فهرست مطالب

پژوهش های تاریخی - سال سوم شماره 3 (پیاپی 11، پاییز 1390)
  • سال سوم شماره 3 (پیاپی 11، پاییز 1390)
  • تاریخ انتشار: 1391/04/21
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فریدون الهیاری، اصغر فروغی، عزت الله عبداللهی نوروزی صفحه 1
    لر یکی از اقوام ریشه دار و اصیل ایرانی است که در مناطق وسیعی از غرب ایران تا منتهی الیه دامنه های جنوبی زاگرس پراکنده است. پیش از آنکه قلمرو کنونی لرها به تصرف آریایی ها درآید، اقوام باستانی، نظیر کاسی ها، عیلامی ها و آسیانی ها سکونت داشتند. از قرن چهارم هجری که نخستین بار واژه «لر» در متون تاریخی مورخان و جغرافی نویسان مطرح گردید، در خصوص منشا نژادی این قوم نظریات گوناگون و بعضا متضادی مطرح شد که در این میان «نظریه کرد دانستن قوم لر»در بین مورخان و جغرافی نویسان، طرفداران بیشتری دارد. اگر چه پیوستگی نژادی، فرهنگی و تاریخی لرها و کردها را نمی توان انکار کرد و هردو گروه ایرانی هستند و بخش بزرگی از جمعیت آنان بازماندگان ساکنان قدیمی ایران زمین هستند، اما علیرغم خاستگاه واحد و مشترکات فراوانی که دارند، در طول تاریخ به ویژه از دوران اسلامی بدین سوی، این دو گروه هویت قومی مستقلی داشته و به عنوان دو جمعیت بزرگ از هم تفکیک شده اند. از این روی این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی به نقد و بررسی نظریه متداول در برخی متون و منابع تاریخی درباره این که قوم لر شاخه ای از کردها هستند می پردازد و قوم لر را در کنار قوم کرد به عنوان یکی از اقوام ایرانی معرفی می کند.
    کلیدواژگان: خاستگاه، منشا نژادی، قوم لر، قوم کرد، منطقه لرستان، زاگرس نشینان
  • سیداحمد خضری، محمد نورمحمدی نجف آبادی، حسین بیاتلو صفحه 15
    گسترش فتوحات اسلامی و حضور سپاهیان مسلمان در قلمروهای جدید همواره با موانعی جدی روبرو بود. شکل گیری مقاومت های محلی ساکنان بومی سرزمین های تازه فتح شده را می توان از مهم ترین این موانع به شمار آورد. وجود این دست مقاومت ها درسرزمین مغرب یکی از اصلی ترین مشکلات پیش روی فاتحان این سرزمین بود. از جمله آن مقاومت پایداری «کاهنه» منطقه اوراس در برابر فاتحان مسلمان است. این مقاله برآن است تا پس از بررسی بازه زمانی نه ساله ای (81 -73ه.ق/700-692م) که به شکل گیری مقاومت کاهنه در برابر مسلمانان انجامید، نخست تصویر دقیقی از شخصیت وی ارائه داده، آن گاه به پرسش های مهمی که درباره او و ارتباطش با رویدادها و جریان های سیاسی مغرب وجود دارد، پاسخ گویند و در آخر پیامدهای مقاومت و شورش او را بررسی کرده، دلایل وقفه طولانی مدت فتح مغرب را در مقایسه با دیگر سرزمین های مفتوحه تبیین نماید.
    کلیدواژگان: واژه های کلیدی: کاهنه، فتوحات، مغرب اسلامی، افریقیه، اوراس، بربر
  • علی اکبر کجباف، مرتضی دهقان نژاد، کورش هادیان صفحه 29
    این نوشتار به روش تاریخی و با تاکید بر نگاه جامعه شناسانه به تاریخ، در چارچوب نظری دو گفتمان هویت ایرانی و روابط نخبگان با حوزه قدرت سیاسی، تلاش می کند به تبیین و مقایسه جایگاه و کارکرد دولت مردان و نخبگان سیاسی و ایلی عشیره ای کرد در دو دوره صفویه و قاجار بپردازد. از مهم ترین یافته های این تحقیق آن است که در مجموع دو دوره، از نظر قومی و مذهبی، مانعی جدی بر سر راه ارتقای دولت مردان و نخبگان کرد در مراتب اداری و سیاسی دولت مرکزی ایران وجود نداشته و نخبگان مذکور در هر دو دوره تا عالی ترین مراتب قدرت بالا رفته اند. هم چنین دیگر یافته این پژوهش نشان می دهد که برآیند نهایی کارکرد دولت مردان و نخبگان کرد، در مسیر تامین منافع و تحکیم امنیت و پیگیری اهداف ملی دولت مرکزی ایران بوده است.
