فهرست مطالب

  • پیاپی 22 (تابستان 1391)
  • تاریخ انتشار: 1392/03/15
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مجتبی انصاری، الهام صالح * صفحه 5

    در اواخر سده نهم در بطن تجریدگرایی نقاشی ایران تمایلی آشکار به بازنمایی جهان محسوس زاده می شود. گرایش به واقع گرایی که ابتدا در نگارگری مکتب هرات و در نگاره های بهزاد پدیدار شد همچون خط پیوسته ای آثار هنرمندان اواخر سده نهم و دهم ه.ق را به هم پیوند می دهد. با انتقال بهزاد به تبریز هنرمندان نگارگری مکتب دوم تبریز به پیروی از سنت بهزاد، بی آنکه با بینش آرمانی هنر نقاشی قطع رابطه کنند، نگاهشان را به طبیعت، انسان و محیط زندگی اش معطوف می دارند. در این مکتب نقاشی با معماری و ادبیات فارسی بهم می پیوندند. نقاش از مضامین متنوع ادبی مایه می گیرد، اشخاص و صحنه های داستان را می نمایاند و در این میان بیشترین استفاده و کاربرد را از طبیعتی به نام باغ می گیرد. هدف اصلی این پژوهش بررسی تاثیرپذیری نگارگری مکتب دوم تبریز از باغ ایرانی است که مقایسه تطبیقی میان این دو با بررسی منتخبی از نگاره های شاهنامه تهماسبی و خمسه تهماسبی معرفی شده است. بررسی نگاره ها این سوالات را مطرح می کند که چه اندازه باغ های تصویر شده در جهت واقعی بودن و بازنمایی باغ ایرانی تاکید دارند؟ کدام ویژگی های باغ در تصاویر با باغ ایرانی در دوره تیموری و صفوی تطبیق پذیر است؟ روش تحقیق در این مقاله از نوع توصیفی تحلیلی است و برای گردآوری اطلاعات از روش مطالعات کتابخانه ای استفاده شده است.
    نتایج حاصل بیانگر آن است که این آثار طرح باغ ایرانی را با تمام عناصر کالبدی طبیعی و انسان ساخت تصویر می کنند؛ حصار، بنای ورودی، کوشک اصلی، عمارت اندرونی، جوی ها، حوض ها، گل ها و گیاهان، کارکردهای باغ و فعالیت آدمیان درون آن با نظمی آشکار اما با بیانی ویژه نگاره های ایرانی در این آثار دیده می شوند. باغ ایرانی در نگاره ها در دو مقیاس معرفی شده است: 1. در مقیاس معماری که ابنیه در آن به صورت مظروف در باغ مستقر می شود؛ 2. در مقیاس طبیعت که باغ تنها بخشی از طبیعت است. در مقیاس معماری باغ در زمینی وسیع و خارج از بافت متراکم شهر ساخته شده است و ترسیم باغ در مقیاس طبیعت نشان می دهد که قسمت هایی از باغ صرفا به منزله تفرجگاه، گردش و شکار در محدوده ای از طبیعت در نظر گرفته شده است. از طرف دیگر، مقایسه نگاره ها با باغ ایرانی در دوره تیموری و صفویه این نکته را آشکار می کند که غالب ویژگی های باغ در نگاره ها متناسب با ویژگی های باغ ایرانی در دوره تیموری است که همین مطلب تاثیر دوره تیموری بر دوره صفویه را به اثبات می رساند.

    کلیدواژگان: باغ ایرانی، نگارگری مکتب دوم تبریز، شاهنامه تهماسبی، خمسه تهماسبی
  • علی اصغر شیرازی، صفورا قاسمی صفحه 25
    آداب و رسوم و سنت های اجتماعی در بستر زمان و با تغییر حکومت ها همواره به شکلی تازه جلوه گر شده است. این سنت ها در مراسم مختلف، از جمله سوگواری، حضور داشته اند. مغولان نیز در ابتدا به واسطه نوع زندگی بدوی خود آداب و رسوم خاصی داشتند که در انواع فعالیت های روزمره شان ظهور داشت. ایشان به این سنت ها، که در برخی موارد ریشه در اعتقاداتشان داشت، تا سال ها پس از حمله به ایران و استقرار و ایجاد حکومت عمل می کردند. پس از گرویدن ایشان به دین اسلام برخی از این سنت ها حذف و برخی دچار تحولاتی اساسی شد، اما برخی از آن ها از بین نرفت.
