فهرست مطالب

تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی - پیاپی 4 (پاییز 1390)
  • پیاپی 4 (پاییز 1390)
  • 228 صفحه، بهای روی جلد: 15,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1390/09/15
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سید ضیاءالدین میرمحمدی، محسن الویری صفحه 9
    قانونمندی تاریخ، ماهیت و چیستی قانون تاریخی، روش بررسی قانونمندی تاریخ ذیل آیات قرآن و نوع و عامل قانون تاریخی از دیدگاه قرآن، از سنخ پژوهش های مربوط به مطالعات فلسفه نظری تاریخ با رویکرد قرآنی است. فراگیر بودن قانون تاریخی، خدایی بودن قانون تاریخی، اراده انسان در قانون تاریخی، تحویل و تبدیل ناپذیری قانون تاریخی، پیوند قانون تاریخی با زندگی اجتماعی انسان، اختصاص قانون تاریخی به زندگی دنیوی انسان و عملیاتی بودن قانون تاریخی، ازجمله ویژگی های قانون تاریخی از دیدگاه قرآن است. قانونمندی تاریخ از دیدگاه قرآن در سه عامل اساسی «اراده خدا»، «اراده انسان» و «آنچه مفید به حال انسان هاست»، از آیات قرآنی دریافتنی است. تبیین رابطه میان اراده انسان با قانون علیت در تاریخ، دامنه اراده انسانی در تاریخ، رابطه اراده انسان با جهت داری پدیده های تاریخی و نیز اراده انسان و ارتباط آن با تکامل تاریخی، از مباحث اصلی فلسفه نظری تاریخ از دیدگاه قرآن است.
    کلیدواژگان: فلسفه مضاف، فلسفه نظری تاریخ، قانونمندی تاریخ، قانون تاریخی، سنت تاریخی، اراده خدا، اراده انسان
  • سیمین قربان پوردشتکی، علی محمد ولوی صفحه 35
    ازآنجا که حوادث و رخدادها در بستر مناسبات اجتماعی شکل می گیرند؛ شناخت گونه های مختلف رفتاری، در چگونگی پیدایش، روند و سرانجام حوادث و رخدادها، تاثیر بسزایی دارد. شهر کوفه با توجه به ویژگی خاص و نوع رفتار بزرگان آن با حاکمیت مرکزی، وجود گونه های مختلف رفتاری در دعوت از حسین بن علی(ع)، بیعت با نماینده وی و حادثه کربلا، می تواند نمونه مناسبی برای بررسی با دیدگاه های جامعه شناختی باشد. بررسی این موضوع با رویکرد جامعه شناختی، مسئله را به سمت استفاده از شاخص های نظریه دوسوگرایی مرتون، قدرت و اقتدار گرث و میلز و سایر آرای جامعه شناختی هدایت کرده است. براین اساس، گونه های رفتاری چون؛ انقلابیون عدالت خواه، انقلابیون نیمه راه، سنتی نیمه راه و سنتی، در کوفه شناسایی شده اند. در این مقطع زمانی، نظام اجتماعی برگرفته از ساختار قبیله ای و نوع مناسبات سیاسی آن با حاکمیت مرکزی، از عوامل موثر پیدایش گونه های رفتاری فوق، در قیام حسین بن علی(ع) بوده است.
    کلیدواژگان: رفتار سیاسی، قیام، کوفه، انقلابی عدالت خواه، انقلابی نیمه راه، سنتی نیمه راه، سنتی
  • غلامحسین رحیمی صفحه 67
    بهره گیری هوشمندانه از منابع علمی تمدن اسلامی، به ویژه توجه به متون دینی و استنتاج اصول و قواعد علمی در رشته های مختلف، می تواند در بومی سازی منابع آموزشی و کمک آموزشی راهگشا باشد. تصور عمومی و اولیه دانشجویان و اساتید بر آن است که پیشوایان دین مبین اسلام بیشتر به حوزه فقه، اخلاق، عرفان و بخش هایی از علوم عقلی محض پرداخته، و نسبت به دانش تجربی به ویژه حوزه های کاربردی آن بی توجه بوده اند.