    کلیدواژگان: نخبگان کرد، دولت مرکزی، صفویه، قاجار
  • عباس احمدوند، سعید طاووسی مسرور صفحه 59
    احمدبن طیب سرخسی، شاگرد و مصاحب کندی، از آغازگران جریان فلسفه یونانی در میان مسلمانان به شمار می رود. او که در بسیاری از شاخه های علم متفنن بود، برخی از کتب علمی- فلسفی یونانی را به زبان عربی ترجمه یا اقتباس کرد؛ با این همه، هیچ یک از آثار او به دست ما نرسیده است. در میان آثار منسوب بدو، چند کتاب و رساله در جغرافیای ریاضی و وصفی به چشم می خورد؛ یکی از این آثار، سفرنامه سرخسی است به جزیره، شامات و فلسطین. برخی فقرات و عبارات این سفرنامه در منابع کهن عربی پراکنده است که با گردآوری و توضیح آنها، می توان بخشی از سفرنامه را بازسازی کرد و بدین ترتیب وضعیت جغرافیایی بخشی مهم از جهان اسلام را در اواخر قرن سوم هجری فراروی قرار داد.
    کلیدواژگان: جغرافیای اسلامی، مسالک و ممالک نگاری، احمدبن طیب سرخسی، سفرنامه سرخسی
  • روح الله بهرامی، مهدی صلاح صفحه 77
    سرزمین لرستان کوچک در بخش میانی زاگرس در غرب ایران از نیمه دوم قرن ششم شاهد ظهور حکومتی بومی- محلی از میان قبایل و عشایر لر ساکن در این دیار بود. این منطقه قبل از تاسیس سلسله خورشیدیان (اتابکان لر کوچک) به وسیله نمایندگان حکام عراق عجم وابسته به دولت سلجوقیان و دربار خلافت عباسی اداره می شد. مردم و عشایر لر مالیات خود را به دربار دارالخلافه بغداد پرداخت می کرده اند. شکل گیری قدرت محلی اتابکان لر کوچک (آل خورشید) به مرکزیت قلاع گریت، مانگره و شاپورخواست در یکصد سال آخر خلافت عباسیان، نگرانی هایی را برای دربار خلافت عباسی در کنترل یکی از ایالت های نزدیک به دربار خلافت عباسی در بغداد ایجاد کرد و سبب شکل گیری مناسبات و مجادلات خاصی در دوره نخست فرمانروایی این حکومت بومی با دربار خلفا تا سال 656 ق/ 1258م شد. این روند در نهایت منجر به اتحاد و همراهی دولت آل خورشید با مغولان و مشارکت فعال آنان در مخالفت با امرای دربار خلافت و آخرین خلیفه عباسی، المستعصم ب الله و فتح بغداد شد. این مقاله با نقد وبررسی روایت های موجود درباب چگونگی انتساب اتابکان لر کوچک به عباسیان، شکل گیری قدرت آل خورشید و چرایی رفتار سیاسی آنان با دربار خلافت عباسی و در نهایت نقش سلسله اتابکان لر کوچک در زمان هجوم مغولان به بغداد و زوال خلافت عباسی را مورد بحث قرار داده است.
    کلیدواژگان: خلافت عباسی، اتابکان لر کوچک، آل خورشید، شجاع الدین خورشید، مغولان
  • روزبه زرین کوب، حمیدرضا پاشا زانوس صفحه 99
    مفهوم «پاتریمونیال- بوروکراتیک» (Patrimonial-Bureaucratic)در جامعه شناسی وبر یکی از مهمترین مدل های کشورداری در جوامع «سنتی» (Traditional)است. نظام های سیاسی پاتریمونیال-بوروکراتیک که خود گونه ای از نظام های پاتریمونیال است، دارای دو خصلت به ظاهر متضاد، اما مکمل هم هستند؛ یکی جنبه خودکامگی نظام های مذکور است که با توجه به آن حکومت عرصه خودکامگی حاکم پاتریمونیال می شود و دیگری ویژگی بوروکراتیک بودن این نوع نظام هاست که آنها را از نظام های سیاسی دیگر متمایز کرده، برتری می دهد. با عنایت به این تعریف مجمل از ساختار پاتریمونیال- بوروکراتیک و با استناد به روش تاریخی در گردآوری اطلاعات و روش تعلیل و مفاهمه و تلفیق آنها نظام سیاسی دولت ساسانی بر مبنای مشخصه های مذکور در یک نظام پاتریمونیال- بوروکراتیک مورد ارزیابی و بررسی قرار خواهد گرفت. در این بررسی سعی خواهد شد تا در حد امکان علل و عوامل شکل گیری شاهنشاهی ساسانی و میزان انطباق و یا عدم انطباق آن با نظریه پاتریمونیالیسم-بوروکراتیک ماکس وبر مورد تحلیل و تعلیل قرار گیرد. عقیده نگارندگان برآن است که نظام سیاسی شاهنشاهی ساسانی در قسمتی از حیات خود یعنی از دوره زمامداری شاپور دوم تا پایان پادشاهی خسرو انوشیروان غالب ویژگی ها و مشخصات نظریه پاتریمونیال - بوروکراتیک را دارا بوده است.
