فهرست مطالب

جغرافیا و پایداری محیط - پیاپی 4 (پاییز 1391)
  • پیاپی 4 (پاییز 1391)
  • تاریخ انتشار: 1391/07/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مجتبی یمانی، اکبر مهرجونژاد صفحات 1-16
    تغییر در کاربری اراضی، فرآیندهای هیدرولوژیکی را در حوضه ها متاثر ساخته، تعادل طبیعی جریان آب را مختل می کند. در پژوهش حاضر، تغییر مولفه های هیدرولوژیکی حوضه آبخیز کردان در نتیجه ی تغییرات کاربری اراضی در سال های 1366، 1379 و 1390 بررسی شده است. داده های کاربری اراضی برای سه سال گفته شده از تصاویر ماهواره ای لندست به دست آمد که با استفاده از طبقه بندی نظارت شده به پنج نوع کاربری شهری، کشاورزی، مرتع، باغ و اراضی بایر طبقه بندی شد. با توجه به این طبقه بندی، کاربری شهری حوضه آبخیز کردان در سه سال موردبررسی به ترتیب 08/3، 23/5 و 99/9 درصد از مجموع مساحت حوضه را شامل می شود. داده های بارندگی، دبی و دمای روزانه و همچنین تبخیر ماهانه ایستگاه نجم آباد برای سال های 1366، 1379 و 1388 برای شبیه سازی بارش- رواناب با مدل HEC-HMS استفاده شد. در مولفه مدل حوضه، روش های SCS Curve Number و SCS Unit Hydrograph به ترتیب برای قسمت های تلفات بارش و انتقال جریان انتخاب و از Specified Hyetograph در مولفه مدل هواشناسی استفاده شد. نتایج شبیه سازی نشان داد، ضریب رواناب از 38/71 درصد در سال 1366 به 71/73 درصد در سال 1379 و 89/77 درصد، در سال 1388 افزایش پیدا کرده است.
    کلیدواژگان: کاربری اراضی، بارش، رواناب، حوضه کردان، HEC، HMS
  • علیرضا سیاف زاده، محمد میره ای، مرتضی نوده فراهانی صفحات 17-38
    نظام شهری مطلوب و به تبع آن توزیع اندازه شهری مطلوب یکی از عوامل توسعه در یک منطقه و کشور است. نظام شهری تجسم فضایی اقتصاد سیاسی و نحوه ی مدیریت سرزمین بوده، با مطالعه نظام شهری، نحوه ی پخشایش و میزان تعادل جمعیت شهرها مشخص تر می شود. باتوجه به اهمیت مقوله نظام شهری، در این مقاله سعی شده به بررسی نظام شهری در استان مرکزی به عنوان یکی از خاستگاه های کهن مدنیت در ایران پرداخته شود. همچنین قلمرو زمانی پژوهش شامل یک دوره زمانی سی ساله (1355-1385) است. در انجام این پژوهش، روش توصیفی- تحلیلی به کار رفته و در گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه ای و مطالعات اسنادی استفاده شده است. به منظور تحلیل نظام شهری در استان مرکزی از روش های مختلفی مانند شاخص های هرفیندال، هندرسون، آنتروپی و... استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد، عدم تعادل فضایی در استان مرکزی مشهود است و با وجود 27 نقطه شهری در این استان، رشد و گسترش شهری بیشتر مختص به دو شهر اصلی و قطب صنعتی استان یعنی اراک و ساوه بوده است. همچنین با گذشت زمان برخلاف کاهش نخست شهری در استان مرکزی نظام شبکه شهری به سمت عدم تعادل میل کرده است. با وجود افزایش تعداد شهرهای کوچک شاهد کاهش نسبت جمعیت این شهرها به شهرهای بزرگ در سال های اخیر می باشیم؛ این درحالی است که جمعیت کاهش یافته در سطح شهرهای کوچک نظام شبکه شهری را به سمت عدم-تعادل سوق داده است. در این دوره نخست شهری نیز کاهش یافته است. این کاهش باعث هدایت نظام شبکه شهری به سمت تعادل نشده است.
