فهرست مطالب

اخلاق - سال یکم شماره 3 (پاییز 1390)
  • سال یکم شماره 3 (پاییز 1390)
  • تاریخ انتشار: 1390/10/11
  • تعداد عناوین: 8
|
  • صفحه 7
  • نصرالله شاملی صفحه 9
    یکی از دانش های نوپا در دنیا و به ویژه در کشور ما، دانش معنی شناسی است که از شاخه های زبانشناسی به شمار می آید. متون اسلامی اعم از قرآن و حدیث و مطالب عرفانی حاوی نکات اخلاقی و کدهای اخلاقی فراوان است. متاسفانه در سال های اخیر با وجود تحقیقات ارزنده در تمام شاخه های علوم اسلامی، پژوهش قابل قبولی راجع به معنی شناسی اخلاقی- عرفانی نشده است. این جانب در اصل مقاله تصمیم دارم تصویری روشن از معنی شناسی اخلاقی- عرفانی را برای علاقه مندان به اخلاق عرفانی بیان کنم تا مشتاقان به ارزش و اهمیت این پژوهش پی برند.
    معنی شناسی اخلاقی در پی روشن کردن مفاهیم و کدهای اخلاقی است که از دیرباز در زبان عربی و متون ادب فارسی وجود داشته است. عارفان اسلامی به پشتیبانی قرآن و حدیث به دستاوردهای بسیار ارزشمندی در این زمینه رسیده اند، لیکن همه ی این دستاوردها روشمند نیست و کار معناشناسی اخلاقی- عرفانی، تنظیم حوزه ی معناشناسی واژگانی است که هرچند واژه به صورت یک سیستم یا لایه یا حلقه یا میدان، ایده ای کامل و علمی در تکامل اخلاقی کلونی و سیستماتیک را نشان دهند. بدیهی است مثال هایی که در متن مقاله خواهد آمد، برگرفته از قرآن یا متون حدیث و منابع عرفانی فارسی و عربی خواهد بود. ان شاء الله این روش جدید بتواند فصل تازه ای در تولید علم اخلاق، آن هم اخلاق دینامیکی ایجاد نماید.
    کلیدواژگان: معنی شناسی، اخلاق، زبانشناسی، چندمعنایی، واژگان، عرفان، حلقوی، میدانی
  • حسن سراج زاده صفحه 35
    گزاره های اخلاقی موجود در متون، که در قالب جمله یا جمله ها بیان شده اند، به لحاظ ساخت، از موضوع و محمول ترکیب یافته اند. محمول این گزاره ها، از مفاهیم اخلاقی خوب و بد، باید و نباید، درست و نادرست و «وظیفه» تشکیل یافته است. در خصوص موضوع این گزاره ها، با توجه به اختلافات موجود در اخلاق فضیلت و اخلاق وظیفه، دیدگاه های متفاوتی ارایه شده است. پیروان اخلاق فضیلت، بر اساس اعتقاد به فضایل و رذایل نفسانی، بر صفات پایدار نفسانی به عنوان موضوع اخلاق و گزاره های اخلاقی تاکید دارند، در حالی که طرفداران اخلاق وظیفه، با نظر به اصول و قواعد رفتار، بر افعال اختیاری انسان اصرار می ورزند. در این جستار، دیدگاه قرآن را درباره-ی موضوع گزاره های اخلاقی بررسی کرده و با ذکر شواهدی از آیات الهی، به این نتیجه دست یافته ایم که، احکام اخلاقی در قرآن، گستره ای فراتر از صفات و افعال اختیاری انسان را در بر می گیرد و موضوع گزاره های اخلاقی عبارت است از انسان و ابعاد وجودی او. به بیان دیگر، در قرآن، مفاهیم هفت گانه ی «خوب و بد»، «باید و نباید»، «درست و نادرست» و «وظیفه»، به ابعاد پنج گانه ی «معرفتی»، «عاطفی»، «ارادی»، «فعلی» و «شخصیت و منش انسانی»، نسبت داده شده است.