    ایلخانان مغول در جهت اهداف سیاسی خود به تالیف کتب تاریخی و مصورسازی آن ها (همچون شاهنامه) پرداختند. این کتاب ها آمیزه ای از وقایع دوره تاریخی ایلخانان است. شاهنامه ابوسعیدی از جمله این آثار است که در آن نگاره هایی با مضمون سوگواری وجود دارد.
    هدف این پژوهش بررسی آداب و رسوم ایلخانان مغول و چگونگی انعکاس آن در نگاره های شاهنامه مذکور با موضوع سوگواری است. بدین منظور، با بررسی مذهب و آداب و رسوم ایلخانان، به ویژه در سوگواری و آداب تدفین، و مطابقت با چهار نگاره از شاهنامه ابوسعیدی با موضوع سوگواری پاسخ به این سوال پی گرفته می شود که آداب مورد نظر چگونه در چهار نگاره از شاهنامه ابوسعیدی با موضوع سوگواری ظهور یافته اند. بر این اساس، آداب و رسوم مربوط به سوگواری در آن دوره مطرح شده و در نگاره های مذکور بررسی شده است. یافته های این مقاله گویای آن است که نگاره های مذکور سنت های ایلخانان در اجرای مراسم سوگواری را نشان می دهند و با آنچه در منابع تاریخی از آداب و رسوم مردم آن زمان آمده است تطبیق پذیرند.
    این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفته و اطلاعات آن به شیوه کتابخانه ای گردآوری شده است.
    کلیدواژگان: آداب و رسوم، سوگواری، ایلخانان، مغول، شاهنامه ابوسعیدی، نگارگری
  • سید عبدالمجید شریف زاده، محمد علی رجبی، حبیب الله آیت اللهی صفحه 39
    با ظهور دولت صفوی، که استقلال ایران همراه با تفکر شیعی اساس نظام حکومت قرار گرفت، شاهنامه نویسی نیز با هدف بیان دلاوری ها و لیاقت پادشاهان صفوی و ذکر حقانیت تفکر شیعی مجددا مطرح شد. از این آثار می توان شهنامه ماضی اثر قاسمی گنابادی را نام برد.
    مقاله حاضر به بررسی نسخه ای از شهنامه ماضی می پردازد که به صورتی خاص در کنار منظومه حماسی دیگری با عنوان ظفرنامه (تمرنامه) اثر هاتفی هم نشین شده است.
    هدف این پژوهش بررسی ویژگی های صفحه آرایی و ترکیب بندی و انگیزه های تولید این نسخه بدیع است. این مقاله به روش توصیفی تحلیلی نوشته شده و اطلاعات آن به روش کتابخانه ای جمع آوری شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که در نحوه نگارش متن و کتابت اشعار در جدول های عمودی و در حاشیه صفحات گونه ای صفحه آرایی جدید در کتاب آرایی ارائه شده و ویژگی های شخصیتی تیمور و شاه اسماعیل اول، به عنوان صاحبان قدرت، در ترکیب بندی خاص نمایش داده شده است. همچنین، انگیزه آفریننده اثر برای القای جانشینی صفویان به جای تیموریان با نمایش اسماعیل اول در کنار تیمور عامدانه صورت گرفته است و در القای برتری و بزرگی این دو در ترکیب بندی ها تاکید شده است.
