فهرست مطالب

پژوهش زبان و ادبیات فارسی - پیاپی 32 (بهار 1393)
  • پیاپی 32 (بهار 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/02/09
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد بیگدلو*، فریده وجدانی صفحه 1
    «فرستاده» در مفهوم مطلق میانجی در نامور نامه حکیم توس، جایگاه ویژه و حضوری چشم گیر دارد. مقاله حاضر که حاصل بررسی موضوع سفارت در سراسر شاهنامه فردوسی است، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی در تبیین مواضع تیره و روشن آن کوشیده است. مواضع تیره یعنی زوایای پنهان و ابعاد مغفول مانده امر خطیر سفارت را کاویده و یافته های نوی را درباره ارکان سه گانه آن(فرستنده، فرستاده، پذیرنده) به دست داده است. در مواضع روشن سفارت یعنی آنچه کم و بیش در متون دیگر نیز به چشم می خورد، به برجسته سازی نکاتی که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته، پرداخته و نشان داده است که فرستاده همواره انتقال دهنده صرف پیام نبوده و از آنجایی که بخش اعظمی از کامیابی فرستنده بستگی به گزینش شخصی شایسته داشته است، در انتخاب فرستاده افزون بر ویژگی هایی نظیر خصوصیات اخلاقی و همسویی روحیه وی با پیغامی که حامل آن بوده، حتی به زیبایی ظاهری و تناسب اندام او نیز توجه می شده است. یافته های مقاله حاضر همچنین نشان می دهد که شان، میزان و حدود اختیار فرستادگان یکسان نبوده است. به فرستادگان کاردان در کنار وظایف معمول، اختیار تام تفویض می شده است تا بنا به صلاح دید خویش و اقتضای شرایط، اجازه اتخاذ تصمیمات از پیش تعیین نشده را داشته باشند. فرستادگان نیز بنا بر آداب رایج و تجربیات و شگردهای شخصی، برای برآمدن مقصود، دقایقی را به کار می بسته اند که در جای خویش شایان توجه است.
    بررسی تمامی مصادیق پذیرش فرستاده در شاهنامه فردوسی نشان می دهد که هر چند پذیرفتن فرستاده آدابی داشته است، پذیرنده وی در تمامی موقعیت ها خود را ملزم به رعایت آداب و آیین های پذیرش نمی دانسته، بلکه پایبندی به آداب یادشده تابعی از متغیرهایی همچون دوستانه یا خصمانه بودن روابط طرفین، شان فرستنده، شان فرستاده، محتوای پیام و... بوده است و پذیرنده، متناسب با آنها شیوه هایی را برای مواجهه با فرستاده برمی گزیده است که به تفصیل درباره آنها سخن خواهیم گفت.
    کلیدواژگان: شاهنامه، فردوسی، فرستاده، سفارت، سفیر
  • منظر سلطانی*، نفیسه مرادی صفحه 27
    از شمس الدین محمد تبریزی، عارف بزرگ قرن هفتم، تنها گفتارهایی باقی مانده است که شاگردان او به شکل اثر مکتوب «مقالات شمس تبریزی» درآورده اند. لیکن از آنجا که شاگردان وی قداستی خاص برای سخنان شمس قائل بوده اند، در بیشتر موارد آنچه را که او می گفته عینا می نوشته اند و این سبب شده تا زبان مقالات بسیار نزدیک به زبان گفتار باشد. با بررسی متن مقالات و در واقع بررسی شیوه گفتار شمس، درمی یابیم که وی با ساختارشکنی نحوی و زبانی و بهره گیری از امکانات فرازبانی، اثری منحصر به فرد ارائه کرده است که نوعی تفکر جهانی و انسانی را مطرح می کند و در حصار زمان و مکان نمی گنجد؛ تا آنجا که به گفته خود او، مخاطب آن شاید سال ها پس از او، پا به عرصه حیات گذارد. تکنیک ها و شگردهایی که شمس در گفتارهای خود برای ارتباط با مخاطب و بازسازی تجربه های شهودی عارفانه خود به کار می گیرد، امروزه مورد بحث منتقدان ادبی، زبان شناسان و محققان حوزه هرمنوتیک مدرن است. این مقاله با بررسی متن مقالات و مقایسه نظریات مطرح شده توسط شمس به ویژه در باب لفظ و معنا و همچنین با تحلیل ساختارشکنی های نحوی و زبانی نثر مقالات و تطبیق آنها با نظریات زبان شناسان معاصر، به تبیین این موضوع خواهد پرداخت که شمس، عارف و متفکری پیشرو در ادبیات عرفانی بوده است که با نبوغ ادبی و بی مانند خویش، اثری فراتر از زمان و مکان پدید آورده است. اثری که قابلیت بازخوانی در فضای علوم ادبی جدید را دارد و بسیاری از تئور ی های زبان شناسان را در برمی گیرد.