    کلیدواژگان: ساسانیان، نظام سیاسی، پاتریمونیال، بوروکراتیک، دیوان سالاری
  • قاسم صحرائی، مریم میرزایی صفحه 113
    با مطالعه تاریخ بیهقی، روابط تیره چهره های طراز اول غزنویان و فضای غیرشفاف حاکم بر دربار مسعود غزنوی بخوبی مشهود است. بی اعتمادی، فریبکاری، تظاهر و دروغ ویژگی تقریبا مشترک بین ارکان حکومت سلطان مسعود است. جناح بندی درباریان و منازعه محمد و مسعود در جانشینی محمود، خودبینی و خودرایی سلطان، جاسوسی، دورویی و تظاهر، تهمت، انتقام و فساد در نظام اقتصادی و اجتماعی، از مهم ترین مصادیق بی اعتمادی در دستگاه مسعود غزنوی بوده است. بی اعتمادی در میان لایه های مختلف دربار، موجب از هم گسیختگی و عدم انسجام ارکان حکومت و شکست ها و ناکامی های دوران سلطنت مسعود غزنوی است.
    کلیدواژگان: بی اعتمادی، غزنویان، مسعود غزنوی، تاریخ بیهقی
|
  • F. Allahyari, A. Foroghi Page 1
    Lor tribe is one of the perennial and full-blooded tribes of Iran who are the settlers of expanded areas from west to the extreme southern plains of Zagross Mountains range. The ancient tribes such as Kases, Elamites, and Aryans lived in this territory. Lorestan was occupied by Aryans. From the fourth century Hejira, when the word “Lor” appeared in the historical texts by historians and in geographical texts by geographers for the first time, there were various and sometimes contradicting viewpoints over the racial origin of these two tribes. Among the historians’ and geographers’ knowing Lor tribe as Kurds prevailed. Although we cannot deny the racial and cultural unity of Lors and Kurds as both are Iranians and a great number of their population are the survivors of Iran’s ancient settlers, despite the united origin and frequent common elements, these two tribes have had an independent identity during the history, particularly from the Islamic era forward and were segregated as two main separate groups. Regarding the question “Is the Lor race a branch of the Kurd race” the attempt is made in this article to evaluate and examine the historic data through descriptive and analytic approaches by referring to library sources.
    Keywords: Origin, racial origin, Lor tribe, Kord tribe, Lorestan zone, Zagross residents
  • A. Khazari, M. Nour Mohammadi Najafabadi, H. Biatloo Page 15
    The expansion of the Islamic conquest and the presence of the Islamic army upon new territories faced new obstacles. The formation of the local resistance of the rural people of the newly conquered lands counted as the most important of the obstacles, in this case Maghrib where Kahina of Uras rebelled against Muslim conquerors. The objective here is to evaluate the 9 years conflict (73-81AH/692-700AD) between Kahina's and Muslims and present a precise image of her personality, then to answer the important questions regarding her involvement in the political activities that took place in Maghrib, and finally to evaluate the outcomes, and to state the reasons for the hardship and time spent on conquering Maghrib in comparison with easily concurred territories by Muslims in the same period.
    Keywords: Kaheneh, conquests, Islamic Maghrib, Africa, Oras, Barbar
  • Aa Kajbaf, M. Dehghannejad, K. Hadian Page 29
    The historical method with a sociological approach on the history is adopted in this study regarding the theoretical framework that contributed to the nature of discourse regarding the Iranian identity and the relation of Kurdish leaders and elite in the political arena in Safavied and Qajar dynasties. The attempt is made to analyze and compare the status and the function of the political figures of the Kurdish tribal leaders during the Safavid and Qajar eras. The most important finding here is the fact that there were no fundamental and earnest measures that would prevent the promotion of the aforesaid Kurdish officials in both the dynasties. The prevailing trend was that these leaders and elite were selected for higher ranks in the central government. Their contributions with respect to protection, strength and seeking to accomplish the national objectives cannot be ignored.