    مقاله پیش رو درصدد بیان غنای مکتب ائمه و توجه ایشان به مسائل مهم زندگی فردی و اجتماعی انسان هاست؛ ازاین رو، پس از طرح بیانات امام جعفر صادق(ع) از کتاب گران سنگ تحف العقول درباره صنعت و مصنوعات صنعتی، در حد اولیه به تشریح آن خواهیم پرداخت.
    در این مقاله نشان داده می شود که حضرت با دید مثبت نسبت به صنایع و تایید عمومی و همه جانبه بر آن، دو دسته قیود برای مصنوعات قائل اند: توجه به منع های شرعی که بخش بسیار معدودی از صنایع را دربرمی گیرد؛ و قیود اخلاقی.
    کلیدواژگان: صنعت، فناوری، فلسفه فناوری، تحف العقول، امام صادق(ع)
  • محمدکاظم ملبوبی، محمدرضا جباری صفحه 93
    سازمان های دعوت عباسیان و وکالت امامیه، دو سازمان مخفی بودند که در مناطق مختلف سرزمین های اسلامی فعالیت می کردند. با بررسی تطبیقی این دو سازمان، قضاوت بهتر تاریخی نسبت به عملکرد امامان و شیعیان و عباسیان و پیروانشان امکان پذیر می شود. پرسش اصلی در این مقاله آن است که این دو چه تفاوت ها و شباهت هایی در اهداف و اصول سازمانی داشته اند؟ در پاسخ می توان گفت سازمان دعوت اهداف سیاسی، و سازمان وکالت اهداف سیاسی و غیرسیاسی را دنبال می کرد. دو سازمان در اصولی مانند پنهان کاری، نظم و تدبیر امور و اطاعت محض از امام با هم یکسان اند. در سازمان دعوت رسیدن به قدرت به هر طریق، یک اصل بود. در سازمان وکالت اصول دیگری نظیر انتخاب مستقیم وکلا توسط امام و نظارت مستقیم بر عملکرد آنها نیز وجود داشت. در سازمان دعوت بسیاری از داعیان توسط اشخاص دیگری غیر از امام انتخاب می شدند.
    کلیدواژگان: امامیه، وکیل، سازمان وکالت، داعی، دعوت عباسی، عباسیان
  • نیکو دیالمه صفحه 129
    تعدد همسران رسول خدا(ص) از دیرباز دستاویز خاورشناسان برای خدشه دار کردن سیمای رسالت بوده و قلم فرسایی های بدگویان اسلام در این زمینه، به قضاوت های غیرمنصفانه انجامیده است. البته اندیشمندانی برای دفاع از ساحت حضرت ختمی مرتبت کوشیده اند تا از زوایای پنهان این امر سخن بگویند، اما بسیاری از سویه های جامعه شناختی و روان شناختی در این امر مورد مداقه قرار نگرفته است. تحلیل درست و واقع بینانه این حوادث در حیات رسول خدا(ص)، بیانگر ابعاد مهمی از شخصیت ایشان درجریان یک دعوت بزرگ الهی و روشنگر وجوه مختلف یک نظام اصیل تربیتی و اسوه مدار است. در نوشتار پیش رو می کوشیم تا با واکاوی سویه های جامعه شناختی و روان شناختی در منحنی شخصیت پیامبر، درکنار فرهنگ ازدواج در اسلام و سنن مالوف در آن عصر، این مسئله را بررسی کنیم.
    کلیدواژگان: رسول خدا(ص)، تعدد زوجات، زنان پیامبر، فرهنگ ازدواج، چندهمسری
  • زهرا رضازاده عسگری صفحه 155
    از فرقه هایی که در کتب ملل و نحل اغلب به شیعه منتسب شده، غلات اند که دارای عقاید غلوآمیز نسبت به ائمه^ بوده و به همین رو مورد تکفیر و بیزاری آن بزرگواران قرار گرفته اند. غلات در حوزه های مختلف تاریخ شیعه تاثیر نهاده و عقاید شیعه را تحریف کرده و سبب انزوای مکتب تشیع و جلوگیری از گسترش آن شده اند.