    کلیدواژگان: گزاره های ارزشی، گزاره های اخلاقی، ابعاد وجودی انسان، اخلاق فضیلت، اخلاق وظیفه
  • سید مهدی سلطانی رنانی صفحه 65
    جامعه ی اسلامی، جامعه ای است ارزشمند که در آن سعادت فرد با سعادت اجتماع پیوند خورده و میان مسوولیت های اجتماعی و ایمان اسلامی ارتباطی قوی و ناگسستنی به وجود آمده است و اخلاق اجتماعی و جامعه ی مطلوب اخلاقی با مبانی مستحکم و ایده آل، عامل حقیقی این ارتباط می باشد؛ زیرا اخلاق با ملکات نفسانی و تزکیه ی نفس، اعمال فردی و روابط اجتماعی انسان ارتباط عمیق داشته، مستلزم همزیستی مسالمت آمیز و تعاملات پایدار عملی و درونی است. علامه ی طباطباییاز جمله اندیشمندانی است که در تفسیرالمیزان و اندیشه های فلسفی خویش بدین موضوع در ترسیم جامعه ی مطلوب اخلاقی توجه نموده و معتقد است: «جامعه ای که در آن مبانی ارزشی و پایدار اخلاقی، که شکل دهنده حسن خلق و رفتارهای صحیح در رابطه و تعامل با دیگران است، به عنوان یک اصل جدایی ناپذیر ایمانی و اعتقادی مورد توجه قرار نگیرد، عواطف انسانی اعضای آن رو به انحطاط رفته، در نتیجه منجر به عدم اعتقادشان به مبدا هستی و توحید الهی و نیز گسترش روز افزون فساد می گردد».
    سعی نگارنده در این مقاله آن است که به مهم ترین مبانی ارزشی اخلاق در جامعه ی مطلوب انسانی به مثابه ویژگی های اصیل در استحکام و پایداری آن در اندیشه علامه ی طباطبایی اشاره نماید.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، اخلاق، جامعه ی مطلوب انسانی، مبانی و ویژگی های بنیادی اخلاقی، علامه طباطبایی
  • سمیه ملکی، اکرم نوری زاده صفحه 89
    پژوهش حاضر تحقیقی در باب نحوه ی توجیه گزاره های اخلاقی است. بر اساس تعریف سنتی، معرفت عبارت از باور صادق موجه است. مولفه ی توجیه، به معنای داشتن دلیلی عقلانی برای باور، مورد توجه اغلب معرفت شناسان بوده و وجود آن را برای معرفت داشتن ضروری دانسته اند. درباره ی چیستی توجیه و بیان ماهیت آن، اختلاف نظرهای فراوانی وجود دارد که این پژوهش در پی بررسی این دیدگاه ها و اختلاف نظرهاست. در مقاله ی پیش رو، پس از معرفی معرفت شناسی و شکاکیت و اشاره ی مختصر به اقسام آن، رویکردهای معرفت شناسان در باب توجیه بیان می گردد؛ سپس با توجه به تقابل معرفت شناسی اخلاق و شکاکیت اخلاقی معرفت شناختی، نظریات توجیه در فلسفه ی اخلاق بیان می گردد و در پایان، موضع شکاکان اخلاقی معرفت-شناختی نیز در باب توجیه، بیان خواهد شد.
    کلیدواژگان: معرفت، معرفت شناسی، شکاکیت، توجیه، مبنا گرایی، انسجام، گرایی
  • محمد نصر اصفهانی صفحه 125
    مرحوم علامه طباطبایی در سه کتاب خود چهار مبنا و نظریه ی اخلاقی را مطرح ساخته است. او در کتاب نهایه الحکمه فضیلت گرایی و در کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم نوعی منفعت گرایی و در تفسیر المیزان مصلحت گرایی اخروی و خداگرایی عارفانه را تبیین نموده است. نقدها و بررسی های مطرح در این زمینه و میزان اهمیت هریک از آنها از نظر علامه مباحث دیگر این مقاله را تشکیل می دهد.
