فهرست مطالب

نگره - پیاپی 27 (پاییز 1392)
  • پیاپی 27 (پاییز 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/10/30
  • تعداد عناوین: 6
|
  • فرناز معصوم زاده*، اصغر فهیمی فر، صداقت جباری صفحه 5
    کوفی معقد یکی از اولین نمونه های کوفی تزیینی است که نقشینه گره از اجزای اصلی آن است. کوفی تزیینی و از جمله کوفی معقد در مطالعات پیشین همواره ترکیبی از کوفی ساده و نقوش تزیینی پنداشته شده است؛ ولی به نظر می رسد این خط کل منسجمی باشد که از تغییرات روابط هندسی در ساختار مفردات و مرکبات خط کوفی به وجود آمده است. از این رو، مقاله حاضر قصد دارد ضمن مطالعه روابط هندسی مفردات و مرکبات کوفی معقد به زمینه یابی تحولات این خط بپردازد تا براساس سیر تحولات فرمی کوفی معقد به اندیشه ای که آن را شکل داده است دست یابد. بدین منظور، با استفاده از روش تاریخی، توصیفی و تحلیلی با دیدگاه استنباطی تغییرات هندسی در سیر تحول خط را برمبنای مفاهیم عرفانی گره تحلیل می کند. در نتیجه، رابطه سیر تحولات خط کوفی معقد با رویکردهای عرفانی نمایانده می شود که نشان می دهد هندسه عرفانی زمان و مکان در طراحی کتیبه های کوفی معقد تاثیر گذاشته و به صورت گره نقطه، گره قلب و گره سرمدی در مفردات خط تجلی یافته است. این هندسه زمان و مکان در طراحی مرکبات خط نیز به کار رفته و به ترتیب مفاهیم گره افزایی و گره گشایی را در ترکیب بندی القا می کند.
    کلیدواژگان: کوفی معقد، گره قلب، گره سرمدی، ترکیب گره افزا، ترکیب گره گشا
  • میترا معنوی راد* صفحه 21
    در این مقاله کوشش شده به تعامل ساختار و سبک در شکسته نویسی های میرزا شفیع حسینی(شفیعا)، درویش عبدالمجید طالقانی و سید علی اکبر گلستانه به منظور شناخت ارزش های هنرمندانه شکسته نویسی در آثار این هنرمندان طراز اول پرداخته شود. در روند انجام مقاله منابع بسیاری مورد مطالعه قرار گرفته و ارزیابی پایایی و روایی به دو روش هم خوانی داخلی بین موارد مشترک در منابع مطالعه شده و روش مقایسه معیارهای حاکم بر ساختار وسبک در خوشنویسی خط شکسته نستعلیق، یعنی «اصول شناسی» و «سبک شناسی» در نمونه آثار شاخص این خوشنویسان بکار گرفته شده است. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده بصورت کیفی است. نتایج حاصل از داده های این مقاله نشان می دهد که گرچه دردوران پیدایش سبک های شکسته نویسی گرایش به ویژگی های اصول شناسانه همچنان اصل اساسی بشمار می آمده است اما در آثار خوشنویسان مورد مطالعه این مقاله، نمادهایی جدید و گویای حس زیبا شناسانه بچشم می خورد که گستره آن در مرحله بروز سبک های شکسته نویسی کاملا چشمگیر بوده و با وجود شکل گیری ساختار اصلی این خط، پالایشی دگر باره در شکسته نویسی پدید آورده است. این مطلب نشانگر تعامل های فراوانی است که میان ویژگی های اصول شناسی و سبک شناسی در شکسته نویسی بوجود آمده و مشابهت های بصری را در آثار این خط نمایان کرده است. به این جهت از میان تعداد بسیاری از آثار شکسته نویسی این اساتید نمونه هایی مورد گزینش و تحلیل قرار گرفته اند که امکان مشاهده و تحلیل فراز و فرودهای موجود را بصورت تخصصی فراهم نمایند. نگارنده در مرحله انتخاب آثار با نمونه هایی مواجه بود که ساختار برخی از آنها با دیگری متفاوت و ظرفیت بیشتری از حیث تنوع ظرایف خوشنویسی نسبت به سایر آثار داشت. همین نکته انتخاب دقیق و تخصصی آثار را از حیث ساختار و سبک می طلبید. پس از مرحله انتخاب اولیه، پردازش آثار منتخب با توجه به میزان اثرگذاری آنها بر جریان های بعدی شکسته نویسی انجام یافت.