    در این پژوهش مواردی چون تاثیر غلات در تخریب وجاهت ائمه^ و اصحاب ایشان و اثرگذاری شان در اندیشه تحریف قرآن و جعل احادیث و نیز تاثیر در برخی علوم اسلامی مورد بررسی قرار می گیرد.
    کلیدواژگان: غلات، غلو، جعل حدیث، تحریف قرآن، اباحی گری
  • مصطفی معلمی صفحه 181
    امروزه در بخش هایی از جامعه مسلمانان سخنانی در قالب سب و شتم و یا لعن با نام و نشان و حتی تکفیر دیگران شنیده می شود. به نظر می رسد در گذشته های دور نیز این رفتار پیشینه داشته است و در سده های پیشین نیز داعیه داران حکومت و تفکرات مذهبی چنین رفتارهایی داشته اند. از نخستین حرکت های هدفمند در راستای تخریب رقیب، شیوه بنی امیه در ترویج سب و لعن آل ابی طالب× بوده است. گروه های دیگر نیز هریک با توجه به گرایش های خود واکنش هایی در برابر حرکت بنی امیه نشان دادند. کیسانیه یکی از همین گروه هاست که با پیکان حملات زبانی، دو خلیفه اول و دوم را نشانه رفت. بررسی های انجام شده در این پژوهش نشان می دهد دو گروه بنی امیه به عنوان نظام حاکم و کیسانیه به عنوان یک جریان، به گسترش سب و شتم و لعن با نام و نشان دامن زده اند. بنی عباس نیز که میراث خوار کیسانیه بوده اند تا پیش از به قدرت رسیدن، در ترویج آن کوشیده اند.
    کلیدواژگان: بنیان گذاران، سب، لعن، تکفیر، بنی امیه، بنی عباس، کیسانیه
|
  • Sayyid Ziya’, U. Al Din Mirmuhammadi, Moshen Alviri Page 9
    The regularity of history, the nature of the law of history, the method of how dealing with the regularity of history under related verses of the Qur’an, and the category of the factor ofthe law of history, all fall in the domain of theoretical philosophizing about history in the light of Qur’anic approach. From among the features of the law of history in the light of the Qur’an mention can be made of the comprehensiveness of the law of history, the divinity of it, human will in the law of history, that the law of history cannot be changed or altered, the ties between man’s social life and the law of history, that the law of history is peculiar to man’s worldly life, that the law of history is practicable, and the like. The regularity of history according to the Qur’an comes from three major factors: “divine will”, “human will”, and “what is useful for man”. Theexplanation of the relation between human will and the law of causality in history, the range of man’s will in history, the relation between human will and the orientation of historicalphenomena, man’s will and its relation with historical development are mainly dealt with in the theoretical philosophy of history in the light of the Qur’an.
    Keywords: Genitive philosophy, the theoretical philosophy of history
  • Simin Qurbanpur Dashtaki, Ali Muhammad Velavi Page 35
    As social incidents take place in the course of social relations, critical knowledge of different social behaviors plays a major role in knowing of their origin process of development and destination. Viewing its peculiar characteristics special behavior of the elite therein as the central government various sorts of conduct as to the invitation from Imam Hussein to the city the allegiance of people to his representative and lastly the incident of Karbala, the city of Kufa proves to be a good instance of such a study in the light of sociological attitudes. The study of the issue in the light of sociological approach leads us to the using of the indicators of Merton’s bilateral theory, the power theory of Greth and Mils and other sociological opinions. Accordingly, in the city of Kufa different behaviors have been recognized such as: revolutionaries for justice, halfway revolutionaries, traditionalists, and halfway traditionalists. At that junction, the social system born of tribalism and the sort of political ties with the central government can be counted as the working factors leading to the above sort of behaviors during Imam Hussein’s uprising.
