فهرست مطالب

قبسات - پیاپی 64 (تابستان 1391)
  • پیاپی 64 (تابستان 1391)
  • 182 صفحه، بهای روی جلد: 40,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/04/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علی اکبر رشاد* صفحه 5
    در فاصله سال های 2002م/1381ش تا/2012 م/1390ش، چندین مباحثه حضوری و مکاتبه علمی میان مولف این مقاله و پرفسور جان هیک، رخ داد. اصلی ترین بخش این مذاکرات و مکاتبات انتقادی ده ساله، نقد تفصیلی بر نظریه ی پلورالیسم دینی است که به درخواست آقای هیک نوشته و برای وی ارسال شده است و جان هیک نیز پاسخ اجمالی آن را نوشته و برای مولف این مقاله فرستاده است. مقاله ای که در ذیل می آید، حاوی بخش نخست از مجموعه نقد محقق بر نظریه جان هیک است که برای نخستین بار منتشر می گردد؛ مولف با طرح ابهامات مفهوم شناختی در کلمات کلیدی مانند «پلورالیسم دینی»، «نجات»، «امر غایی»، «دین»، «سنت دینی» و...، نظریه ی جان هیک را زیر سوال برده است.
    کلیدواژگان: تکثرگرایی دینی، جان هیک، نجات، امر غایی، سنت دینی
  • مهدی عباس زاده صفحه 23
    این نوشتار عهده دار تبیین، بررسی و نقد مفهوم خدا در تفکر کشیش و متاله معاصر بریتانیایی، جان مک کواری (متولد 1919) است. مک کواری دیدگاه های خود در الهیات فلسفی را بر مبنای تفکر وجودگرای (اگزیستانسیالیست) نام آشنای آلمانی، مارتین هایدگر پایه ریزی می کند. وی می کوشد از ظرفیت های تفکر هایدگر که ذاتا دینی و حتی به معنای متعارف «الهیاتی» نیست، الهیاتی دینی را طرح ریزی کند. بنابراین «هستی» در تفکر هایدگر را با «خدا» تطبیق می دهد و الهیات وجودگرایانه (اگزیستانسیالیستی) خود را تولید می کند. حاصل تلاش وی اگر چه از جهت الهیاتی ارزشمند است، لیکن دو نقد از منظر حکمت اسلامی بر آن وارد است: اولا، دیدگاه مک کواری درباره «هستی» آن گاه که هستی و خدا را یکی می داند، با دشواری روبه رو است. ثانیا، وی آن گاه که می کوشد نسبت هستی و خدا را تبیین کند، با خلط میان مفهوم و مصداق هستی مواجه است. اما در حکمت اسلامی ضمن اینکه «وجود» و خدا یکی نیستند، مرز میان مفهوم و مصداق وجود دقیقا مشخص و بر این اساس، نسبت وجود و خدا دقیق تر، آسان تر و فهم پذیرتر تبیین می شود. این مطالب، مبناهایی مهم برای نقد دیدگاه مک کواری را فراهم می آورد. در این نوشتار به ویژه دیدگاه های ابن سینا و صدرالمتالهین درباره وجود مورد توجه است.
    کلیدواژگان: خدا، هستی، باشنده، وجود موجود، وجودی، هستی شناسی، حقیقت
  • سیدجواد احمدی، دکتر علی نصیری صفحه 45
    ظهور ابتدایی آیات مربوط به داستان حضرت آدم و صدور نهی الاهی از نزدیک شدن به «شجره» و فریفته شدن آدم و همسرش از وسوسه های شیطانی و تناول از «شجره منهیه» که به بیرون شدن آن دو از بهشت و هبوط به زمین انجامید، بیانگر وجود لغزش از آدم است. از سوی دیگر، لغزش ناپذیری پیامبران الاهی و دامنه عصمت آنها از دیرباز مورد توجه مفسران و سایر اندیشوران شیعه و سنی بوده و به تحلیل و تبیین این آیات پرداخته اند. این مقاله درصدد برآمد تا توجیهات مختلف از مفسران فریقین را درباره آیات مورد نظر، نقد و بررسی کرده و سرانجام نظریه برخی از مفسران مبنی بر ارشادی بودن «نهی» را با توجه به شواهد موجود در آیات قرآن، راه حل مناسب و مورد تاییدی برای تبیین عصمت و لغزش ناپذیری این پیامبر الاهی، یافته است.