    به نظر می رسد ایشان برای انسان های مختلف در شرایط مختلف و با دیدگاه ها و سطوح مختلف، اخلاقی را معقول یا مقبول دانسته که برای دیگران معقول یا مقبول نیست و ترجیح قایل شدن برای هریک از این دیدگاه ها جهت همه ی انسان ها با دیدگاه های متفاوت از نظر علامه دلیل واضحی ندارد.
    کلیدواژگان: فلسفه ی اخلاق، امور حقوقی، امور اعتباری، عقل نظری، عقل عملی، متکلمین، نسبیت اخلاق، اشاعره و معتزله
  • محمد خاقانی صفحه 155
    نهاد اصلی که در کشور ما و سایر کشورهای اسلامی مسوولیت بسترسازی، رشد و شکوفایی ابعاد جسمی و روحی کودکان و نوجوانان را بر عهده دارد، در فارسی «وزارت آموزش و پرورش»، و در عربی «وزاره التربیه و التعلیم» نام گرفته است. مسوولیت اصلی این سازمان، آموزش اطلاعات علمی لازم و پرورش جسمی و روحی نسل های نو برای تحقق ملکات فاضله و هنجارهای برآمده از ارزش های اخلاقی جامعه معرفی می شود. نگارنده در این مقاله با به چالش کشاندن بخش «پرورش» سازمان مزبور، این نام گذاری را پدیده ای منفی و منجر به نتایج خطرناک دانسته و بر آن است که با توجه به نقش نام ها و مفاهیم در سمت دادن به حرکت های اجتماعی، پیامدهای منفی این نگرش را مورد تحلیل قرار دهد.
    کلیدواژگان: آموزش، پرورش، تربیت، تزکیه
  • فروزان مصطفی منتقمی، زهرا خزاعی صفحه 171
    محبت و دوستی در فلسفه اخلاق، از مهم ترین فضایل محسوب می شود. ارسطو دوستی را مکمل فضایل می داند و فیلسوفان مسلمان و مسیحی، مثل ابن مسکویه و توماس آکوئیناس محبت و دوستی را مهم ترین فضیلت تلقی می کنند. آکوئیناس آن را برترین فضیلت دینی می داند و ابن مسکویه معتقد است با وجود محبت، از عدالت بی نیاز می شویم. این مقاله به تحلیل و بررسی محبت به عنوان فضیلت برتر در اندیشه ی اخلاقی توماس آکوئیناس می پردازد. آکوئیناس در حالی که در تبیین نظریه ی فضیلت خود، از جمله در تبیین دوستی و دیگر فضایل، از ارسطو بسیار الهام گرفته است، سعی می کند دیدگاه خود را به کمک ایده ها و آموزه های دینی مسیحیت تکمیل و تصحیح کند. طرح فضایل موهوبی و دینی در کنار فضایل اساسی ارسطویی از این جمله است. ایمان، امید و محبت، سه فضیلت دینی اند که برگرفته از آموزه های خاص مسیحیت می باشند و تنها عامل تحقق آنها، به گفته ی آکوئیناس، افاضه و اراده ی الهی است. وی محبت را برترین فضیلت دینی و مبنای همه ی فضایل می داند.
    در مقاله ی حاضر، پس از تصویر فضیلت از دیدگاه اخلاقی توماس و بیان اقسام آن، نقش، معنا و ماهیت فضایل دینی مورد بررسی قرار می گیرد. سپس به تبیین مفهوم، جایگاه و رابطه ی محبت با دیگر فضایل، و دلیل برتری آن پرداخته می شود و در نهایت، بر این تاکید می شود که از دیدگاه آکوئیناس همه ی فضایل از طریق محبت به خداوند است که معنا و مفهوم پیدا می کنند.