    Keywords: Political behavior, uprising, Kufah, revolutionaries for justice, halfway revolutionaries, halfway traditionalists, traditionalists
  • Ghulamhussein Rahimi Page 67
    A wise use of scientific resources of the Islamic civilization particularly drawing scientific laws and principles from the religious scriptures can pave the way for the naturalization of educational resources and means of education. The primitive and public assumption of scholars and theirstudents is that the great leaders of Islam have dealt with Fiqh, ethics, mysticism, and some braches of pure intellectual knowledge than they did with experimental knowledge and thus they were particularly unmindful of the fields of practice. In what follows, the rich school of holyImams and their interests in social and individual lives have been explained. As a result, after he has reported Imam Sadiq’s account on industry and industrial products from theprecious book of Tuhf al-Uqul, the author goes to primarily shed more light on the issue. In his positive attitude to industry and the public and overall acceptance of industry, holy Imam Sadiq specifies two categories of provisos for the industrial products: prohibitions of shari’a that cover merely very few industries, and ethical requirements.
    Keywords: Industry, technology, the philosophy of technology, Tuhaf al Uqul, Imam Sadiq
  • Muhammad Kazem Malbubi, Muhammad Reza Jabbari Page 93
    The organizations of the Abbasid call and the Imam’s agents were two covert systems active in different regions of the Islamic territories. A comparative study of the two organizations helps for a better judgment as to the practice of the holy Imams and the Shiite versus that of the Abbasidand their followers. The main question of this project is “What are the similarities and differences of the two organizations in their aims and principles?” As an answer, one may say that the organization call followed political aim, but the agency organization followed both political and nonpolitical aims. They both were similar in principles such as secrecy, order and discipline, good management, and total obedience to the imam. In the organization call, the fact that one could rise to power by any means was practiced as a principle; in the agency organization, however, it was Imam who directly appointed somebody as his agent and supervised him directly. In the organization call, people other than imam could appoint somebody as the caller.
    Keywords: Imamate, agent, the agency organization, the Abbasid call, the Abbasid
  • Niko Diyalameh* Page 129
    Holy prophet’s polygamy has since long been used as a pretext by the orientalists in order to twist the real face of Islamic mission. This issue gave rise to the anti-Islam writers to unfairly misjudge the facts of Islam. Different scholars have dealt with the issue from different latentangles in order to defend the presence of holy Prophet; however, the psychological and sociological angles of the issue have not been scrutinized yet. Some realistic and sound approach to the incidents of the life of holy Prophet shows significant dimensions of his holy character in the course of one great divine call revealing various dimensions of an original exemplary system ofeducation in a real example. In what follows, the author has tried to analyze the psychological and sociological facets holy Prophet’s curve of character along with the Islamic culture of marriage and the known practice of the time.
    Keywords: Holy Prophet of Islam, polygamy, the wives of holy Prophet, the culture of marriage
  • Zahra Rezazadeh Askari Page 155
    From among the sects ascribed to the Shiites in the books of religious sects are the Extremists who used to exaggerate about holy Imams; they were thus blasphemed and excommunicated by the holy Imams. The Shiite Extremists have touched thus distorted the Shiite doctrines in different fields and as a result drove the Shiite school isolated from the society thus preventingthem from progress. In the paper follows, the author has dealt with the role of the Shiite Extremist who made the reputation of the holy Imams and their companions fell into ruin; they have also distorted the Qur’an and fabricated some hadiths and were influential in some branches of Islamic knowledge.
    Keywords: The Extremists, exaggeration, fabrication of hadith, distortion of the Qur’an, antinomian practice
  • Mustafa Mu’Alemi Page 181
    In a few parts of the Islamic society, we observe some Muslims who say words of insult and curse as to some people by their name and specifications and even sometimes blaspheme them. Such a manner seems to have been practiced since long ego and even recently the pretenders of the Islamic government and religious thought are still practicing it, too. Since their first organizedmovements to ruin their rivals, the Umayyad followed a policy to promote insult and curse against the children of holy Ali. Along with their different directions, other parties showed their due reactions to the Umayyad. Keisaniyyah is one of those parties who aimed at the first two caliphs by the arrow of their words. The efforts made in this research show that the two parties of the Umayyad and Keisaniyyah as two different movements add fuel to the practice of insulting and cursing people by name and specifications. Before they come to power, The Abbasid who were the inheritors of Keisaniyyah, used to promote such a practice.
    Keywords: Founders, insult, blasphemy, the Umayyad, the Abbasid, Keisaniyyah