    کلیدواژگان: شمس تبریزی، مقالات، معنی، هرمنوتیک، مختصات زبانی
  • فرزانه مظفریان* صفحه 55
    قصه های پریان، بخشی از قصه های عامیانه اند که سرشار از رویدادهای شگفت انگیزند. با تامل در این قصه ها می توان از اندیشه ها و باورهایی که ریشه در ناخودآگاه آدمی دارند و در ژرفای فرهنگ ملت ها، جایگاهی بس رفیع دارند، پرده برداشت. از جمله این باورها، اسطوره های گیاهی است. پژوهش حاضر با استفاده از روش کتابخانه ای، قصه های پریان ایرانی را از «فرهنگ افسانه های مردم ایران» که در طبقه بندی «آرنه تامپسون» جزء قصه های سحر و جادویی به شماره 300 749 قرار می گیرند، بررسی می کند و به شیوه توصیفی تحلیلی، اجزای سازای این قصه ها را آشکار می نماید و به دنبال آن، اندیشه قداست گیاهان و حضور قهرمان های گیاهی که نوع تغییر شکل یافته خدایان نباتی و باروری اند، تحلیل می شود. بسامد فراوان باور به درخت حاجت و روایات مربوط به آن، ظهور پریان و انسان هایی از طریق درخت و گیاه، بیانگر حضور پررنگ قداست گیاهان و پیوند نهانی انسان و گیاه در افسانه های پریان ایرانی است.
    کلیدواژگان: قصه های پریان، اسطوره، خدایان نباتی، درخت، گیاهان
  • سیدعلی قاسم زاده*، علی اکبر فخرو صفحه 89
    این جستار بر آن است تا با تکیه و تاکید بر بیت «از حیای لب شیرین تو ای چشمه نوش/ غرق آب و عرق اکنون شکری نیست که نیست»، لایه های معنایی پنهان متن را بر اساس رویکرد تحلیل هرمنوتیکی- بینامتنی مورد نظر «مایکل ریفاتر» واکاوی نماید. اساس رویکرد هرمنوتیکی ساختارگرایانه ریفاتر بر این اصل استوار است که وجوه بینامتنی شعر، به کمک نادستوری ها (قاعده گریزی های ادبی) در گذر از سطح اولیه معنا (خوانش خطی) به سطح زیرین و ژرف ساخت شعر (خوانش غیرخطی) آشکار می شود. به عقیده او، تلمیح یا نقل قول، هیپوگرامی است که پیشتر در متنی دیگر به فعلیت رسیده است و در متن حاضر به سبب نوع خوانش مخاطب، بازیابی و دلالت های آن کشف می گردد. از نتایج کاربست چارچوب نظری ریفاتر برمی آید که ماتریس اندیشه حافظ در این بیت، غنایی و رمانتیک است و هیپوگرام آن نیز کاملا همسو و متناظر با معیارهای آن ماتریس بنا شده است. خواننده در فرایند خوانش، از سطح بینامتنیت آشکار به منظومه خسرو و شیرین نظامی (هیپوگرام کلیشه ای و توصیفی)، با یاری هیپوگرام های پیش فرض و معنایی ذهن خویش، به کشف لایه های معنایی زیرین متن رهنمون می شود. در واکاوی زیرساخت معنایی متن، گویا حافظ با استفاده از تمام ظرفیت های معناآفرینی ای هام و جادوی مجاورت واژگان، در پی بازنمایی نوع مخاطبه و معاشقه با محبوب آرمانی خویش است.
