فهرست مطالب

  • پیاپی 21 (پاییز و زمستان 1389)
  • تاریخ انتشار: 1389/12/25
  • تعداد عناوین: 8
|
  • منوچهر توسلی نائینی صفحات 1-15
    احداث مدارس حقوق ایران در زمان قاجاریه به سبک مدارس فرانسه و بلژیک سبب شد که حقوق ایران علاوه بر گرایش به سمت حقوق اسلامی، به سمت سنت های حقوقی رومی ژرمنی گرایش پیدا کند. سابقه آموزش حقوق در ایران نشان می دهد که در حال حاضر حقوق کشورمان در بسیاری از مسائل از حقوق کشورهای پیشرفته فاصله گرفته و پویایی خود را از دست داده است. بنابراین نیاز به آسیب شناسی رشته های حقوق در مراکز دانشگاهی در تمامی ابعاد از جمله منابع، روش های آموزش و برنامه ریزی درسی احساس می شود. یکی از راه های این آسیب شناسی، بررسی تطبیقی آموزش رشته های حقوق بین ایران و کشورهای دیگر است. در این مقاله این تطبیق با مقایسه سابقه و شیوه آموزش حقوق در دو کشور ایران و فرانسه صورت می گیرد.
    کلیدواژگان: رشته های حقوق، آسیب شناسی، بررسی تطبیقی، ایران، فرانسه
  • ولی رستمی صفحات 17-47
    مباحث ورود به خدمت و استخدام که لازم و ملزوم یکدیگرند، از مباحث کلیدی و مهم حقوق استخدامی به شمار می روند که در قانون مدیریت خدمات کشوری، تحولات و نوآوری های بسیاری در آنها صورت گرفته است و در عین حال، ابهامات و نارسائی هایی ها دارند.
    بیان اصول کلی ورود به خدمت، به ویژه تاکید بر اصل لیاقت و شایستگی و اصل برابری فرصت ها، رفع پاره ای از نارسایی ها و اشکالات شرایط قبلی ورود به خدمت، ازجمله تحولات مثبت مربوط به ورود به خدمت در این قانون است. از سوی دیگر، ارائه سیاست استخدامی جدیدی با تکیه بر معیار استخدام رسمی برای تصدی پست های ثابت در مشاغل حاکمیتی، ضابطه مندکردن دقیق شرایط و ضوابط انواع استخدام و به کارگیری نیروی انسانی در دستگاه های اجرایی و کاهش تبعات منفی استخدام رسمی رایج، از تحولات عمیق و نوآوری های مثبت استخدام در قانون مذکور حکایت می کند. این تغییر و تحولات درصورت رفع برخی نارسایی ها، کاستی ها و ابهامات قانونی در آیین نامه ها و دستورالعمل های پیش بینی شده، قطعا آثار شگرفی در نظام استخدامی کشور ایجاد خواهد کرد؛ لیکن ابهامات و اجمالات قانون و به ویژه عدم تعیین تکلیف قوانین قبلی، تلاش قانونگذار در این زمینه را انتقادآمیز کرده است.
    کلیدواژگان: ورود به خدمت، استخدام، قانون مدیریت خدمات کشوری، استخدام رسمی، استخدام پیمانی
  • ابراهیم موسی زاده صفحات 49-75
    حقوق اجتماعی، جایگاه مهمی در اندیشه های سیاسی، فقهی، حقوقی و مدیریت های اقتصادی و اجتماعی دارد. در دین مبین اسلام، از همان آغاز شکل گیری، چه در نصوص و چه در عمل و سیره پیشوایان دین، اهمیت حقوق اجتماعی به لحاظ حفظ کرامت انسانی و تامین بنیان های جامعه سالم دینی یادآور شده و برای آن، نظام خاص حقوقی و اجرایی طراحی شده است. این در حالی است که در نظام های غربی، راجع به حقوق اجتماعی، مبانی، الگو و نظام مطلوبی وجود ندارد. به تاسی از اندیشه مترقی اسلامی، جلوه های نظام حقوق اجتماعی را می توان در اصول متعدد، از جمله بند4 اصل3 (بیمه بیو گان و زنان سالخورده و بی سرپرست)، اصل28 (حق کار)، اصل29 (حق تامین اجتماعی)، اصل30 (حق آموزش) و اصل31 (حق مسکن) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مشاهده کرد.