    کلیدواژگان: ساختار، سبک، شکسته نویسی، شکسته نستعلیق، شفیعا، درویش، گلستانه
  • طاهر رضازاده*، حبیب الله آیت اللهی، محسن مراثی صفحه 35
    در نیمه اول سده هفتم هجری، هم زمان با آخرین دهه های حکومت اتابکان زنگی در شمال عراق، مکتب موصل جایگاه ممتازی در فلزکاری دوران اسلامی داشت. بنابراین، شهرت آثار این مکتب اصالت فلزکاری سایر مناطق را تحت الشعاع قرار داده است. از این دوره آثار مهمی برجای مانده است که براساس برخی ویژگی های سبک شناختی به موصل منتسب شده اند. با وجود این، در شکل و تزیینات این آثار، تفاوت های بارزی با اشیای به دست آمده از این مکتب مشاهده می شود. در این نوشتار، سه نمونه از این اشیا را با هدف تعیین خاستگاه واقعی آن ها انتخاب و به تفصیل ارزیابی و تحلیل کرده ایم. نتیجه یافته های ما نشان می دهد که به رغم کاربرد برخی از نقوش تزیینی فلزکاری موصلی در این آثار انتساب آن ها به این مکتب مهم فلزکاری در سده هفتم هجری، با توجه به شواهد موجود، توجیه پذیر نیست. از نظر نویسندگان این مقاله، آثار مذکور در غرب ایران تولید شده است.
    کلیدواژگان: فلزکاری موصل، فلزکاری غرب ایران، عودسوز ابوبکر سنی رازی، ابریق برنجی موزه ویکتوریا و آلبرت، شمعدان برنجی موزه ویکتوریا و آلبرت
  • سمیه خزاعی مسک*، آرزو پایدارفرد صفحه 49
    باغ رحیم آباد در انتهای خیابان مدرس شهرستان بیرجند واقع شده است و قدمت آن به دوره قاجاریه می رسد. آنچه بیش از همه در تزیینات معماری دوره قاجاریه حائز اهمیت است کاشی کاری، آیینه کاری و گچ بری است، و از این میان عناصر تزیینی آیینه کاری و گچ بری در باغ رحیم آباد شاخص است. از ویژگی های مهم این بنا نقوش بسیار زیبایی چون سردیس های حیوانی، گلدان های گل و نقوش اسلیمی و ختایی است.انجام نشده است.قاله و...نات وابسته به معماری این باغ انجام نشده است. در مقاله حاضر به تحلیل این نقوش با توجه به سنت های هنری تزیینات معماری دوره قاجاریه پرداخته می شود. روش انجام پژوهش توصیفی تحلیلی و در برخی موارد تطبیق با نمونه های تاریخی است و گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه ای و گفت وگو با صاحب نظران معماری بیرجند است.
    از نتایج به دست آمده می توان به تنوع تزیینات، سادگی و جنبه طبیعت گرایانه نقوش تزیینی، استفاده از سردیس های حیوانی و تاثیرپذیری از هنر ساسانی اشاره کرد.
    کلیدواژگان: گچ بری، آیین هکاری، عمارت باغ رحیم آباد، قاجاریه، بیرجند، معماری
  • مرضیه قاسمی*، سکین هخاتون محمودی، دکترسیدرسول موسوی حاجی صفحه 61
    سوزن دوزی از رایج ترین و در عین حال شاخص ترین هنرهای متداول در میان زنان قوم بلوچ است که علی رغم برخورداری از شهرت فراوان در اغلب پژوهش های انجام شده در این عرصه، کمتر به ساختار صوری حاکم بر نقوش آن پرداخته شده است. این تحقیق، که با هدف تبیین و نمایاندن هرچه بهتر هنر سوزن دوزی بلوچ (در شهرستان سراوان استان سیستان و بلوچستان) و جنبه های ارتباطی ساختار نقوش آن با عناصر طبیعت صورت پذیرفته است، با فرض بر اینکه طبیعت در ایجاد ساختار صوری نقوش سوزن دوزی بلوچ نقش مهمی بر عهده دارد، کوشیده است به این پرسش ها پاسخ دهد که آیا بین این نقوش با عناصر طبیعت ارتباطی وجود دارد یا خیر، و اگر چنین است این نگاره ها را با تکیه بر عناصر طبیعت به چند دسته می توان تقسیم کرد. در این تحقیق به شیوه توصیفی و تحلیلی ساختار صوری نقوش سوزن دوزی بلوچ در دو گروه نقوش گیاهی و حیوانی بررسی شده است. نتیجه این بررسی نشان از آن دارد که زنان سوزن دوز بلوچ در طراحی نقوش طبیعی، ضمن توجه به روابط زیبایی شناختی و محیط پیرامون، نقش کارکردی آن ها را نیز در تناسب با شیوه طراحی هندسی مد نظر قرار داده اند.