    کلیدواژگان: شعر حافظ، هرمنوتیک، بینامتنیت، هیپوگرام، مایکل ریفاتر
  • علی صفایی*، حسین ادهمی صفحه 119
    «فرهاد حسن زاده» (متولد 1341)، یکی از نویسندگان طنزپردازی است که بسیاری از آثارش در حیطه ادبیات کودکان و نوجوانان است. داستان های طنز حسن زاده بیشتر برگرفته از واقعیت های جامعه با درون مایه های اجتماعی است که در آن با دیدگاهی انتقادی اما ملایم، به بازتاب مسائل و مشکلات اجتماعی می پردازد. او در داستان های طنزآمیزش از انواع تکنیک های طنز استفاده می کند که بیانگر تسلط وی بر شیوه ها و الگوهای رایج طنزپردازی است.
    این مقاله با بررسی سه مجموعه داستان از آثار فرهاد حسن زاده، در دو بخش به کندوکاوی در شیوه های طنزپردازی وی می پردازد. بخش نخست این مقاله به معرفی تنوع تکنیک های طنز در این داستان ها می پردازد و در بخش دوم، نمود و بسامد این تکنیک ها در قسمت های مختلف پیرنگ داستان ها بررسی می شود. بر اساس یافته های این مقاله، تکنیک های طنزی که حسن زاده در داستان های خود به کار می برد، هر چند بر عناصر داستان مانند فضا، شخصیت پردازی، لحن، سبک، زبان و... تاثیرگذار است، نمود آشکار این تکنیک ها در ساختار پیرنگ داستان های وی است. این تکنیک ها با نمود در قسمت های مختلف پیرنگ (شروع، ناپایداری، گسترش، نقطه اوج، گره گشایی، پایان) در خط سیر روایت داستان قرار می گیرند و در جاهایی چون نقطه اوج و پایان، جزء بدنه طرح می شوند. در این میان با بررسی بسامد نمود این تکنیک ها در قسمت های مختلف پیرنگ، این نتایج به دست می آید که در میان قسمت های مختلف پیرنگ داستان ها، «شروع» و «گسترش» بسامد و تنوع بیشتری از تکنیک های طنز دارد و در قسمت «پایان» داستان ها نیز تکنیک «غافل گیری» و «چرخش طنزآمیز» بیشترین بسامد را دارد. هدف این مقاله، تحلیل این یافته ها و تبیین رابطه میان این تکنیک ها با ساختار پیرنگ داستان های حسن زاده با روشی توصیفی- تحلیلی است که در آن از ارائه داده های آماری، جدول و نمودار نیز استفاده شده است.
    کلیدواژگان: فرهاد حسن زاده، ادبیات کودکان و نوجوانان، طنز، تکنیک های طنز، پیرنگ داستان
  • حیدرعلی امینی*، مسیح الله نعمتی، شهلا شریفی صفحه 167
    در گفت وگوهای روزمره گاهی اتفاق می افتد که سخنگو به دلایلی در قسمتی از مکالمه اش مکث می کند و یا حرف و کلمه ای را تکرار می کند و یا وقفه ای در سخنانش ایجاد می کند. این رفتارها که نوع خاصی از تصحیح به شمار می رود، ترمیم نام دارد. تحقیق حاضر در جست وجوی مشخص نمودن انواع ترمیم ها و جایگاه آنها در توالی نوبت ها در گفت وگوهای روزمره زبان فارسی و نیز مشخص نمودن بسامد وقوع هر یک از انواع ترمیم ها و همچنین آغازگرهای واژگانی و غیر واژگانی همراه آنهاست. این تحقیق شامل 254 جمله یا عبارت دارای عنصر قابل ترمیم است که طی یک ماه در سال 1392 از محیط های متفاوت و در موضوعات مختلف جمع آوری شده است. یافته های تحقیق نشان داد که به طور کلی، ترمیم ها و جایگاه های انواع ترمیم در گفت وگوهای روزمره زبان فارسی با آنچه «شگلاف و همکاران» (1977) در مورد زبان انگلیسی بیان کرده اند، یکسان است. همچنین مشخص شد که بسامد کاربرد خودترمیمی خودآغازی نسبت به سایر انواع ترمیم در مکالمات فارسی زبانان بیشتر است.
    کلیدواژگان: ترمیم، تصحیح خطا، آغازگرهای واژگانی، آغازگرهای غیرواژگانی، مکالمه کاوی
  • عبدالله راز*، احمد رضی صفحه 185
    انتشار مقالات علمی- پژوهشی در دوره معاصر، فرصتی مناسب برای به اشتراک گذاشتن یافته های پژوهشگران و آگاهی مخاطبان از تازه ترین دستاوردهای علمی است. به رغم رشد کمی انتشار اینگونه مقالات در دهه اخیر، به ارزیابی و نقد آنها توجه کافی نشده است.