    در این مقاله، ضمن آشنایی با زمینه های فکری حقوق اجتماعی، جایگاه این حقوق در اندیشه های اسلامی و غربی بررسی می شود.
    کلیدواژگان: حقوق اجتماعی، عدالت اجتماعی، رفاه عمومی، نظام حقوقی اسلام، نظام حقوقی غرب
  • علی رضا یزدانیان صفحات 77-91
    از زمان پیدایش حقوق، دین و مذهب و اعتقادات قلبی منبع عظیمی برای حقوق به شمار می رفته است. قرن های متمادی، مقررات کلیسا هم دین و شریعت بوده است هم حقوق؛ همان وضعیتی که قبل از مشروطه در ایران می توان شاهد آن بود. سعی قانونگذاران نیز این بوده است که تاحد ممکن راه حل معضلات اجتماعی را از درون نظام شرعی پیدا کنند و به صورت قانون جلوه دهند، همچنان که قضات و حقوقدانان نیز در عمل به فقه وفادار مانده اند و مواردی که احکام فقهی در آرا انعکاس یافته است، کم نیست. حتی دکترین حقوقی نیز درمواردی برای تفسیر و شرح مواد قانونی به دامان فقه پناه آورده است.
    با وجود این، بخشی از قواعد حقوقی ما از فقه فاصله گرفته و رنگ و بوی اروپایی به خود گرفته است. از سویی، اصولی در قانون اساسی وجود دارد که دامنه کاربرد فقه را در حقوق موضوعه تیره و تار کرده است. در قانون اساسی، تفسیر و شرح مواد ناقص یا مبهم به منابع معتبر اسلامی و فتاوی معتبر واگذار شده درحالی که دامنه کاربرد فقه درمورد قوانین مقتبس از رژیم های حقوقی دیگر محل تردید است. همین امر، تدوین قلمرو فقه در حقوق موضوعه را ضروری ساخته است؛ که در این مقاله بررسی می شود.
    کلیدواژگان: فقه، حقوق موضوعه، تفسیر، وضع قانون
  • سیدرحیم حسینی صفحات 93-106
    کتاب دانشنامه حقوقی (لنگرودی، 1372) که بارها به حله طبع آراسته شده، برای اهل تحقیق و دانشجویان رشته حقوق شناخته شده است. درعین حال، این مجموعه از جهت هایی قابل تامل و نقد است؛ البته در اینجا، مراد نقد شکلی یا شیوه ای نیست.
    در این مقاله از دو زاویه متاملانه و نقادانه به این اثر علمی نگریسته شده است:1.از حیث مستندات فقهی، اصولی، قواعد فقهی و...؛ 2.از جهت انتقادات و اشکالات مولف به برخی آرا و نظریات فقها و اصولیان.
    به عبارت دیگر در این مقاله در پی آن هستیم که از زاویه فقه شیعه مهم ترین مواضع غیرعملی و نادرست مولف محترم را در حوزه اندیشه فقهی نقد کنیم.
    کلیدواژگان: نقد، دانشنامه حقوقی، فقه شیعه، اصولیان
  • محمدجواد جاوید صفحات 107-137
    نزدیک به سه دهه است که بشر معاصر بار دیگر به سراغ سوالات سابق جامعه خویش در فلسفه حقوقی رفته است که از قدمت طرح منسجم آن حداقل بیش از سه هزار سال می گذرد. محققان معاصر به سبک تبار یونانی این دانش، در عرصه فلسفه حقوق، خواسته یا ناخواسته، متوجه مسئله ای کلیدی شده اند که به تولید ادبیاتی غنی اما همچنان مبهم و ذهنی درتسهیل دسترسی همگان به صلح و دستیابی عموم به برابری منجر شده است. فلسفه حقوق کنونی نزدیک به نیم قرن است که بازهم از «عدالت» سخن می گوید؛ بحثی که نه قدیم است، نه جدید. در نظر، عمری به قدمت عمر عالم و آدم دارد اما در عمل، جنینی سخت نارس است. فلسفه حقوق در ایران نیز همچون قایقی سبک وزن بر پهنه دریای مسائل فلسفهحقوق درجهان حاضردرحال دوران است؛ و دور نیست تا یا موجی سهمگین به کلی بنیان او را براندازد، یا باز به امید اصلاح، طرحی نو در قالبش دراندازد. مقاله حاضر تفسیری بر همین وضعیت فلسفه حقوق در ایران امروز است. اما در این مختصر قصد دارد تا تحلیل خویش را براساس مطالعه موردی اثری گرانسنگ در فلسفه حقوق فارسی زبانان رقم زند. با مفروض قلمدادکردن الگو، نوشتار حاضر بر این فرضیه استوار است که کتاب فلسفه حقوق: تعریف و ماهیت حقوق (کاتوزیان، 1385) نوشته ای درخور توجه در این حوزه است، از آن روی که زبانی دوگانه در محتوا دارد.