    کلیدواژگان: فضیلت، محبت، دوستی، عشق، آکوئیناس
|
  • Nasrollah Shameli Page 9
    One of the newly developed sciences in the world and especially in our country is semantic which is classified as one of the branches of linguistics. Islamic texts including Quran, Hadith and mystical material all contain many ethical points and codes. Unfortunately in recent years despite precious researches performed in many fields of Islamic sciences, no adequate research has been devoted to the ethical-mystical semantic of Islamic texts. In this essay I am trying to sketch a clear image of this subject to all readers interesting in ethical mystical issues so that they realize how important this subject is.Ethical semantic is a science which tries to clarify the ethical codes and concepts which have long been in circulation within Arabic and Farsi texts. Islamic mystics relying on Quran and Hadith have gained quite valuable achievements in this regard, though they are not based on scientific methodology. The task of ethical-mystical semantic is to design a field of terminology semantic which forms a system, layers or links that indicate a thorough concept for developing a systematic ethical approach. It is obvious that the example given in the essay have been extracted from the texts of Quran, Hadith and mystical Arabic and Farsi sources. I hope that this new method would open new gates for producing ethical concepts especially of dynamic ethical kind.
    Keywords: semantic, ethics, linguistics, multi, meaning, term, mysticism, links, fields
  • Hassan Serajzadeh Page 35
    Ethical propositions found in some texts which are usually expressed in forms of one or several statements structurally consist of a subject and a predicate. The predicates of such statements usually include ethical concepts such as "good" and "bad", "should" and "should not", "right" and "wrong" and "duty". Concerning the subjects of such propositions with regard to the disagreements among the experts in ethics of virtue and ethics of duty, different views have been expressed. The advocates of ethics of virtue according to their belief in the significance of human merits and vices consider man's enduring- subjective qualities as the subjects of ethics and ethical propositions. While the proponents of ethics of duty on the basis of principles of manners, regard human voluntary actions as the subject of ethics. In this essay, Quranic views concerning the subjects of ethical propositions will be reviewed and by referring to some instances from Quranic verses, it will be concluded that the ethical injunctions of the Quran cover a vaster field than just human’s voluntary actions and qualities and as a result the subject of ethical propositions would be "man and his dimensions of existence.” In other words, in the Quran, the seven ethical concepts i.e. "good" and "bad", "should" and "should not", "right" and "wrong" and "duty" have been attributed to man's five dimensions including "epistemological", "emotional", "voluntary", "active" and "human character".
    Keywords: Value Propositions, Ethical Propositions, Dimensions of Man's Existence, Ethics of Virtue, Ethics of Duty
  • Seyyed Mahdi Soltani Renani Page 65
    Islamic society is a value-based society in which individual felicity is closely linked to the salvation of the whole nation and where there is a strong and lasting tie between social tasks and one's religious belief. In such a society the real cause of implementing this link is having proper social morality and ideal ethical society based on strong and appropriate principles. It is because there is a profound relationship between morality and one's innate dispositions, purification of soul and individual and social conducts, all of which would lead to everyone's peaceful co-existence and lasting interaction with others in the society. In his commentary and philosophical views, Allame Tabatabie, the great Muslim thinker, has paid attention to this issue and considered it as a key element in building an ideal ethical society. He believes if the proper and lasting ethical principles which frame one's proper temperament and his right treatments towards the others, are not regarded as essential bases for his faith, in such a society people will be deviated from their right and natural course and will reject the belief in God and monotheism and this will lead to the spread of corruption in the society.In this essay, the author would try to point out the most significant principles of morality in an ideal ethical society as an element in stabilizing it in Allame Tabatabie's viewpoints.