    کلیدواژگان: نظام شهری، شبکه و سلسله مراتب شهرها، نخست شهری، استان مرکزی
  • خدیجه بوذرجمهری، الهه انزایی صفحات 39-58
    بررسی کشاورزی پایدار و زیرنظام های آن به منظور شناخت و آگاهی بیشتر از وضعیت این نظام ها و تدوین راهبردها و برنامه های مناسب برای نیل به توسعه کشاورزی پایدار، اهمیت اساسی دارد. هدف اصلی این تحقیق، مطالعه اثرات تکنولوژیکی طرح تجهیز، نوسازی و یکپارچه سازی اراضی شالیزاری و ارزیابی میزان موفقیت آن از لحاظ شاخص تکنولوژیکی از نقطه نظر کشاورزان و کارشناسان می باشد. جامعه آماری تحقیق، شامل دو گروه مطالعاتی می باشد. نخست روستاهایی که در اراضی آنها طرح تجهیز و نوسازی و یکپارچه سازی اراضی شالیزاری اجرا شده است و تعداد آنها 9 روستا از دهستان قره‎طغان، واقع در بخش مرکزی شهرستان نکا است که به عنوان روستاهای هدف تحقیق، جهت ارزیابی طرح در نظر گرفته شده است. گروه بعدی کارشناسانی می باشند که طرح، توسط آنها طراحی یا اجرا شده و یا به شکلی در طرح اجرا شده مسئولیت داشته‎اند. داده های مورد استفاده در این مطالعه، حاصل عملیات میدانی و پرکردن پرسشنامه از کل 260 بهره بردار در منطقه مورد مطالعه و 68 کارشناس متخصص در طرح است. نتایج تحقیق، نشان می دهد که در بعد تکنولوژی بین کارشناسان و بهره برداران در مورد میزان موفقیت طرح همبستگی وجود دارد که میزان ضریب همبستگی بعد تکنولوژی 641/0 است.
    کلیدواژگان: عملکرد تکنولوژی، تجهیز و نوسازی، اراضی شالیزاری، یکپارچه سازی اراضی، دهستان قره‎طغان
  • حسن ذوالفقاری، غلامرضا زاهدی، طیبه سجادی فر صفحات 59-74
    آخرین روز یخبندان برای 17 ایستگاه همدید هواشناسی در شمال غرب و غرب ایران، بر اساس داده های روزانه یک دوره‎ی آماری بیست‎ساله از سال 1986 تا 2005، با استفاده از روش شبکه‎ی عصبی مصنوعی پیش‎بینی شد. پس از آزمون الگوریتم‎ها و شکبه های گوناگون، درنهایت، شیوه‎ی پس‎انتشار خطا، به‎عنوان بهترین و دقیق‎ترین شیوه‎ی تحلیلی انتخاب شد و برای پیش‎بینی مورد استفاده قرار گرفت. شبکه ها بر اساس متغیرهای ورودی شامل: اولین روز یخبندان، حداقل مطلق دما، رطوبت نسبی در ساعت 3 گرینویچ، میانگین رطوبت نسبی، فشار متوسط آخرین روز یخبندان، فشار متوسط روز ماقبل آخر یخبندان و ابرناکی در آخرین روز یخبندان، آموزش داده شدند. آخرین روز یخبندان نیز، خروجی شبکه در نظر گرفته شد. نتایج بررسی نشان داد که پیش‎بینی آخرین روز یخبندان بهاری در بین تمامی ایستگاه های همدید هواشناسی در شمال غرب و غرب ایران، براساس شبکه‎ی پس‎انتشار خطا، با دقت بالایی امکان‎پذیر است. خطای به‎دست آمده در تمام موارد پایین بود. بالاترین خطای شبکه بین ایستگاه ها، متعلق به اراک با 1142/1 درصد و کمترین آنها مربوط به مهاباد با 254/0 درصد است. در پهنه‎بندی منطقه بر اساس پیش‎بینی انجام شده، تاثیر عامل ارتفاع و توپوگرافی، با وضوح بالایی آشکار شد.
    کلیدواژگان: شبکه‎ی عصبی مصنوعی، آخرین روز یخبندان، پیش‎بینی، شمال غرب و غرب ایران
  • غلامرضا نوری، صمد فتوحی، زهرا تقی‎زاده صفحات 75-94
    مناطق نمونه‎ی گردشگری، زیرمجموعه‎ی قطب های گردشگری و یکی از مهم‎ترین مباحث مهم مطرح شده در صنعت گردشگری هستند. توسعه‎ی مناطق نمونه‎ی گردشگری، توسعه‎ی قطب‎های گردشگری را به‎دنبال دارد و سبب رونق گردشگری یک قطب گردشگری می شوند. پژوهش پیش رو، ازدسته پژوهش‎های کاربردی توسعه ای است که با هدف رتبه‎بندی قطب‎های گردشگری استان کرمانشاه انجام پذیرفته است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و پیمایشی و ابزار پژوهش، پرسش‎نامه است که با استفاده از روش دلفی، 10 شاخص برای مناطق نمونه ارزیابی و سپس با پیمایش داده های حاصل از پرسش‎نامه در روش تاپسیس، قطب های گردشگری اولویت‎بندی شده اند. بر این اساس، مناطق نمونه‎ی گردشگری تحت پوشش قطب کرمانشاه با میزان 9448/ 0=〖SL〗_i^+ نسبت به دیگر مناطق در سطح بسیار خوب، مناطق نمونه‎ی قطب اورامانات با امتیاز 42981/0 در رتبه‎ی دوم و در سطح متوسط و سایر مناطق در سطوح بعدی ارزیابی شده-اند. نتایج پژوهش از یک سو سهم مهمی در تصمیم‎گیری های مدیریتی دارد و از سوی دیگر، به سرمایه‎گذاران برای سرمایه‎گذاری و به گردشگران در انتخاب مقاصد گردشگری کمک خواهد کرد.