    کلیدواژگان: فلسفه حقوق، عدالت، قانون، حقوق تحققی، قانون طبیعی، دولت
  • احمدرضا نائینی صفحات 139-168
    بحث تنقیح قوانین و مقررات، از مباحثی است که درحال حاضر محافل علمی را بیش از پیش به خود مشغول کرده؛ و یکی از مباحث مهم تنقیح قوانین و مقررات، بررسی و تشخیص«نسخ ضمنی» مصوبات است.
    در این مقاله به گوشه هایی از مبحث نسخ (آن هم نه نسخ و تغییرات ضمنی، بلکه نسخ و تغییرات صریح)، اکتفا می شود. شاید تصور شود که نسخ، اصلاح و الحاق صریح معلوم است و نیازی به بیان آن نیست، اتفاقا در این تحقیق، دایره بحث، بیشتر پیرامون همین موضوع دور خواهد زد و از بحث درباره نسخ ضمنی که بعضا ممکن است پیرامون آن اختلاف نظرهایی وجود داشته باشد، پرهیز شده است. نگرانی همیشگی حقوقدانان، نسخ یا تغییرات ضمنی قوانین و مقررات است؛ ولی به نظر می رسد با مشاهده کتبی از این قبیل باید نگران نسخ یا تغییرات صریح نیز بود.
    در کتاب مورد بررسی با عنوان قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی (کاتوزیان، 1377) ایرادات عدیده ای ازجهت شکلی (و بعضا ماهوی) وجود دارد. آنچه در این مقاله به آن اشاره می شود، مصوباتی است که قبل از چاپ اول یا چاپ های مجدد کتاب مذکور، به طور صریح نسخ یا اصلاح و در مواردی با الحاق و تفسیر مواجه شده اند. یکی از نمونه های بارز این مصوبات، آیین نامه اجرایی قانون زمین شهری مصوب 15/4/1367 است. این آیین نامه اجرایی که بیش از 26 صفحه از چاپ اول و بیش از24 صفحه از چاپ هجدهم کتاب مورد بحث را به خود اختصاص داده، به موجب ماده40 آیین نامه اجرایی قانون زمین شهری مصوب 24/3/1371 به طورصریح نسخ شده است.شایان ذکراست که آیین نامه اجرایی مذکور که شش سال قبل از چاپ جلد اول کتاب (تابستان 1377) به طور صریح منسوخ بوده است، تا چاپ هجدهم (تابستان 1387) آن کتاب نیز همچنان به چشم می خورد.
    کلیدواژگان: اصلاح، الحاق، تنقیح قوانین، قانون، مجموعه های قوانین، نسخ، نسخ صریح
  • محمدرضا نظری نژاد کیاشی صفحات 169-185
    در راستای ورود به بحث بسیار مهم «سیاست جنایی در اسلام و جمهوری اسلامی ایران»، (لنگرودی، 1372) شایسته بود که مطالب منبایی پیرامون هدف و مبنای حقوق، به طور عام، و حقوق اسلامی به طور خاص مطرح شود؛ چه، بدون تحقیق در این باره که اولا حقوق چیست و چه تفاوتی با اخلاق و دین دارد، ثانیا مبنای حقوق و الزام آوری قواعد آن، ناشی از چیست، ثالثا حقوق با هنجارهای خود چه هدف و کارکردی را دنبال می کند، طرح بحث «سیاست جنایی در اسلام و جمهوری اسلامی ایران» تنها غوطه ورشدن در آرا و فتاوای فقهی است، بدون اینکه مشخص باشد در راستای یک نظم اجتماعی معقول که هدف بنیادی سیاست جنایی است، این آرا چه نقش و جایگاهی دارند. به سخن دیگر، خلط مباحث دین، اخلاق و حقوق، با یکدیگر، و عدم طرح مباحث مبنایی و فلسفی پیرامون حقوق و اهداف آن، تعارض گویی هایی را در کتاب موجب شده است که امکان «تهیه و ارائه چهارچوبی سازگار با منطق علمی» را که نویسنده در پیشگفتار اثر خود ادعای آن را دارد، منتفی کرده است.
