wayfarer. Our written literature on ethics and mysticism, frequently repeat the necessity of taking it into consideration.Nahj al-blaqah uses this term both in its moral and mystical senses. Imam Ali (peace be upon him) emphasizes the importance of the trust from different dimensions, and considers it as the basis of faith, the cause of moral serenity, a way to achieve mystical poverty, and the cause of thinking. Yet, Nahj al-blaqah never knows trust as an alternative for human’s effort: it works where the man does not give up efforts.
  • Hojatollah Javani Page 85
    This paper aims to study the influence of theoretical and practical teachings of mysticism on family institution. At first, we have introduced the fundamental principles of Sufism, the purpose of life and marriage from its perspective, and then we have discussed educational role of the theoretical teachings of Sufism in human life - spirituality, broadmindedness, fighting against self, purification of the soul, meditation and introspection- and the factors of strengthening and sustaining family life in mysticism view - inner peace, gentleness, joy and happiness, moderation in living and jealousy. Discussing the spiritual path and its impact on family life, we have talked about its foundation, mystical states, and stages such as piety, virtue, humility, patience, trust in God, love, and their effect on family.
  • Reza Aref Page 111
    Although in our country identity has been searched from various angles, the author of the present article believes that the most important point of weakness in the researches lies in that it is not clear for the authors of these works what this identity exactly is. This paper, criticizing different views on the “identity of identity”, offers a view which is close to what seems to be right. The first part of the article that deals with the identity of identity considers the facts; the second part that is about “Islamic identity and its features” considers values. What this article is examining are as follows: the lexical meanings of identity in dictionaries, identity in social sciences, types of defining identity, criticizing the types of defining identity, definition of personality, differences between identity and personality, the referents of identity in human, the identity of bound identities, the identity of Islamic identity and its features, the ways to achieve the desired Islamic identity.
  • Hossein Davarzani, Sayyed Mohammad Razavi Page 139
    Eviction guarantee is a seller’s responsibility to return the buyer the money paid by them for the purchased property, and a buyer’s responsibility to return the purchased property to its real owner when it turns out to belong to someone other than the seller, and the real owner does not approve the business. While eviction guarantee is taken for granted and does not need to be explicitly expressed in a contract, both buyers and sellers may set some conditions on it. Different and sometimes conflicting views and rulings have been suggested by jurists (Faqeehs) on both appropriateness and inappropriateness of such conditions. The point is that not all of the conditions can fully be accepted. They are a matter of debate.