    Keywords: Kurdish elite, central government, Safavid, Qajar
  • A. Ahmadvand, S. Tavoosi Masroor Page 59
    Ahmad b. Tayyib Sarakhsi, the pupil of the philosopher al Kindi, was one of the Pioneers in the Hellenistic Philosophy scholars among the Muslims. He was a well-learned scholar in the various scientific disciplines. Sarakhsi translated and extracted a great deal of Greek scientific-philosophical books and texts into Arabic language. Unfortunately none of his books are available to us. Some of his works relate to mathematical-descriptive global geography. One of them is his Diary about Djazira,al Sham and Palestine. Some portions of the Diary are scattered in the various Arabic source books. By the gathering the scattered parts some of the dairy could be reconstructed. In this manner we would have a new perception on the geography, regarding a portion of the Islamic world at the end of 9th century.
    Keywords: Islamic geography, al, Masalik wa al Mamalik, Ahmad b. Tayyib Sarakhsi, Diary (Rihla) of Sarakhsi
  • Bahrami, Salah Page 77
    Lorestan province is located in the middle parts of Zagros Mountain Range in the west of Iran and has been the cradle of local governments among the tribes settled in this region in the second part of 12th century. This region was ruled by the representatives of non _ Arab Iraq leaders appointed by the Saljuqs and the court of Abbasids Caliphate before establishment of Khorshids dynasty. People and Lor tribes paid their taxes to the court of Caliphate in Bagdad. The formation of the local power of junior Lor Atabakan(Al- e - khorshid) in the center of Ghala Greet, Monagrh and Shahpoor – khast worried the court of Abbasids Caliphate in controlling one of the provinces located near the court of Abbasids in Bagdad during the last century of Abbasids Caliphate. This provoked the disputes between this government and the court of Abbasids caliphate from the first period of its governance till the year 1277. This unified Al- e- khorshid with Mongolians and this led to an upraise against the Emirs of the court of Abbasids Caliphate specially the last Caliph of Abbasids Caliphate, Al –Mostasamo bel Allah, and concurring Bagdad. In this article the narrations, the formation of Al- e-Khorshid’s power, the cause of their political behaviors with the court of Abbasids Caliphate, the function of junior Lor Atabakan’s dynasty during Mongolins attacks to Bagdad and the ultimate downfall of Abbasids Caliphate is evaluated.
    Keywords: Abbasids Caliphate, Lor, e Kuchak, Atabakan, e Al e Khorshid, Mongols, political relations
  • R. Zarrinkoob, H. Pasha Zanous Page 99
    The concept of Patrimonial-Bureaucratic in Max Weber's sociology is one of the important types of a traditional authority (domination). A Patrimonial-Bureaucratic political system which is a type of patrimonial system is based on two important principles: governance is private, and government administration is an extension of the ruler. The bureaucratic characteristics of these systems made them great and more superior. The Sasanid political system has been studied according to these definitions based on recorded history. It is believed that the Sasanid political system, from the time of the Shapur the second had a well-developed Patrimonial-Bureaucratic administrative system and a tradition of strong centralized rule under an absolute, semi divine king of kings. Khosro Anoushiravan’s contribution to Sasanid state was his reforms in developing, refining, and systemizing the elements of state organization he had. In this article, is tried to show the new light this reinterpretation sheds on such aspects of the political, administrative structure, and military system.
    Keywords: Sasanians, Political System, Patrimonial–Bureaucratic, Bureaucracy
  • Gh Sahraei, M. Mirzaeemoghadam Page 113
    This paper launches a survey on the Gaznavid dynasty and lack of confidence and trust in their court and revealing the real reasons of this fact precisely among the elite. By conducting a close study on the relationships of this period, the oblique and slated atmosphere of Masoud’s era will be crystallized. Lack of trust, eavesdropping and spying, witching, dishonesty and lying are the common features of Masoud’s governing system. The most important reasons of this misgoverning are the corruption, and dishonesty, dictatorship and despotism in Masoud’s character. These factors promoted the economic and political downfall of the dynasty. The deep effect of this lacking of trust come to eyes early around of diffuseness and mischievousness and this behave damaged the coherence and unity of government.
    Keywords: lack of trust, Gaznavid, Masoud, Beihaqi History