    این مقاله بر آن است با روش توصیفی- تحلیلی به ارزیابی انتشار آن دسته از مقالات علمی- پژوهشی بپردازد که از سال 1381 تا 1390 درباره ادبیات منتشر شده اند. هدف از این پژوهش، بیان نقاط قوت و ضعف این مقالات و ارائه تصویری از وضعیت مقاله نویسی علمی در حوزه تحقیقات ادبی است. برای این منظور، 345 مقاله به عنوان نمونه گزینش شد و در آنها مهم ترین موضوعات مورد توجه نویسندگان، شناسایی و در قالب رویکردهای متن محور، زمینه محور، نویسنده محور، خواننده محور و مقالات متفرقه تبیین گردید. همچنین الگوی همکاری میان نویسندگان و کیفیت و کمیت منابع مورد استناد در این مقالات نیز در قالب نمودارها و جدول هایی ارائه شده است. به جهت اهمیت مسئله مستندات مقالات و برای سنجش دقت داده های به دست آمده از حجم نمونه اصلی، تعداد 345 مقاله دیگر در قالب دو گروه «شاهد 1» و «شاهد 2» مورد بررسی دقیق تر قرار گرفت.
    این بررسی نشان می دهد با وجود تنوع موضوعی مقالات، به کارگیری گونه های مختلف منابع، توجه به برخی رویکردهای میان رشته ای به ویژه در نیمه دوم دهه هشتاد، دقت نسبی در تدوین منسجم مقالات، تخصصی شدن گروهی از مجلات علمی مرتبط با ادبیات و نیز رشد چشمگیر همکاری استادان و دانشجویان در نشر مقالات، در بسیاری از این مقالات کاستی های متعددی وجود دارد. از جمله ضعف روش شناختی، غلبه رویکرد توصیفی، تکراری بودن محتوای شمار زیادی از مقالات، فقر نگاه انتقادی، شمار زیاد مقالات آموزش محور، رواج معیارهای کمی و شکل گرایانه و... هستند.
    کلیدواژگان: مقاله نویسی، پژوهش ادبی، مجلات علمی، پژوهشی، نقد ادبی، مسئله محوری
|
  • Muhammad Bigdelu*, Faride Vojdani Page 1
    “Ambassador” has a special status in the absolute concept of intermediacy in the Great Book of Hakim-e Tous, Shahnameh of Firdausi. The article reviewed the matter of ambassadorship in allover Shahname and attempted to determine ambiguous and clear viewpoints using a descriptive-analytic method. It explored ambiguous stands i.e. hidden angles and neglected aspects of serious issue of ambassadorship and found new findings about the triple pillars (Sender, Ambassador, Receiver). The article highlighted less studied points regarding clear viewpoints of ambassadorship and showed that the ambassador is not always just a messenger; and since the great part of sender success depends on the selection of a competent ambassador, there were great emphasis on the moralities, and the sympathy of ambassador with the message itself and even his seeming beauty and organs’ symmetry. The findings showed that the status, position and authority limitations of ambassadors were not the same. In addition to routine duties, expert ambassadors had been delegated to make non-determined decision upon their own discretion and condition appropriateness. Ambassadors also applied punctilios based on common customs and personal skills to satisfy the needs of sender which are worth exploring. Reviewing all instances of ambassadors’ acceptance in Shahnameh of Firdausi showed that though there were some special habitudes for accepting the ambassador, the receiver were not forced to follow all habitudes and acceptance orders in all situations, but following orders and habitudes depended on variables like their friendship or hostility relations, the status of sender, the status of ambassador, the message content and so on, and regarding abovementioned issues, the receiver would select some method to encounter with ambassadors, which we will deal with in detail.