    Keywords: Holy Quran, Morality, Ideal Human Society, Fundamental Principles of Ethics, Allame Tabatabaie
  • Somayeh Maleki, Akram Nourizadeh Page 89
    The present study concerns the methods of justifying ethical propositions. Based on the traditional definition, cognition is a true and justifiable belief. The insertion of justifiableness in the definition of cognition demonstrates that majority of the experts in epistemology consider it as an essential element in the fulfillment of cognition. There are many different views, however about the identity and meaning of justification and this study is trying to review and assess some of these views. In this essay, first the epistemology and skepticism and their various kinds will be briefly explained and then different approaches of the scholars in epistemology towards the meaning of justification will be discussed. Also, considering the confrontation of ethical epistemology and ethical skepticism, the views regarding justification in ethics will be mentioned. Finally, the views expressed by the supporters of ethical skepticism concerning justification will be discussed too.
    Keywords: Cognition, Epistemology, Skepticism, Justification, base, oriented, coherent, oriented
  • Muhammad Nasr Esfahani Page 125
    Late Allame Tabatabie has expressed four different ethical theories in his three books. In his Nihayat al-Hikma he supports ethics of virtue, in his other book Usul Falsafe, he proves a kind of utilitarianism and in Al-Mizan he upholds heavenly prudentialism or mystical theism. This article would review the criticisms and ideas expressed in this regard and Allame's opinions towards the importance of each will be discussed too. It seems that Allame considers different kinds of ethics for different people with different levels of knowledge and various conditions. In this way maybe a kind of ethics which is appropriate for someone is inappropriate for someone else.
    Keywords: Philosophy of Ethics, Realistic Affairs, Hypothetical Affairs, Speculative Intellect, Practical Intellect, Theologians, Ethic Relativism, Ashaeris, Motazelis
  • Muhammad Khaqani Page 155
    The major institute in our country and other Islamic countries which is responsible for developing and blossoming physical and spiritual aspects of the children and adolescents is called "the ministry of training and education". The basic task assigned for this ministry is to teach the young children the essential scientific information and to train them both physically and spiritually in order to develop and practice the virtues and appropriate norms based on Islamic values in the society. In this essay the author tries to challenge the "training" aspect of the ministry and reveal the negative consequences of this task given to this institute. The author believes as names and titles have great impacts on leading social movements, giving the title of "training" to this ministry may have dangerous outcomes for the society.
    Keywords: Education, Training, Nurturing, Purifying
  • Furuzan Mostafa Montaqemi, Zahra Khazaiei Page 171
    Affection and friendship in philosophy of ethics is regarded as one of the most important virtues. Aristotle believes that friendship is a supplement to the virtues while Muslim and Christian philosophers such as Ibn Moskevayh and Thomas Aquinas consider it the most important of the virtues. Aquinas counts it as the best religious virtue and Ibn Moskevayh believes that with affection we dont need justice. Here, in this essay we particularly investigate and analyze this notion as presented in the thoughts and works of Thomas Aquinas, one of the greatest Christian thinkers. It seems like, although he was holding religious thoughts, he was also influenced by Aristotle's ethical views and thus tried to integrate these two sources to supplement his ethical ideas. One of his innovations in this regard is his special attention to the function of affection and amiability as an ethical virtue in his own ethical system which can be justified only through his religious beliefs. Aquinas differentiates between divine goodness and humanly acquired virtues, a discrimination which was not supported by Aristotle. He pays great attention to the religious virtues such as, faith, hope, affection, wisdom and determination and concludes that affection is the greatest of these virtues whose ultimate destination is God and is awarded only through divine grace and as a result man's efforts and competence would not contribute to its fulfillment. In the present essay, having depicted the virtue through the lens of Aquinas system of ethics and pointed to its divisions, we will discuss the nature, definition and function of religious virtues in the philosophy of ethics. In the end, the superiority of affection as one the virtues, over other virtues according to Aquinas's view will be discussed and his special view in which he emphasized that all virtues are gained only through loving God will be explained.
    Keywords: Virtue, Affection, Divine Bounty, Amiability, Love, Aquinas