فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال چهاردهم شماره 3 (پاییز 1390)
  • سال چهاردهم شماره 3 (پاییز 1390)
  • 182 صفحه، بهای روی جلد: 20,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/02/15
  • تعداد عناوین: 9
|
  • علیرضا افشانی، صدیقه ابراهیم پور، عباس عسکری ندوشن صفحات 1-18
    پس از انقلاب اسلامی٬ توسعه روستایی در کانون اصلی تمرکز سیاست های دولت و راهبردها و برنامه های کشور بوده است٬ از این رو٬ بررسی ابعاد مختلف توسعه و بویژه توسعه انسانی در روستاها بسیار اهمیت دارد. پژوهش حاضر به بررسی جایگاه توسعه انسانی نقاط روستایی استان های کشور در سال های 1375 و 1385 می پردازد٬ و بدین منظور برای سنجش توسعه انسانی به روش تاکسونومی عددی٬ از چهارده شاخص در سه بخش آموزشی٬ اقتصادی و بهداشتی بهره می گیرد و همچنین٬ داده های پژوهش با مراجعه به آمارنامه ها و سرشماری های موجود استخراج می شود. نتایج پژوهش نشان دهنده نابرابری های بسیار میان نقاط روستایی استان هاست و با وجود بهبود نسبی وضعیت توسعه انسانی در فاصله ده سال مورد بررسی٬ از ایجاد تغییراتی خاص در سلسله مراتب و رتبه نقاط روستایی استان های مختلف حکایت دارد٬ و از لحاظ شاخص های مورد بررسی٬ برخوردارترین نقاط روستایی کشور در استان-های تهران و اصفهان و محروم ترین آنها نیز در استان های سیستان و بلوچستان٬ کردستان و آذربایجان غربی واقع است.
    کلیدواژگان: نقاط روستایی، شاخص های توسعه انسانی، تاکسونومی عددی
  • مهدی پورطاهری، ابوذر زال، عبدالرضا رکن الدین افتخاری صفحات 19-49
    در مفهوم «پایداری»، حفظ سرمایه های انسانی، طبیعی، اجتماعی و اقتصادی در راستای عدالت بین نسلی در کانون توجه قرار می گیرد. همچنین، چارچوب نظری پایداری نشان می دهد که هر برنامه ریزی با رویکرد توسعه پایدار نیازمند ارائه تصویری چندبعدی از فضای مورد مطالعه است. در این بین، «پایداری اجتماعی» به عنوان یکی از ابعاد توسعه پایدار بیشتر با ابعاد کیفی همگام است و از طریق مفاهیمی چون «زندگی انسانی» و «احساس رفاه» در محیط اجتماعی ارزیابی می شود. پژوهش حاضر، با رویکردی جغرافیایی، به بررسی سطح پایداری اجتماعی، نحوه انتخاب شاخص ها و ارزیابی روش های سنجش و اولویت بندی آنها در دویست خانوار روستایی مستقر در چهارده مرکز روستایی واقع در شهرستان خرم بید در استان فارس پرداخته است. نتایج اندازه گیری و سطح بندی پایداری اجتماعی در مراکز روستایی در منطقه مورد مطالعه، با بهره گیری از الگوریتم «تاپسیس» مبین تطبیق کامل این مدل با مشاهدات تجربی است.
    کلیدواژگان: پایداری اجتماعی، توسعه پایدار روستایی، رتبه بندی، خرم بید (شهرستان)
  • آرزو مختاری حصاری، حسین شعبانعلی فمی، علی اسدی، زهرا زارعی دستگردی صفحات 51-68
    در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، نبود نظام خدمات رسانی مناسب، عادلانه و کارآ دسترسی کشاورزان به خدمات و نهاده ها را دشوار می سازد. از این رو، پژوهش حاضر به تبیین، تحلیل و اولویت بندی مشکلات کشاورزان در دسترسی به خدمات کشاورزی می پردازد. پژوهش به روش پیمایشی انجام می شود. جامعه آماری را کشاورزان بخش مرکزی شهرستان میانه (8318 نفر) تشکیل می دهند. حجم نمونه با استفاده از رابطه کوکران 180 نفر برآورد شده، روش نمونه گیری از نوع ترکیبی مشتمل بر نمونه گیری خوشه ای و طبقه ای متناسب است؛ و برای جمع آوری اطلاعات میدانی، از پرسشنامه استفاده می شود. براساس نتایج تحلیل، مشکلات کشاورزان ریشه در پنج عامل نگرشی، نظارتی و حمایتی، زیرساخت های حمل و نقل، توزیع زمانی خدمات، و آموزشی و ترویجی دارد، که حدود شصت درصد کل مشکلات آنها در دسترسی به خدمات کشاورزی را تبیین می کنند.