    کلیدواژگان: قطب گردشگری، مناطق نمونه‎ی گردشگری، روش تصمیم‎گیری چند معیاره، استان کرمانشاه
  • تقی طاوسی، محمدرضا منصوری دانشور، علیرضا موقری صفحات 95-110
    در مناطق خشک به علت دوری از منابع رطوبت و دریافت تابش بیشتر، میزان تبخیر و تعرق، بیشتر از بارندگی سالانه است؛ لذا میزان تبخیر و تعرق، می تواند شاخص خوبی برای برآورد شدت خشکی یک منطقه باشد. از آنجا که بسیاری از پارامترهای اقلیمی لازم برای محاسبه شدت تبخیر و تعرق به وسیله سایر روش ها در بسیاری از ایستگاه های سینوپتیک ایران، ثبت نمی گردد و نتایج بسیاری از پژوهش ها، بیانگر خطای کمتر در روش هارگریوز- سامانی می باشد، از این روش برای ارزیابی تبخیر و تعرق برای 48 ایستگاه سینوپتیک کشور استفاده شد. در گام بعدی، تحلیل فضایی توزیع مکانی نتایج حاصله بر مبنای توپوگرافی رقومی DEM در محیط GIS به منظور تولید نقشه های شدت تبخیر و تعرق انجام و در پایان به تلفیق یافته-ها برای تولید نقشه پهنه بندی، شدت خشکی ایران اقدام شد. نتایج نشان داد که در مقیاس فصلی و ماهانه، شدت تبخیر و تعرق، انطباق قابل قبولی با سیستم ها و توده های هوای حاکم بر ایران در طی فصول مختلف سال، نشان می دهد. تلفیق نقشه های تولید شده تبخیر و تعرق به روش هارگریوز- سامانی برای میانگین 12 ماه در طی دوره آماری 30 ساله، نشان دهنده قرارگیری تمامی قلمرو ایران در شرایط اقلیمی خشک است؛ چرا که حداقل در طی سه ماه از سال، میزان بارش در همه نقاط ایران از میزان تبخیر و تعرق کمتر بوده است. بر این اساس، شدت خشکی محاسبه شده برای سواحل شمالی و جنوبی کشور و هم چنین برای فلات مرکزی، البته با شدت بیشتری، صدق می کند.
    کلیدواژگان: پهنه بندی خشکی ایران، مدل هارگریوز، تبخیر و تعرق، DEM، GIS
  • امیر حسین حلبیان، لاله پورعیدی وند، مهدی عبدالله زاده، زینب عمرانی ساردو صفحات 111-126
    گردشگری فعالیتی چند وجهی است و یکی از پیچیده‎ترین کسب‎وکارهای بشری با توجه به موقعیت جغرافیایی است. توسعه‎ی پایدار در برنامه‎ریزی گردشگری اهمیت دارد؛ چرا که بیشترین توسعه‎ی گردشگری متکی بر جاذبه ها و فعالیت‎هایی است که به محیط طبیعی، میراث تاریخی و الگوهای مناطق فرهنگی مربوط می‎شوند. بافت تاریخی شهرها جزئی از سرمایه‎ی ملی و فرهنگی کشورند که نه‎تنها به لحاظ زیباشناختی و تداوم خاطرات جمعی و هویت‎بخشی شهرهای ما ارزشمند هستند، بلکه محل سکونت و معیشت میلیون‎ها نفر شمرده می‎شوند. با این حال، این بافت‎ها دارای ویژگی های منفی، همچون آشفتگی سیما و چشم‎انداز، عدم دسترسی مناسب، کمبود تاسیسات و تجهیزات شهری، آشفتگی در ساختار اقتصادی و اجتماعی و فرسودگی کالبدی سازه‎ای نیز هستند که منجر به تخلیه‎ی جمعیت زیادی از این بافت‎ها شده است. این پژوهش بر آن است که راهبرد‎های متناسب با توسعه‎ی گردشگری پایدار در بافت قدیم را اولویت‎بندی کند. به این منظور روش نظرخواهی تخصصی دلفی مورد استفاده قرار گرفته است. نوشتار پیش رو، پس از مروری بر منطقه و راهبرد‎های توسعه‎ی پایدار گردشگری با گذری فشرده بر روش دلفی، به تشریح شیوه‎ی جمع آوری داده ها و تجزیه و تحلیل آنها پرداخته است. در پایان، نتیجه‎ی مطالعه در قالب طبقه‎بندی راهبرد‎های مناسب برای توسعه‎ی پایدار گردشگری این منطقه به‎ترتیب اولویت، آمده است.