    کلیدواژگان: آدم (ع)، آیات قرآنی، عصمت، نهی، مولوی، ارشادی
  • محمد بیدهندی، محمدجواد ذریه* صفحه 69
    در میان تعاریفی که از معناداری زندگی ارائه گردیده است، هدف مندبودن، عامل اصلی در معناداری زندگی لحاظ گردیده است. هدفی که عدم شناخت درست آن و به دنبال آن، نبود برنامه ای برای رسیدن به آن، انسان هایی را دچار پوچی و بدبینی نموده است. در میان متفکران اسلامی ملاصدرا به عنوان اندیشمندی که در مکتب اسلام پرورش یافته است، نظامی را پیش روی ما قرار می دهد که در آن، رابطه انسان با مبدا و عالم هستی به خوبی تبیین شده است. در حکمت متعالیه با الهام از آموزه های دینی یک نوع پیوستگی میان انسان، خدا و هستی وجود دارد که وجود خداوند هدف و غایت نهایی عامل اصلی این پیوستگی تلقی می گردد. در اندیشه صدرا، فهم درست این رابطه معنادار و تلاش در این راستا کلید معناداری زندگی انسان می باشد. سورن کی یرکگور (S. Kierkegaard) (1855- 1813) پایه گذار مکتب اگزیستانسیالیسم نیز از جمله متفکران مسیحی است که غایت و هدف اصیل زندگی را در درون مسیحیت جست وجو می کند. وی با رویکردی انتقادی به مسیحیت موجود و با نقد روش عقلانی در حوزه دین به دنبال دستیابی به زندگی معنادار است؛ چراکه وی ساحت دین را فراتر از ساحت عقل می داند و معتقد است انسان تنها زمانی می تواند به زندگی اصیل یا معنادار نائل شود که با سیری انفسی وجود خاص خود را که همانا اگزیستانس است، دریابد. به باور وی از آنجاکه انسان موجودی مختار و آزاد است، در انتخاب زندگی خود نیز ناگزیر از انتخاب است. از این رو، در جهت معرفی زندگی اصیل یا معنادار به تبیین مراحل زندگی می پردازد. کی-یرکگور زندگی معنادار را مرادف با زندگی دینی یا ایمانی در نظر می گیرد و شرط اصلی زندگی معنادار را دستیابی به ایمان شورمندانه به خداوند می داند.
    در این مقاله تلاش گردیده است تا اندیشه های این دو متفکر مسلمان و مسیحی در رابطه با انسان و معناداری زندگی او با نگرشی تطبیقی مورد بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: ملاصدرا، کی برکگور، زندگی، معناداری، غایت، انسان
  • مسعود حاجی ربیع، محمد فنایی اشکوری صفحه 103
    بیان پذیری ذات خداوند از جمله مباحثی است که در آن اختلاف زیادی وجود دارد. برخی بر آن اند که ذات بیان پذیر نیست؛ اما به نظر می رسد براساس مبانی هستی شناختی ابن عربی ذات، بیان پذیر است. بیان پذیری ذات، ثمرات فراوانی دارد و نگاه آدمی را به خدا و مجموعه معارف ناظر به خدا دگرگون می کند. در این نوشتار، ابتدا اندیشه بیان پذیری ذات مطرح می شود و با بیان مبانی هستی شناختی آن، نظریه بیان پذیری ذات اثبات می گردد و پس از آن، به ثمرات این نظریه اشاره می شود. سپس، به تلقی ای اشاره می کنیم که براساس آن، ابن عربی ذات را بیان ناپذیر معرفی می کند و با نقد آن، این اندیشه را نمی پذیریم. در انتها، به ثمرات این بحث اشاره می کنیم.
    کلیدواژگان: ذات، وجود لا بشرط مقسمی، اسم، بیان پذیری
  • علی اکبر علیزاده* محمد محمدرضایی صفحه 121
    درباره این موضوع که آیا اخلاق در مقام اجرا وعمل وابسته به دین است؟ و به عبارت دیگر، آیا برای اخلاقی عمل کردن، غیر از علم به اخلاق، دلیل و انگیزه دیگری لازم است وآیا آن انگیزه، انگیزه دینی است یا باید باشد و یا اینکه لزوما نباید انگیزه دینی باشد و انگیزه های دیگر نیز کافی اند؟ دیدگاه های مختلفی مطرح شده است که در مجموع می توان آنها را به دو دیدگاه موافق ومخالف دسته بندی کرد. دیدگاه مخالف که از آن کانت وپیروان اوست، معتقدند نه تنها دین نمی تواند هیچ کمکی به اخلاقی شدن اعمال بکند، بلکه دخالت دین به آن آسیب نیز می رساند از طرف دیگر، دیدگاه موافق مدعی است که تنها دین می تواند این خلا موجود بین علم و عمل را پر کند. آنها معتقدند خداباوری علاوه براینکه التزام آدمی به ارزش ها را تقویت کرده وگسترش می دهد، می تواند ارزش های نوی را نیز به وجود آورد. این دیدگاه را هم می توان در میان فلاسفه اخلاق غربی پیدا کرد و هم در میان فلاسفه اخلاق اسلامی.