    کلیدواژگان: کتاب آرایی، نگارگری، ترکیب بندی، صفحه آرایی، ظفرنامه، شهنامه ماضی، تیمور، شاه اسماعیل اول، قاسمی گنابادی
  • مجید آزادبخت، دکترمحمود طاووسی صفحه 57
    ساخت اشیای فلزی و سفالین از دوران پیش از تاریخ تا به امروز همواره مورد توجه انسان ها بوده است، چراکه درواقع، این گونه های هنری تجلی گاه باورها و اسطوره ها و انعکاس جهان بینی حوزه های تمدنی و عرصه معناآفرینی و شکوه نامیرای فرهنگ های بشری به شمار می روند. نقوشی که بر این آثار نقش بسته، معرف و بیانگر میراثی مادی و معنوی هستند که این هنرها در آن فضا و زیست بوم بالیده اند.
    در دوره ساسانی در انواع هنرها، به ویژه ساخت و پرداخت ظروف سیمین، شاهد بلوغ چشم گیری هستیم که الهام بخش دوره های فرهنگی و هنری پسین و همچنین دوره اسلامی اند. علت انتقال این مضامین از هنر ساسانی به هنر اسلامی حضور هنرمندان غیرمسلمان ساسانی و همچنین هنرمندان تازه مسلمان سامانی در نیشابور است. در سده های نخستین اسلامی، به دلیل منع استفاده از ظروف سیمین، هنر سفالگری غنا و ارزشی بیش از پیش یافت و هنرمندان نقش مایه های ارزشمند ظروف فلزی دوره ساسانی را با حفظ ارزش های مکتبی بر سفالینه های دوره سامانی به زیبایی و ظرافت تام و تمام دوباره جان بخشیده اند. فرضیه این نوشتار بدین نحو قابل تدوین است که نقوش شکل گرفته بر سفالینه های این دوره استمرار همان نقوش ظروف زرین و سیمین دوره ساسانی در دوره اسلامی است که این بار در فضایی متعالی و معنوی به پشتوانه اندیشه دینی و اهتمام به ظرفیت های مدنی و فرهنگ بومی ایران مشتاق رهایی از استیلای خلافت عربی به عرصه هنر ایرانی اسلامی باریافته است. روش تنظیم مطالب توصیفی، تحلیلی و تاریخی و شیوه گردآوری مطالب و داده ها کتابخانه ای است.
    کلیدواژگان: ظروف سیمین، دوران ساسانی، ظروف سفالین، دوران سامانی، نیشابور، تعامل هنر ایرانی، اسلامی
  • سیامک علیزاده صفحه 73
    در دوره قاجار ایران شدیدا تحت تاثیر پیشرفت های صنعتی و دیگر جاذبه های اروپایی قرار گرفت و از ورود افکار و محصولات آن ها استقبال شد. این روند بر هنر ایران نیز کم کم اثرگذاشت، اما مسلما بعضی از سنت های پایدار به جای ماند. در این دوگانگی نوعی پیوستگی شیوه نگارگری اواخر دوره صفوی با سبک قاجاری دیده می شود، اما فرنگی مآبی، که ازاواخر صفوی شروع شده بود و اوج آن در دوره اول قاجاری ادامه یافت، نه فقط درصحنه ها وترکیب بندی ها و مناظر و نقش مایه ها و طبیعت نگاری سبک اروپایی، بلکه در به کارگیری انواع مواد و مصالح و روش های ساخت اثر نیز آشکار شد. برای بررسی این موضوع و همچنین با توجه به نوع تحقیق در این مقاله که کاربردی است از شیوه توصیفی و تحلیل محتوا همراه با استفاده از مطالعات و پژوهش کتابخانه ای وآزمایشگاهی و همچنین از نتایج علمی تجزیه مواد برای شناخت ساختار و روش های به کاررفته استفاده شده است. ماحصل این شناخت تکمیل قطعاتی از تاریخ هنر در زمینه نقاشی و از نظر فن شناسی بهره گیری از آن برای حفاظت و مرمت بهتر آثار مربوطه همراه با حفظ ویژگی اصالت آن ها را در پی دارد که از نتایج اصلی این مقاله محسوب می شود.