    کلیدواژگان: راهبرد، توسعه‎ی پایدار گردشگری، بافت قدیم شهر اصفهان، روش دلفی
|
  • Yamani M., Mehrjonezhad A Pages 1-16
    Changes in the land use adversely affect the Hydrological processes in a catchment and disrupts the natural water balance. In this study، changes in the hydrological components of Kordan watershed due to the land use change have been studied in the years 1987 and 2000 and 2011. According to the research method used، at first the land use layers for the three mentioned years were obtained from the Landsat Thematic Mapper (TM) using the supervised classification method. The rainfall، Flow and daily temperature data، along with the monthly evaporation of Najmabad station was used to simulate the rainfall-runoff with HEC-HMS model. In the basin model component، the SCS Curve Number and SCS Unit Hydrograph were used respectively for the loss and transform methods; the Specified Hyetograph was used in the meteorological model too. Simulation results showed that the runoff coefficient has been increased from 71. 38 percentage in 1987 to 73. 71 percentage in 2000 and 77. 89 percentage 2009.
    Keywords: Land Use, Rainfall, Runoff, Kordan Basin, HEC, HMS
  • Sayyafzadeh A.R., Mireh M., Nodeh Farahani M Pages 17-38
    Good urban system and hence the good distribution of urban size is a factor for any kind of development in the region and the country. This distribution has been measured using mathematical and statistical models. Urban system is spatial visualization of political economy and land management. The study of urban systems determines the distribution and balance of population in the cities. According to the importance of urban system، this paper examines the urban system in part of the Iranian territory. Accordingly، Markazi province is selected as one of the ancient civilization in Iran. The temporal scope of the study includes a 30-year period (1976-2006). This paper use descriptive - analytical research method and libraries and documentation have been used for the data collection. Techniques such as Herfindahl indices، Henderson، and entropy are used to analyze the urban system in the Markazi province. The paper results show spatial imbalances are evident in Markazi province. Urban growth and development is more specific to Arak and Saveh _the major cities and industrial centers of the province_ from among 27 urban points in the province. Despite the increasing number of small cities، the population proportion of the small cities has declined compared to big cities، in recent years. This is the situation that the declined population in small cities causes imbalances in urban system. Also prime city has declined during this period. The reduction of small cities don''t cause balance in urban system. As part of reasons for the absence of the effect، we can mantion the attraction of small cities emigrants to surrounding urban areas of Arak _ Senejan and Karahroud. The rank and status of these cities has grown rapidly، for this reason. In fact، Primacy indices decline in demographics Statistics but population pressure and density has been increased in the surroundings of the prime city.
    Keywords: Urban System, Urban Networks, Hierarchies, Prime City, Markazi Province
  • Bozarjomehri Kh, Anzaei E Pages 39-58
    Examining stable agriculture and itۥs sub-systems is essential for obtaining more knowledge and information about these systems’ situation and، consequently، designing appropriate strategies and programs in moving towards stable agriculture. The main goal of this study is to examine the technological effects of modernization، renewal and consolidation of rice fields and to assess its success in terms of the above-mentioned criteria based on farmers and experts’ viewpoints. The statistical community of this research consists of two groups. The first group includes 9 villages from Gharetoghan located in central part of Neka which have undergone the mentioned project. The other group consists of the experts that the project is directly performed by them or they were responsible in the performed project. The data was collected through field study and questionnaire distributed among the 260 farmers of the area understudy and 68 experts. The findings show that there is a correlation between the farmers and experts in the effectiveness of the project in terms of technological aspect. The correlation coefficients of technological aspect are 0/641 respectively.