    کلیدواژگان: ضمانت اجرایی، مقام اجرا، علم به اخلاق، عمل به اخلاق، انگیزه، نیت، انگیزش اخلاقی، عاطفه داری، بی عاطفگی، خداباوری
  • سید حسین فخر زارع صفحه 147
    نظریه و روش پدیدارشناسی، در پی بحران های فلسفی در غرب توسط ادموند هوسرل پدید آمد. وی که بر آگاهی و کنش و الزام های فرهنگی تاکید داشت، در تلاش بود تا خود را از پیش فرض ها و تبیین های رایج رها کرده و شیوه ای برای شهود معانی ذاتی ارائه دهد. او در این راستا کوشید تا با به تعلیق درآوردن رویکرد طبیعی که به نظرش سرچشمه کژاندیشی است، به صورتی از آگاهی ناب نائل آید. آلفرد شوتس که دنباله رو این نگاه و روش بود نیز سعی کرد این نظریه را از فلسفه به جامعه شناسی آورد و نوعی پژوهش توصیفی درباره پدیده های بیرونی به صورت غیرتجربی ارائه دهد. مفاهیمی که وی در ادبیات نظریه خود وارد کرد، توجه جامعه شناسان را به خود معطوف کرد.
    این نظریه علی رغم برخی انتقاداتی که به آن وارد است، به برخی دستاوردهای نظری که در اندیشه اسلامی دنبال می شود، از جمله تعلیق و در پرانتز گذاشتن جهان طبیعی، تصویر دیالکتیک از فرد و ساختار و...، نزدیک است؛ اما از جهاتی هم تفاوت های مبنایی را می توان مشاهده کرد.
    کلیدواژگان: زیست جهان، تعلیق تجربه، وجه التفاتی و نیت مندی، ذات و آگاهی
|
  • Ali, Akbar Rashad* Page 5
    Several debates and scientific correspondences, in attendance, have taken place between the author of this article and professor John Hick from 2002 to 2012. The main part of this decennial critical debate and correspondence is a detailed criticism of Hick's theory of religious pluralism which is posed by the researcher of this article; he wrote the criticism and sent it for Mr. Hick, as he had requested, and he briefly wrote his response and sent it back to him. This article includes the first part of the collection of criticisms of the theory of John Hick which is being published for the first time. Posing some questions regarding the following key concepts, the author has questioned the theory of John Hick: 'religious pluralism', 'rescue', 'the ultimate matter', 'religion', 'religious tradition'.
    Keywords: Religious pluralism, john Hick, Salvation, Ultimate Reality, Religion Tradition
  • Mahdi Abbas, Zadeh Page 23
    This article will explain, investigate and criticize the concept of God from the perspective of the contemporary British Priest and theologian, John Macquarrie (born at 1919). Macquarrie bases his perspectives in philosophical theology on the existential thought of Martin Heidegger, the well-known German thinker. He tries to design religious theology using Heidegger's thought which is intrinsically non-religious and is not even theological – in the conventional meaning of theology. Therefore he compares 'existence' in Heidegger's thought with 'God' and produces his existential theology. Although his effort is theologically valuable, but has two criticisms from the perspective of Islamic theology: first of all, Macquarrie's theory which considers existence and God the same, encounters some problems; second of all, while he tries to explain the relation between existence and God, he confuses the concept and referent of existence. But according to the Islamic theology, 'existence' and God are not equivalent, and also the concept and referent of existence are exactly specified; and consequently the relation between God and existence are more exactly, easily and clearly explained. These points provide important bases for the criticism of Macquarrie's view. I have paid a special attention to Ibn-Sina and Molla-Sadra's views about existence in this article.
    Keywords: God, existence, being, existent, existential, ontology, reality
  • Seyyed, Javad Ahmadi, Ali Nasiri Page 45
    The following points indicate the fallacies of Adam (PBUH): the first meaning which comes to mind from Quran's verses about the story of Adam (PBUH) is that he has committed a fallacy; since God prohibited from getting close to the 'pure tree' and Adam and his wife were misled by Satan's temptations and ate from the 'prohibited tree' and they were thus expelled from the paradise and were descended to the earth. On the other hand the Shiite and Sunni interpreters and thinkers have always mentioned the infallibility of the Divine prophets and have analyzed and explained these verses. In this article I will criticize and investigate the different accounts of the Shiite and Sunni interpreters from this story; at the end the theory of some interpreters who say the prohibition is a 'guiding command' is confirmed and is considered as a suitable account which is in accordance with the points mentioned in the Holy Quran and justifies the infallibility of this Divine prophet (PBUH).