    کلیدواژگان: نقاشی دوره قاجار، رنگ روغن، بست، زمینه، رنگدانه
  • زینب مظفری خواه، دکتراصغر کفشچیان مقدم صفحه 85
    در قرون نخستین بشر برای رسیدن به برخی اهداف، با توجه به امکانات محدود، آثاری بر روی دیوار غار خلق می کرد که جنبه های آیینی و جادویی داشتند. گذشت زمان و پیشرفت علم و تکنولوژی، تغییر مواد، تنوع در سلیقه ها، ایده ها و غیره باعث شده است هنر در حیطه های مختلف کارکرد داشته باشد. از جمله گرایش های هنری که حیطه اجرایی گسترده و چندوجهی در تعریف و اجرا دارد نقاشی دیواری است. در دنیای معاصر، دیوارنگاری در جایگاه یکی از مظاهر هنر شهری و مردمی جلوه گر شده است. هرچند کاربرد نقوش، رنگ ها و عناصر تزیینی برای زینت بخشیدن به معماری از دوران کهن متداول بوده است، با تغییر در ساختارهای شهری در دوران معاصر و ایجاد مفاهیم جدید شهرنشینی، هنر دیوارنگاری نیز دستخوش تغییراتی شده است. در عصر حاضر، برای خلق اثر دیواری تنها به اجرا بر روی دیواری عمودی با ابزاری چون قلم مو و رنگ اکتفا نمی شود، بلکه شاهد ارائه آثار متفاوتی هستیم که گاه با آثاری از گرایش های مختلف هنر جدید مانند هنر کمینه رقابت می کنند و از ویژگی های این هنرها در خلق آثار دیواری بدیع و نو بهره گرفته اند.
    پژوهش حاضر تلاشی است در جهت بیان ظرفیت ها و قابلیت های دیوارنگاری معاصر و گرافیک محیطی ایران و می تواند جهت آرام سازی فضای شهری، که شالوده اصلی آن است، اهداف تزیینی و اصول ساختاری هنر کمینه (مینی مال) مورد توجه قرار گیرد. هدف این مقاله بررسی دیوارنگاری با نظر به هنر کمینه (مینی مالیسم) است و همچنین شناخت و چگونگی بهره گیری از توانایی های این هنر برای پویا کردن آثار دیواری و محیطی در سطح شهر. پژوهش کاربردی حاضر به روش توصیفی، تحلیلی و تطبیقی صورت گرفته و گردآوردی اطلاعات آن به شکل کتابخانه ای و میدانی انجام شده است. در این راستا، ابتدا هنر کمینه و دیوارنگاری معرفی می شود و سپس به بررسی وجوه اشتراک و افتراق این هنر با دیوارنگاری پرداخته می شود. سپس چگونگی بهره گیری از ویژگی های هنر کمینه در دیوارنگاری معاصر و گرافیک محیطی ایران برای خلق آثار جدید بررسی شده و پیشنهادهایی برای استفاده مفید از هنر کمینه در فضاهای شهری ایران ارائه می شود.
    کلیدواژگان: نقاشی دیواری، دیوار، هنر کمینه، دیوارنگاری ایران، گرافیک محیطی ایران
|
  • Mojtaba Ansari, Elham Saleh Page 5

    Architecture is an art to regulate space، and one of important elements in architecture is a nature named garden which is a part of architecture. But، always for comprehend architecture of garden and relationship of its elements, there are many obstacles. Perhaps in this situation, the most useful way is referring to tourists’ travel account، and verifying the pictures of hand writing copies. In miniature of Tabriz school, nature exists as a supplementary factor. This research is done with the goal of verifying the impressionable of miniatures of Tabriz school from Iranian garden architecture in first part of 1th century of Hejira, similar and deferent points of these two elements are introduced by verifying the selected miniatures of Tabriz school. Research method is based on descriptive، analytic and comparative reasoning and presenting statistical charts. The theories of this research shows: The trend to realism in Persian paintings, which originally appeared in Bihzad paintings in Herat school, like a continuous line, has connected paintings of late ninth century to tenth century of Hejira. and by moving Behzad to Tabriz the miniaturists of Tabriz school، by following Behzad’stradition, without disconnecting with ideal conceptions in his paintings, have focused their view point on nature, human and his life; but obvious differences are seen between miniatures and garden architecture that most of these cases emphasize on effect of garden architecture of Timurid epoch on garden architecture of Safavid epoch.