    Keywords: Respectively Revenue, Equipping, Modernization, Rice Fields, Land Consolidation, Gharetoghan Rural District
  • Zolfaghari H., Zahedi Gh, Sajjadifar T Pages 59-74
    In this paper we try to predict last freezing day of spring for 17 meteorological stations in west and northwest of Iran by Artificial Neural Networks. The method used to do so was the back propagation method. Climatologic data included first day of freezing، minimum absolute temperature in the last day of freezing، humidity at 3 o’clock (GMT) in the last day of freezing، average relative humidity in the last day، average pressure in the day before last day and cloudiness in the last day of freezing input the network، and the last day of freezing was output. Artificial neural networks could predict the last day of freezing for all 17 stations with an accepted error. Biggest errors in this work belong to Arak station with 1. 1142 % and smallest errors belong to Mahabad station with 0. 254 %. It was concluded that zonation of the religion based on accomplished prediction exposed effects of the both height and topography.
    Keywords: Artificial Neural Networks, Last Freezing Day, Prediction, West, Northwest of Iran
  • Noori Gh, Fotohi S., Taghizadeh Z Pages 75-94
    Tourism sample regions as the subset of tourism poles are one of the most important and considerable issues in the tourism industry. In fact، the development of tourism sample regions will lead to the development and expansion of tourism poles. The Present study is an applied–developmental research which aims to rank the tourism poles of Kermanshah Province. Adapting a descriptive - analytical and survey methodology، the study has utilized questionnaire as research instrument. At first، using Delphi technique، 10 indexes were determined for assessment of the sample regions. Then، the data from the questionnaires were examined through TOPSIS multi-criteria decision-making techniques and the tourism poles were prioritized. According to these prioritizations، the tourism sample regions in Kermanshah pole with 0/9448〖 SL〗_i^+ were in a very good level in comparison to other regions، and the sample regions in Hewraman pole with 0/42981 〖 SL〗_i^+ were located in the second place and in a moderate level، and other regions were assessed in the next level. The results of the present study، on the one hand، have an important contribution to the management decisions; and on the other hand، help the investors for investment and tourists for the choice of the tourism destinations.
    Keywords: Tourism Pole, Tourism Sample Regions, Multi, Criteria Decision, Making Techniques, Kermanshah Province
  • Tavoosi T., Mansouri Daneshvar M.R., Movaqqari A Pages 95-110
    Due to the long distance from moisture sources and having more radiation exposure، the rate of evapotranspiration in dry regions is more than the annual precipitation. Evapotranspiration rates have proved to be good indicators in estimating the severity of aridity in a region. because of the lesser errors of this method and the lack of recorded climatic parameters in many synoptic stations in Iran، In this study the Hargreaves – Samani method has been used to evaluate the evapotranspiration for 48 synoptic stations in Iran to calculate the evapotranspiration. Then، the spatial analysis was done based on DEM in GIS environment to produce the evapotranspiration maps. Finally، the results integrated to produce the zonation map of intensity aridity in Iran. The results in seasonal and monthly scale showed that the intensity of evapotranspiration was acceptable in conformity with dominated air masses during different seasons in Iran. The Combination of the produced evapotranspiration maps for mean scale of 12 months in 30 years time period revealed that all of the different regions of iran are located in the dry climatic condition since in all of these regions evapotranspiration rate is more than rainfall at least in three months of a year. The accuracy of the results with more intensity is confirmed in the northern and southern coasts of the country and for the central plateau of Iran.
    Keywords: Evapotranspiration, Aridity zonation of Iran, Hargreaves, Samani model, DEM, GIS
  • Halabian A. H., Pooreydivand L., Abdollahzadeh M., Omrani Sardo Z Pages 111-126
    Tourism is a multifaceted activity and one of the most complex businesses with regard to human geography. The sustainable development in tourism planning is important since the development of tourism attractions and activities highly relies on the natural environment، historic heritage and cultural patterns. Historical and cultural fabric of the cities is part of the national capital not only due to their beauties، the persistence of collective memory، and their function in establishing an identity for us، but also since they are residance of millions of people. However، these regions have negative features such the disturbance of perspective، lack of access to adequate facilities and equipment، economic and social distress and burnout in the body which، in turn، has led to the evacuation of large populations from these tissues. This research concerns with appropriate strategies for sustainable tourism development strategies with special focus on the older parts of this city. To achieve this goal Delphi Forum Polling Model has been used. This research has resulted in the classification of strategies for sustainable development of tourism in this region in order of priority.
    Keywords: Strategy, Sustainable Development of Tourism, The Fabric of The Old City, Delphi