    کلیدواژگان: خدمات کشاورزی، نظام خدمات رسانی، بخش مرکزی (شهرستان میانه)، میانه (شهرستان)
  • سیدعلی بدری، مجتبی قدیری معصوم، صامت فرهادی، حافظ اسکندری صفحات 69-91
    مطالعه تطبیقی از روش هایی علمی است که از رهگذر آن، می توان به تجربه ها و موفقیت های سایر کشورها در زمینه های متفاوت پی برد و از آن برای رسیدن به نتایج مطلوب سود جست. هدف مقاله حاضر مطالعه تطبیقی مدیریت روستایی چین و ایران است که طی آن، وضعیت مدیریت روستایی دو کشور در دو مقطع زمانی و بر اساس رویدادهای مهم تاریخی- سیاسی تحول ساز بررسی می شود؛ و سرانجام، سنجش و مطالعه تطبیقی وضعیت دو کشور با شاخص های حکمروایی صورت می گیرد. روش پژوهش حاضر از نوع مطالعات اسنادی- تطبیقی با بهره گیری از شیوه تحلیل محتواست. نتایج به-دست آمده نشان می دهد که در مقطع زمانی اول، مدیریت روستایی در دو کشور یکسان و بر پایه اصول سنتی حاکم بر دو جامعه استوار است؛ اما پس از رویداد انقلاب دوم در چین (1978)، و تقریبا همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در 1979، دستاوردهای این کشور در زمینه مدیریت روستایی و حکمروایی محلی چشمگیرتر است.
    کلیدواژگان: مدیریت روستایی، حکمروایی محلی، ایران، چین
  • یوسف قنبری، حمید برقی، احمد حجاریان صفحات 93-112
    هدف این پژوهش، بررسی وضعیت شاخص های اجتماعی، فرهنگی، بهداشتی و زیربنایی دهستان های شهرستان اصفهان و رتبه بندی آنها از نظر برخورداری از شاخص های توسعه است. در این پژوهش با استفاده از داده های سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385، تعداد 44 شاخص انتخاب شدند و دهستان های منطقه با روش های تاکسونومی عددی و موریس، رتبه بندی و درجه توسعه یافتگی آنها تعیین و تحلیل گردید. نتایج تحقیق نشان داد که در هر دو روش، دهستان های قهاب جنوبی، رودشت شرقی، براآن شمالی و جرقویه در گروه دهستان های توسعه یافته، و دهستان های سیستان، رودشت و زفره در زمره دهستان های محروم قرار گرفته اند. همچنین، در شاخص های 44 گانه نابرابری زیادی وجود دارد، به گونه ای که در روش موریس این نسبت 23 برابر، و در روش تاکسونومی این اختلاف حدود 376/0 است.
    کلیدواژگان: تاکسونومی عددی، توسعه یافتگی، شاخص های توسعه، ضریب ناموزون موریس، اصفهان (شهرستان)
  • پیمان فلسفی صفحات 113-132
    نهادینه شدن مشارکت در میان کشاورزان از مفاهیم بسیار مهم در توسعه روستایی است. هدف اصلی پژوهش حاضر تعریف و سنجش این مفهوم و بررسی عوامل تاثیرگذار بر آن است؛ و از میان عوامل مختلف، ویژگی های شخصی، اجتماعی و اقتصادی در کانون توجه قرار دارد. همچنین، سطح مشارکت کشاورزان شامل مشاوره، مشارکت در مسائل اجرایی، ارزشیابی، مالی و بهره مندی از منافع مشارکت تعریف و سنجیده شده، تاثیر آن بر متغیر وابسته بررسی می شود. جامعه آماری پژوهش (که طی دوره 1382 تا 1390 انجام شده) 1450 تن از ساکنان دهستان سگزآباد و حجم نمونه برابر با 138 نفر از سرپرستان خانوار است. نتایج نشان می دهد که اندازه خانوار با متغیر نهادینه شدن مشارکت همبستگی مثبت و معنی دار دارد؛ و مشارکت کشاورزان در اجرا، ارزشیابی و مسائل مالی و بهره مندی آنها از منافع پروژه هم با نهادینه شدن مشارکت در میان کشاورزان رابطه ای مستقیم و معنی دار دارد.