    کلیدواژگان: سوزن دوزی، زنان بلوچ، نقوش طبیعی، ساختار صوری، شهرستان سراوان
  • رضا پورزرین* صفحه 75
    هنر آینه کاری از هنرهای سنتی ایران است که عمدتا در تزیینات داخلی بناهای تاریخی به ویژه اماکن مذهبی کاربرد دارد. بهره گیری از این هنر همواره در راستای تحقق بخشیدن به کیفیت معنوی بنا و تجسم عالم مثال در اندیشه عرفا و هنرمندان ایرانی صورت گرفته است و همچون پلی ساحت قدسی و قلمرو انسانی را به یکدیگر پیوند می دهد. در این رشته هنری، آینه کار با استفاده از آینه و برش آن به اشکال متنوع ساختاری از نقوش به هم تنیده هندسی ایجاد می کند. این نقوش از طریق محاسبه و برحسب روابط و تناسبات ریاضی سازمان یافته و نوعی فضای تصویری مستقل به وجود می آورند. این نحوه از نمایش فضا به ایجاد یک فضای تجسمی گسترده کمک می کند، تا جایی که رخدادها و سبک های هنر نوین به ویژه نقاشی آپ آرت به لحاظ بصری با این هنر قابل مقایسه هستند. این مقاله تلاشی است برای پاسخ گویی به این مسئله که آیا نشانه های زیبایی شناختی در آینه کاری ایرانی و نقاشی آپ آرت هم طراز و هم شان هستند؟ از این رو با بهره جستن از روش توصیفی تحلیلی و با شیوه جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای و میدانی به مطالعه پاره ای از وجوه اشتراک نمونه های مدنظر می پردازیم. حاصل تطبیق و نتیجه بررسی ها نشان می دهد که 1-آینه کاری ایرانی سازمانی دقیقا محاسبه شده از سطح های تصویری و نظامی از روابط فضایی را کشف کرده است و آن را به طرزی منطقی به وسیله قطعات آینه عرضه می دارد. 2-نشانه های بصری به کاررفته در آینه کاری ایرانی و نقاشی آپ آرت فارغ از مجموع شرایط زمانی و مکانی به صورت مشابه به کار رفته است. 3-نشانه های بصری همچون توهم بصری، کیفیت دیداری، تضاد رنگی قبل از اینکه در نظام زیبایی شناسی نقاشی نوین پدیدار شود در هنر آینه کاری ایرانی متجلی شده است.
    کلیدواژگان: آینه کاری ایرانی، نقاشی نوین، نقاشی آپ آرت
|
  • Farnaz Masoumzadeh*, Asghar Fahimifar, Sedaghat Jabbari Page 5
    Knotted Kufic، one of the first decorative manifestations of Kufic، has various knots as its principal components. In previous studies، decorative Kufic، specifically knotted one، has always been regarded as a combination of plain Kufic with decorative motifs; but it seems that knotted Kufic is a unified whole resulted from the changes in geometric relations of alphabet letters and their compositions. Therefore، the purpose of this paper is to find out the context of changes of knotted Kufic alongside the study of geometric relations of its alphabet letters and their compositions to recognize the thoughtsin their formation based on the formal development of knotted Kufic. To this purpose، historical، descriptive and analytic methods and hermeneutic approach are used to describe and analyze the geometric development of knotted Kufic based on the mystical connotations of knot. As a result the relationship between development process of knotted Kufic and mystical viewpoints is revealed indicating that mystical geometry of space and time has affected the design of knotted Kufic inscriptions and is manifested in forms of loop knots، heart-shaped knot and endless knot. This mystical geometry is utilized in the design of knotted Kufic’s compositions as well to induce the concept of entanglement and disentanglement respectively.
    Keywords: Knotted Kufic, Heart, shaped Knot, Endless Knot, Entangled Composition
  • Mitra Manavi Rad* Page 21
    This article seeks to study the interaction of structure and style in CursiveNastaliq to better recognize the artistic values in cursive writings of masters: Mirzashafi Hussein (Shfia)، DarwishAbdolmajidTaleghani and SeyedAliakbarGolestaneh. In the process of conducting this researcha great deal of published material has been studied anddescriptive and analytic methods have been used. The final and narrative evaluation is done through two methods of corresponding similar features in the studied material and comparing dominant factors of structure and style in calligraphy of Cursive Nastaliq، meaning a study into the principles and styles of the outstanding works of thesecalligraphers. Qualitative method has been used to analyzethe data. The results of this article show that although in the era of cursive style formation، the tendency toward the characteristic principles had been dominant، in the works of the master calligraphers inquestion، new symbols bearing aesthetic sense are apparent، which are obviously extent in the phase of cursive style formation، and despite the stabilization of the main structure of this script،it is refined againin CursiveNastaliq. This is an indication of the many interactions among characteristics of the principles and styles in this script، revealing visual similarities in the existing works، among which several cases have been selected and analyzed to demonstrate the changes proficiently. Since the author was faced with some instances with different structures and more potential than othersbecause of their more delicate calligraphy، careful and proficient selection of works was required. After the first stage of selection، works were processed with regard to their effectiveness on latter changes in cursive writing.