    کلیدواژگان: قاعده حقوقی، مبنای حقوق، کارکرد حقوق، نظم اجتماعی، حاکمیت
|
  • Manoochehr Tavassoli Naeeni Pages 1-15
    Establishing Iran law schools which were of the same style as law schools in Belgium and France during Qajar dynasty، caused Iran legal system to have a tendency to German- Roman legal traditions in addition to Islamic law. The history of law education in Iran shows that at the moment، Iran legal system is far away from legal systems of the developed countries and has lost its dynamic nature. Thus we are in need of pathology of different fields of study in law in academic centers، regarding different dimensions like resources، teaching methods، and curriculum development. This can be done by comparative study of law education in Iran and other countries. In this article، we try to compare the history of law education and teaching method in Iran and France.
    Keywords: Fields of Study in Law, Critical Study, Comparative Study, Iran, France
  • Vali Rostami Pages 17-47
    Starting work and Employment which are correlative and interdependent are key subjects and important chapters of employment law. Although there have been some changes، reforms، and innovations regarding the issue in “Civil Service Management Act”، there are still some obscurities and insufficiencies. Introducing general principles of starting work، especially emphasizing on the principle of efficiency and being qualified، principle of equal opportunity، and clarifying and removing obscurities and insufficiencies are some of the positive changes related to starting work principle comparing to the previous version. Presenting new employment policy while emphasizing on permanent employment criterion for governmental positions، determining the conditions and requirements of different types of employment and employing human resources in administrative organizations، and decreasing the negative consequences of permanent employment، are some of the innovations and positive changes of the above said act. If some of the weak points and ambiguities in predicted regulations and rules are revised، a big change will surely occur in the employment system of Iran. However، obscurities and abridgments of the law، and especially not determining the status of previous rules has made the efforts of law makers open to criticisms.
    Keywords: Starting Work, Employment, Civil Service Management Act, Permanent Employment, Employment on Contract Basis
  • Ebrahim Mousazadeh Pages 49-75
    Social rights have a critical role not only in political، religious، and legal thinking، but also in social and economic management. Islam from its arising both in Islamic texts and in practice and Imams’ deeds emphasized on social rights for their role in preserving human dignity and providing the hard stones of a healthy religious society and has developed a legal and administrative system. On the contrary، in western systems there are no proper principles، pattern، and framework for social rights. Following the progressive Islamic thought، social rights system in Iran is manifested in different principles of the constitutional law of Islamic republic of Iran including: principle 3، article 4 (the insurance of widowed، old and guardianless women)، principle 28 (right of work)، principle 29 (right of social security)، principle 30 (right of education)، principle 31 (right of habitation). This article not only introduces philosophical background of social rights but also discusses their role in Islamic and Western thinking.
    Keywords: Social Rights, Social Justice, General Welfare, Islamic Legal System, Western Legal System
  • Ali Reza Yazdaniyan Pages 77-91
    From the beginning of the formation of Law، religion، faith and beliefs were considered as valuable and rich resources and inspiration for the purpose. For centuries rules defined by the church were both religion and law، the same situation as Iran before constitutional revolution. Legislators have always tried to find the solution for the problems of society in religious rules and system and represent it as law، as well as judges and jurists who were faithful to Islamic jurisprudence in practice، and a lot of judgments and judicial decisions are actually representations of commandments of Islamic jurisprudence. Even in some cases legal doctrine benefits from Islamic jurisprudence to explain and describe law articles. Nevertheless، some parts of our legal rules have kept distance from Islamic jurisprudence and are more close to western and European rules. On the one hand، some principles of constitutional law have made the domain of Islamic jurisprudence unclear. In the constitutional law of Iran، reliable Islamic sources and accredited religious injunctions are to explain and describe the defective or obscure articles، but the domain of Islamic jurisprudence for laws extracted from other legal regimes is in doubt. Thus، it is necessary to provide the framework for the domain of Islamic jurisprudence in positive rights، which we will be discussed in this article.