    کلیدواژگان: مشارکت کشاورزان، تشکل های تولیدی، صنفی، سگزآباد (دهستان)، بویین زهرا (شهرستان)
  • محسن شاطریان، محمود گنجی پور، امیر اشنویی صفحات 133-150
    در عرصه فضایی، سکونتگاه های انسانی اجزای تشکیل دهنده یک نظام در قلمرو فضای جغرافیایی خاص قلمداد می شوند و از این رو، همواره بین آنها مناسبات گوناگون وجود دارد. پژوهش حاضر، به لحاظ روش، از مطالعه اسنادی و از نظر تجربی، برای بررسی متغیرها، از روش پیمایشی (پرسشنامه) سود می جوید؛ و حجم نمونه 240 نفر است. نمونه گیری به-روش طبقه بندی انجام می پذیرد و تعداد نمونه ها، بر اساس سهم جمعیتی در هر روستا، توزیع و پرسشگری آنها به صورت تصادفی انجام می گیرد. برای پردازش داده ها، با توجه به سطح سنجش متغیرها، از روش های آماری توصیفی و آماره های استنباطی استفاده می شود. نتایج پژوهش نشان دهنده تاثیرگذاری احداث شهرک عشایری بر شاخص های اجتماعی، اقتصادی و کالبدی روستاهای پیرامونی است.
    کلیدواژگان: شهرک های عشایری، شاخص های اجتماعی، شاخص های اقتصادی، شاخص های کالبدی، بخش مرکزی (شهرستان کوهرنگ)، کوهرنگ (شهرستان)
  • سیدسعید آیت، الهه اعظمیان صفحات 151-164
    با توجه به اهمیت توسعه پایدار در روستاها و وضعیت ایران، افزایش مهارت های زنان روستایی می تواند نقش مهمی در ارتقای وضعیت روستاها داشته باشد. فناوری اطلاعات به دلیل تعدد نقش هایی که در رویکرد توسعه دارد و با ایجاد شبکه گسترده ای که به ایفای این نقش ها می پردازد، می تواند سبب توانمندسازی و تاثیرگذاری آگاهانه بر زنان گردد. در این تحقیق رابطه میان توانمندی زنان روستایی و میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در روستای شاپورآباد در استان اصفهان در سال 1389 با شیوه تحلیلی- توصیفی بررسی شده است. جامعه آماری این پژوهش شامل 317 نفر از زنان با سواد با سن بالای 15 سال است که از طریق نمونه گیری تصادفی انتخاب شده اند. نتایج این مطالعه نشان می دهد که در ابعاد بررسی شده، زنان در سطوح بالای استفاده از فناوری، از توانمندی بیشتری برخوردارند.
    کلیدواژگان: فناوری اطلاعات و ارتباطات، زنان روستایی، توانمندسازی، شاپورآباد (روستا)، برخوار و میمه (شهرستان)
  • مهدی ابراهیمی صفحات 165-172
|
  • Seyyed Alireza Afshani, Seddigheh Ebrahimpour Abbas Askari Nadooshan Pages 1-18
    Rural development has been the main focal point of state policy, strategy and plan in post revolutionary era. Thus, the examination of different dimensions of human development is particularly important in rural areas. This study examines human development situation during 1996-2006 in rural areas of Iran. The study applies numerical taxonomy of 14 indicators related to education, economy and health sectors. The data is extracted from census and official documents. The results indicate significant inequalities between the rural areas of different provinces; and despite relative improvement in human development conditions during the ten years under study, significant changes cannot be observed in the rankings of the studied areas. Tehran and Isfahan provinces are ranked as the highest; and Sistan-va-Baluchetan, Kordestan, and West Azerbayjan are known as the most deprived rural areas with respect to the studied indicators.
  • Mehdi Pourtaheri, Abouzar Zal, Abdorreza Rokneddin Eftekhari Pages 19-49
    The conservation of human, natural and socio-economic capital is a main concern in sustainability concept and in the direction of intergenerational equity. In addition, the theoretical framework of sustainability indicates that every planning with a sustainable development approach requires a multi-dimensional presentation of studied case. Social sustainability is rather associated with qualitative aspects, being evaluated by concepts such as human life, the feeling of welfare, and prosperity in social environment. The rural community in Iran is influenced by different policies and trends in recent decades and it has been under extensive changes, but there is some evidence indicating the movement of rural areas towards social unsustainability in particular. The present study applies a geographical approach to the examination of the level of social sustainability, the method of indicators selection, and evaluation of prioritizing and measuring methods among 200 rural households in 14 rural centers located in Khorrambid county in Fars province. The results of measuring and ranking social sustainability in the county, by application of TOPSIS, are consistent with empirical methods.