    Keywords: Structure, Style, Cursive Writing, Cursive Nastaliq, Shafia, DarvishAbdolmajid Taleghani, Aliakbar Golestaneh
  • Taher Rezazadeh*, Habibollah Ayatollahi, Mohsen Marasy Page 35
    In the first half of the seventh century hijri (thirteenth century A. D.)، during last decades of Atbeks’reign in northern Iraq، Mosul school achieved a high position in Islamic from metalwork. The reputation of its products، therefore، has so far questioned the originality of works، most probably، other centers. Several significant pieces from the period in question have survived which scholars، based on stylistic characteristics، attribute them to Mosul metalwork،yet these works obviously differ in form and ornamentations from the ones made in Mosul. Here in this essay we selected and studied three instances of these works to determine their actual origin. The result of this research indicates that in spite of resemblance of some decorative elements in these inlaid brasses to Mosul metalwork and based on the extant evidences their attribution to this significant school of 13th century A. D. is not justified. We believe، on the contrary، they must have been produced somewhere in the western part of present Iran.
    Keywords: Mosul Metalwork, Western Iranian Metalwork, Incense Burner of Abu Bakr Sinni Razi, Ewer of Victoria, Albert Museum, Candlestick of Victoria, Albert Museum
  • Somayeh Khazaie*, Arezoo Paydarfard Page 49
    Rahim abad Garden built in Qajar era، is located at the end of Modares street inBirjandcity. The most significant decorations in Qajar architecture include: tile setting، plastering and mirror works among which the latter two are more noticeable in RahimabadGarden. Among the important characteristics of this edifice are stunning designs like animal busts، flowervases، arabesques and floral sprays. The architectural ornamentations of this edifice have not yet been studied. The motifs in this paper are explored in the context of artistic traditions of architecturalornamentations. Drawing on published material and interviews with the Birjand’s architecture experts، the method through which this paper is conducted is descriptive-analytic، in some cases comparative to historical instances. The results indicate the variety of ornamentations، naturalistic aspect of decorative motifs، installation of animal busts، and the influences of Sasanian art.
    Keywords: Plastering, Mirror works, RahimabadGarden Edifice, Qajar Era, Birjand, Architecture
  • Marzieh Ghasemi*, Sakine Khatoon Mahmoodi, Seyyed Rasool Mousavi Haji Page 61
    Needle work is one of the commonest and at the same time most outstanding arts among Baluch women، in spite of having been greatly well-known، in most of the research done in this field، less and less attention is paid to the formal structure of designs. In this research، with the purpose of a better clarification and representation of Baluch needlework art (located in Sistan and Baluchistan province) and its relational aspects of design structures with natural elements، on the premise that nature plays an important role in design of formal structure of Baluch women’s needlework it is attempted to find answers to these questionsas; whether there is basically a relationship between Baluch needlework designs with natural elements or not? If it is so، how can these illustrations leaning onnatural elements becategorized? Therefore، in conducting this research descriptive and analytic mehtods are used to find the answers to these questions. In order to do so،Baluch needlework formal design structures are examined in two groups of vegetative and animal designs. The results showed that Baluch needleworker women، in designing natural motifs، not only considered aesthetic relations and theirsurrounding environment، but also paid attention to their functional role proportionate with the geometric design style.
    Keywords: Needlework, Baluch Women, Natural Motifs, Formal Structure, Saravan Township
  • Reza Pourzarrin* Page 75
    The mirror work is a Persian traditional art that has beenmainly used in indoor decorations of historical buildings، particularly religious ones. This art has always been exercised to realize the spiritual quality of building and portray the world of ideas in the thought of the mystics and Persian artists. It has also bridged the sacred and human zones. In this field of art، the mirror worker creates a structureof interlocking geometricaldesigns by cutting the mirrors into various shapes. Theseshapes are formed through calculation and mathematical relations and create an independent visual space. This way of envisaging space، helps to create avast visual space، so that the changes and styles of modern art، particularly OP Art painting، are comparable visually to this art. This article seeks to answer whether the aesthetic signs in Persian mirror work and Op Art painting are of equal position? Therefore we will studysome of the common aspects of these genres through the use of the analyticdescriptive method، drawing on published material and field research. The results indicate that: 1-The Persianmirror work hasdiscovered a well calculatedorganization of visual layers and arrangement of spatial relations which is presented logically via pieces of mirror. 2 The visual signs in Persian mirror work and OP Art painting،apart from the circumstances of time and place،have been applied similarly. 3-The visual signslike visual illusion، optical quality، color contrast، have been manifested in the art of Persian mirror work prior to their appearance in the modern painting aesthetic system.
    Keywords: Persian Mirror work, Modern Painting, OPArt painting