    Keywords: Islamic Jurisprudence, Positive Rights, Explanation, legislation
  • Seyyed Rahim Hosseini Pages 93-106
    Encyclopedia of Law which has been reprinted many times is well known to students and researchers of law. However، this series is open to criticism and for consideration for certain reasons. However، criticizing the form or style of the book is not intended here. In this article، the above said book is analyzed from two points of view: reflective and criticizing. 1. Regarding documents of Islamic jurisprudence and usul، juratory rules، …; 2. concerning the writer’s criticism to some opinions and comments of jurists and usulin. In other words، in this article، it is tried to criticize some of unscientific and incorrect standpoints of the writer in the domain of juratory thought from the view point of shiite jurisprudence.
    Keywords: criticism, Encyclopedia of Law, Shiite Jurisprudence, Usulin
  • Mohammad Javad Javid Pages 107-137
    It is nearly three decades that modern human being has been thinking about the previous questions raised in its community regarding the philosophy of law، something that goes back to more than three thousand years. Contemporary researchers having the same point of view as Greek philosophers in the domain of Law، intentionally or unintentionally have noticed a key issue which itself lead to lots of deep but abstract and vague literature in facilitating access to peace and equality for all people. It is nearly half of a century that today''s philosophy of law discusses «justice»، a subject which is neither old nor new. In theory، it goes back to the creation of human beings and universe، but in practice it is just like a fetus. The philosophy of law in Iran seems like a light boat floating and wandering on the ocean of world current philosophy of law. It is very likely that a huge wave demolishes it completely or in the hope of reformation، restructures it. This article is an explanation of the same situation we experience with philosophy of law in Iran. It aims at analyzing «philosophy of law: definition and nature of law» which، in this article، is considered of great interest for the duality of its content.
    Keywords: Philosophy of Law, justice, Law, Positive Law, Natural Law, government
  • Ahmad Reza Naeeni Naeeni Pages 139-168
    Expurgation of rules and regulations is one of the issues which academic societies are increasingly interested in. One of the categories in the field is examination and identification of the «implied abrogation» of the approved laws. In this article، we try just to discuss some aspects of abrogation (not implicit abrogation and changes but explicit abrogation and changes). You may think that abrogation، modification and explicit annexation are clear and there is no need to discuss them. However، in this article it is tried to discuss such issues and not the implied abrogation which there may be some disagreements upon. Jurists’ main concern is the implied abrogation or changes of rules and regulations. However، books like this one makes us also concerned about explicit changes and abrogation. In this book there are a lot of faults both in content and form. In this article، we discuss the approved laws which have been explicitly abrogated، modified and in some cases underwent annexation and interpretation before the first or later publications of the above mentioned book. One of the examples of these approved laws is the executive regulation about urban land approved in 6/7/1988. This executive regulation which was more than 26 pages in the first publication and 24 pages in 18th publication is explicitly abrogated according to article 40 approved in 14/5/1992. It should be noted that this executive regulation was explicitly abrogated 6 years before the first publication of the book in 1998، but you can find it even in the 18th publication in 2008.
    Keywords: Modification, Annexation, Expurgation of rules, Regulations, Collection of laws, Abrogation, Explicit Abrogation
  • Mohammad Reza Nazari Nejad Kiyashi Pages 169-185
    Before discussing important issues regarding crime policy in Islam and Islamic Republic of Iran، it is better to introduce the basis and objective of Law in general، and Islamic Law in particular. In fact، without learning about and researching on important issues in the field، discussing crime policy in Islam and Islamic republic of Iran is no more than just plunging in religious injunctions without identifying their role and functions in achieving the fundamental goal of crime policy which is reasonable social discipline. So، first، it is necessary to determine what law is and how it is different from ethics and religion. Second، what is the necessity of law and why its rules are obligatory; and third، what are the objective and output of law and its norms. Thus، In other words، confusing the concepts of religion، ethics، and law، and not discussing basic and philosophical issues concerning law and its objectives have caused contradictions in the book which questions the possibility of “developing and presenting a framework compatible with scientific logic” claimed by the writer in the preface of the book.
    Keywords: Rule of Law, Basis of Law, Output of Law, Social Discipline, Sovereignty