    Keywords: Iranian Garden Architecture, Miniatures of Tabriz School, TahmaspisShahname h, TahmaspisKhamseh
  • Ali Asgharshirazi, Safora Ghasemi Page 25
    Social customs and traditions have been changed in different periods of the time and with the changes of governments and have always manifested in new forms. These differences could be seen in the ceremony of mourning. Mongols in the beginning, because of their primitive life, had certain customs that prominently were appeared in their daily activities. They had acted based on costumes which had rooted in their beliefs, even years after attacking Iran and establishing government. Although after following Islam, some of these traditions underwent basic changes, some others remained the same. Having political aims, the patriarch decided to write historical books and illustrate them (such as the Shahnameh). These kinds of books are combinations of historical course of events of patriarchies period which their traditions outstandingly observed in them. Abu Saied’s Shahnameh is one of theimportant manuscripts of that period which its illustrations show the traditions of their time. This paper studies on illustrations with the subject of mourning. Now the main question is that: How these illustrations reflect Mongolian mourning traditions? Check the roots of these traditions in four paintings with the theme of mourning is the main purpose of this paper that its method is descriptive - analytical study and The information is compiled Through the library method. Based on this research, those customs that had related to mourning ceremonies of that time are mentioned and have been studied in illustrations. Also the most important resulting findings say, these illustrations show common traditions that patriarchies perform in their mourning and it is compatible with what is in the historical sources of the people’s customs on that time.
    Keywords: customs, mourning, patriarch, Mongol, Abu Saied Shahnameh, Persian painting
  • Seyd Abdollmajid Sharif Zade, Mohammad Ali Rajabi, Habibollah Ayatollahi Page 39
    With the appearance of Safavid dynasty that Iranian independence interwoven with Shia thought, formed governmental foundation, Epopee Writing was considered aiming expression of authority and courage of Safavid Kings as well as legitimacy of Shia thought i. e. Heidari Invasion (HamlehHeidari), authored by MirzaBazel and Past Epopee (ShahnameMazi) by GhasemiGonabadi are two sampels of this type. This paper tries to study a special version of Past Epopee (ShahnameMazi) which is accompanied with another heroic epopee named Zafarnameh (The Epistle of Victory) (Timor Nameh) by Hatefi in a special form. This research aims to investigate the particular features of these illustrations like: page layout، composition and production motivations of this unique version. This article have been written by descriptive-analytical research method and the information was gathered using the library. The results show a modern page layout in book design in writing verse and poem in vertical tables and margins simultaneously tries to indicate Timour and Shah Esmail personalities as high-rank authority in composition. On the other hand،the creator of art work in order to show Safavid substitution with Timurid, has deliberately drawn Shah Ismail I, beside Timur and also has emphasized on their superiority and great inspiration in composition.
    Keywords: Book Design, Illustration, Composition, Page Layout, Zafarnameh (The Epistle of Victory), Past Epopee (ShahnameMazi), Teymour, Shah Esmail I, GhasemiGonabadi
  • Majid Azadbakht, Mahmoud Tavoosi Page 57
    Manufacturing metal and earthenware objects, is important for human being since the prior ages of history up to now. Because these type of art are epitomize of Believes, Myths and is the reflection of ideology of civilization circles and arena of meaning and immortal glory of human cultures.These work’s motifs are explanatory of physical and spiritual heritages which these arts have been grown in that area and settlement. In the other words, in manufacture, polish and decoration of these dishes, we can recognize economic improvements, historical challenges and social condition behind of artistic effects of them. We can see salient maturation in various types of arts, especially in make and polish golden and silver dishes, which are infusing of ulterior cultural and artistic ages and also Islamic ages.Reason of these purports transfer, from Sassanian art to Islamic art, is the presence of Sassanian non-Muslim artists and Samanian new- Muslims in Nishapur. In Islamic prior centuries, because of embargo of golden and silver dishes, pottery art became more important and value and artists, renewed the valuable motifs of metal dishes of Sassanian age by preservation of scholar values on porcelains of Samanian age, in the full beauty and nicety. The hypothesis that we are testing that, in analytical essay, is compliable in a manner that motifs, formed on potteries of this age, is continuity of the same figures on golden and silver dishes of Sassanian age in Islamic age which this time is in divine and spiritual space with religious thought and consideration to Iranian civil qualities and natural cultures, eager to freedom of hegemony of Arabian regimen on renewed Iranian- Islamic art arena. Of course, creativity, the spirit of innovation and construction in art of this age cannot be decreased as an imitation and mere adoption of the past generations heritages. Although Samanian age is the newborn thought age, civil creation and Iranian art’s glory, which is formed by motive of Islamic gratefulness, benevolence and aesthetics, Iranian Renaissance in the Islam frog. Method of concepts adjustment is analytical- historical and descriptive and the method of subject collection and applied data in the essay is librarian.