    Keywords: Adam (PBUH), Quranic verses, infallibility, prohibition, authoritative command, guiding command
  • Mohammad Bid, Hendi, Mohammad, Javad Zorrieh* Page 69
    One of the main factors regarded in the definition of the meaningfulness of life among the presented definitions, is being purposeful. Being unaware of this purpose and consequently lack of a schedule to reach to this purpose has made some human pessimist and has made them feel absurd. Among Islamic thinkers, Molla-Sadra who has grown in the school of Islam, has presented a system in which the relation between human and the origin and the world is well explained. Inspired from religious teachings, there is a kind of connection, in the transcendental theosophy, between human, God and the existence in which the main factor which creates this connection is that God is the final purpose and destination. A correct understanding of this meaningful relation and putting a great effort in this regard, is the key of meaningfulness of human's life in Sadra's thought. The founder of the school of existentialism, S. Kierkegaard (1855- 1813), is also one of the Christian thinkers who seek for a noble destination and purpose for life inside Christianity. Having a critical approach to the present Christianity and criticizing the method of rationality in the field of religion, he tries to achieve a meaningful life; this is because he believes religion is superior compared with reason and human may achieve a noble and meaningful life only when he realizes his special 'existence' through an inward course. He believes option is inevitable for human because he is in authority and is a free creature. Therefore he elaborates the different steps of life to introduce a noble and meaningful life. Kierkegaard believes a meaningful life is equivalent with a religious and faithful life and considers achieving enthusiastic faith of God as the main condition of a meaningful life. In this article I have tried to present a comparative study of the perspectives of the two Muslim and Christian thinkers regarding human and meaningfulness of his life.
    Keywords: Molla, Sadra, Kierkegaard, life, meaningfulness, destination, human
  • Masoode Haji Rabi, Mohammade Fanaiie Ashkevary Page 103
    There are many conflicts in the explicability of God's essence. Some believe essence is not explicable but according to the ontological bases of Ibn-Arabi, essence is explicable. Explicability of essence has many results; it changes human's view to God and to the collection of knowledge related to God. First the idea of explicability of essence is posed in this article; then mentioning its ontological bases, this theory is proved and subsequently the results of this theory will be mentioned. Then I will mention the perception which shows that Ibn-Arabi believes the inexplicability of essence; I will criticize this idea and believe it is inacceptable. Finally the outcome of this discussion will be mentioned.
    Keywords: essence, labeshart maqsami existence, name, explicability
  • Ali, Akbar Ali, Zadeh*, Mohammad Mohammad, Rezai Page 121
    There are different perspectives regarding the following questions: does ethics depend on religion in practice? In other words, other than being aware of ethics, do we need any extra motivation to practice ethics? Is this motivation, religious motivation or it is should not necessarily be religious motivation and other motivations are enough as well? The perspectives regarding these subjects may be mainly divided into two groups: accordant and opponent views. The 'opponent' view, which belongs to Kant and his followers, believes not only religion does not help human to have ethical deeds, rather it harms it as well; on the other hand the 'accordant' view believes it is only religion which can compensate the existing gap between knowledge and practice. They believe not only believing in God reinforces and increases human's commitment to ethical values, rather it creates new values as well. This perspective has some defenders among Western ethical philosophers and Islamic ethical philosophers.
    Keywords: executive guarantee, in practice, knowledge of ethics, motivation, intention, ethical motivation, empathetic, insensibility, believing in God
  • Seyyed, Hosein Fakhr Zare' Page 147
    The theory and method of phenomenology has been formed in the West by Edmund Husserl after the philosophical crisis. He tried to release himself from the common presuppositions and explanations and present a method for the intuition of intrinsic meanings while he emphasized on cultural awareness, functions and obligations. Suspending the natural approach which he considered as the root of this misunderstanding, he tried to achieve a kind of pure awareness. Alfred Schutz who followed this perspective and method, also tried to transmit this theory from philosophy to sociology and presented a kind of descriptive and non-experimental research regarding exterior phenomena. The concepts he used in the explication of his theory has drawn the attention of sociologists. Although this theory has some flaws, but is close to some of the theoretical accomplishments of the Islamic thought including the suspension of the natural world and reduction of its role, presenting a dialectic image of the individual and the structure, and …; yet there are some basic differences from some perspectives as well.
    Keywords: suspension of experience, intentionality, essence, awareness