  • Arezoo Mokhtari Hesari, Hossein Shabanali Fami, Ali Asadi, Zahra Zarei Dastgerdi Pages 51-68
    Farmers’ access to services and inputs are problematic, due to the lack of efficient, appropriate and equitable agricultural service system in many developing countries. The present study is an attempt to explain, analyze and prioritize the problems of farmers’ access to agricultural services. The research is a quantitative survey; the statistical population includes the farmers of central district of Mianeh county, and the total number is 180. Sampling method is a composition of clustering and proportionate stratification, and the data is collected by a questionnaire. The results indicate that the farmers’ access problems are rooted in five attitudinal factors: supportive and monitory, transport infrastructure, time distribution of services, extension, and training that can explain 60 percent of the problems of their access to agricultural services.
  • Seyyed Ali Badri, Mojtaba Ghadiri Masoum, Samet Farhadi, Hafez Eskandari Pages 69-91
    Comparative study as a scientific research method can lead to the discovery of the success and experiences of other countries in different areas, and these successes can be used as beneficial lessons to achieve desirable results. The purpose of the present paper is to study rural management in Iran and China comparatively during two periods based on important evolutionary historical-political events; and ultimately, governance indices are applied for measurement and comparative study. The research methodology is documentary by application of content analysis. The results indicate that in the three primary periods, rural management is the same, based on traditional principals that governed the society, but it has been changed after the second revolution in China (1978), which is concurrent with Islamic revolution in Iran; Chinese achievements are more significant in the rural management and local governance.
  • Yousef Ghanbari, Hamid Barghi, Ahmad Hajjarian Pages 93-112
    The purpose of this study is to examine the situation of social, cultural, health and infrastructural indicators in Isfahan’s sub-districts and to rank them according to their access to development indicators. Forty four indicators are selected from 2006 population and housing census, and region’s sub-districts are ranked and their levels of development identified and analyzed by the application of numerical taxonomy and Morris methods. The results indicate that in both methods, South Ghahab, East Rodasht, North Bran and Jarghoyeh are identified as developed while Sistan, Rodasht and Zafre are categorized as deprived sub-districts. In addition, significant inequality exists in the studied indicators, such that in Morris method this ratio is 23 times and in Taxonomy this difference is around 0.376.
  • Peyman Falsafi Pages 113-132
    Institutionalization of participation among farmers is a very important issue in rural development. The main purpose of this study is to define and measure this concept and factors affecting it. Among different factors, the study considers personal, social and economic characteristics. In addition, the level of farmers’ participation (consultation, participation in implementation, financial matters, evaluation and benefiting from participation) is defined and measured and its impact on dependent variable is examined. Statistical population in this study, which has been carried out from 2003 to 2011, is 1450 residents of Sagzabad county and the sample size is equal to 138 heads of households. The results indicate that the only variable that has a significant and direct relationship with institutionalization of farmers’ participation is the size of household. Farmers’ participation in implementation, evaluation and financial issues and their benefit from the project relate directly and significantly to institutionalization of farmers’ participation.
  • Mohsen Shaterian, Mahmoud Ganjipour, Amir Oshnooi Pages 133-150
    In spatial environment, human habitat is recognized as one of the forming components of a system in a specific geographical space and as such, different relationships exist among them. This study is a survey; the data is collected by a questionnaire, and the sample size is 240, which is selected randomly. The sampling method is proportionate stratification. The data is analyzed by paired t test. The results indicate that the establishment of nomad estates influences social, economic and physical indices on peripheral villages but no impact is found on cultural index of these villages.
  • Seyyed Saeed Ayat, Elaheh Azamian Pages 151-164
    Enhancement of rural women’s skills can play an important role in improving the conditions of rural areas. Information technology can play different roles in development approach and has an extensive network that can aid the performance of its roles. It can affect rural women’s awareness and empowerment process. This study is a descriptive analytical attempt in 2010 to examine the relationship between the empowerment of rural women and the use of information and communication technology in Shapoorabad village in Isfahan province. The statistical population includes 317 literate women over the age of 15; and the sample size is selected randomly. The results indicate that the higher use of information technology is associated with the higher level of empowerment.