    Keywords: ilverware (Silver dishes), Sassanid (Sassanid Era), Pottery, Nishapur, Iranian, Islamic Artistic Interaction
  • Siamak Alizadeh Page 73
    In Qajar era,Iran wasstronglyinfluenced by Europeanindustrial developmentsand other attractions and welcomed the arrival oftheirideasand products. Thisprocesshas graduallyinfluenced on Iranianart, butcertainlysometraditionsremainedstable.Therefore, a kind of continuity in late Safavid era painting with Qajar style was seen, these western techniques started from late Safavid era and peak in Qajar period, Not only in scenes and the composition and landscape and epidiascope and European nature writing, but also work in various manufacturing techniques are apparent. Therefore the main questions of this article are:What was used techniques for artistic expression In Qajar period? Whether same techniques were followed in Safavid era or using western techniques and imported vestige brings new vestige?This type of research is applied and describes methods through library and a laboratory studies result of scientific analysis techniques for understanding the structure has been used. Knowing more secrets and techniques used to protect and better restoration is considered as the results of this paper.
    Keywords: Qajar period paintings, oil painting, medium, ground, pigment
  • Zeinab Mozafarikhah, Asghar Kafshchian Moghadam Page 85
    Centuries ago،human being،having limited facilities،started to create art works on cave walls in order to achieve some of his everyday life goals. These art works enjoyed different liturgical and magical accepts. The passage of time،the progress in science and technology،change of the materials،diversity of the tastes and ideas،etc. caused art to be used in different other aspects of life. One of the branches of art which has a wide range of multifaceted definition and performance and run the executable, is graffiti. In today’s world،graffiti is considered as one of the symbols of urban،pop art. Although, Painting،colors and other decorative elements for beautifying the architecture have been commonly used since the ancient era،yet،by the change in the cities, structure and the appearance of new urban terms in modern world،graffiti has also changed. Todays،graffiti is not only found on walls and by common tools like brush and paint but we now witness a variety of artworks which can compete with other branches of art such as minimal art and has borrowed many of their characteristics in creation of new stylish works. This study tries to represent some of the delicacies and capabilities of the modern graffiti and environmental graphic in Iran which can be used as a mean to beautify the urban environment -as the main role of this art- decoration and as the structural principals of minimal. This study aims to represent a comparative- analytical study of graffiti with a look at modern arts such as minimal art and to help to identify graffiti and how to enjoy the capabilities of this art for making the environmental art and wall artworks dynamic throughout the city. This study is a practical one،based on descriptive،analytical- comparative principles. The collection of data in this study has been library- based and field- based. at first،the minimal art and graffiti have been introduced and then the similarities and differences between those  have been elaborated on and that minimal art can represent possibilities for graffiti artists by which they can create unique artworks in Iranian graffiti. at the end،the use of minimal art in modern graffiti and environmental graphic in Iran has been discussed on and suggestions for effective use of this art in urban environment of Iran have been represented.
    Keywords: graffiti, wall, minimal art, graffiti in Iran, environmental graphic in Iran