    Keywords: Shahnameh, Firdausi, Ambassador, Ambassadorship, Safir
  • Manzar Soltani*, Nafiseh Moradi Page 27
    There is just one work left from Shams-e Al-Din- Muhammad-e Tabrizi, great mystic of 7th Century Hegira, which is collected and written by his students from his sayings and they called it “Maqalate (the Articles of) Shams-e Tabrizi”. Since his students granted his sayings a specific holiness, they exactly had written whatever he said in most cases and this caused the language of articles to be close to speech language. Reviewing text of articles and indeed reviewing the speech method of Shams, we may come to this conclusion that he had used syntactic and linguistic deconstruction and extra-linguistic facilities to create a unique work that expresses a global and human thought and is not limited within time and space; so that he himself says that its audiences may be born many years later. Shams’ techniques and methods to communicate with his audience and reconstruction of his intuitive mystic experiences are currently under hot discussions by literary critics, linguists and modern hermeneutic scholars. This article reviews the text of Maqalat and compares Shams’ comments, particularly on lexicon and meaning, and analyzed syntactic and linguistic deconstructions of Maqalat’s text and contrasts them with comments of contemporary linguists to explain this issue that Shams was an antecessor thinker and mystic in Mystical Literature who created a work beyond time and space with his literary and unique genius which can be readout in new environment of literary sciences and involves many linguistic theories.
    Keywords: Shams, e Tabrizi, Maqalat (Articles), Meaning, Hermeneutics, Liguistic Features
  • Farzaneh Mozafarian* Page 55
    Fairy Tales are a part of popular tales that are full of great and wonderment events. We can unlock thoughts and beliefs which are rooted in human unconscious and have a sublime status in nations’ cultures by reflecting on these tales. Herbal myths are among these beliefs. The article reviews Iran fairy tales from “Dictionary of Iranian Myths” book which are classified in magic and witchery stories No. 300 to 749 in Aarne–Thompson classification system with library method; and it also unlocks constructive elements of these tales with descriptive-analytic method; after these, we analyze the thought of plants’ holiness and presence of herbal heroes which are a various form of herbal and productivity gods. High frequency of believing in wish tree and its related stories, emergence of fairies and humans through trees and plants shows effective presence of plants’ holiness and hidden link of human and plant in Iranian fairy tales.
    Keywords: Fairy Tales, Myth, Herbal Gods, Tree, Plants
  • Sayid Ali Ghasem Zade*, Ali Akbar Fakhro Page 89
    This article emphasizes and focuses on this verse: “O sweet fountain! from the modesty of thy sweet lip (the stream of divine grace), Now, steeped in water and sweat (of toil of search), a piece of sugar (the illusory beloved)-- is not, that is not” to review hidden semantic layers of text based on Hermeneutic-Intertextual analysis approach of Michael Riffaterre. The basis of this Hermeneutic structuralist approach of Riffaterre is that Intertextual aspects of poem will be unlocked by help of non-grammars (literary non-normalities) passing through first layer of meaning (linear reading) to underlying and deep structure level of poem (non-linear reading). In his view, allusion or quotation is a hypogram which is activated previously in another text and current text is discovered due to the kind of reading of audience, recovery and its implications. The result of applying theoretical framework of Riffaterre is that Hafiz intellectual matrix in this verse is lyric and romantic and its hypogram is totally congruent and correspondent with criteria of this matrix. Reader uncovers hidden underlying layers of text from obvious Intertextual level of Khosru and Shirin poem of Nizami (Cliché and descriptive hypogram) with help of presuppositions and his mind meaning hypograms. It seems Hafiz wants to represent the kind of communication and love affair with his ideal beloved through deconstructing semantic substructure of text by using all capacities of meaning-creation of ambiguity and magic of lexical collocations.
    Keywords: Hafiz's poem, Hermeneutic, Intertexuality, Hypogram, Michael Riffaterre
  • Ali Safaee*, Hussein Adhami Page 119
    Farhad Hasan Zade (Born in 1341/1962) is one of the satirists whose works are mostly within the domain of Children and Adolescent Literature. His satire stories are mainly taken from social realities enriched with social themes and a moderate criticism and represent social affairs and problems. He uses satire techniques in these stories which show his mastery on common methods and patterns of satire writing. The article reviews three story collections by Farhad Hasan Zade and investigates his methods in satire writing. First section of the article introduces satire techniques in these stories and second section reviews the representation and frequency of these techniques in different parts of stories’ themes. Based on findings of this article, although Hasan Zade’s satire techniques impact on story elements like space, characterization, tone, style, language and so on, the representations of these techniques are obvious in structure of stories’ themes. These techniques are located in narration flow of stories by being present in different parts of theme (start, inconstancy, expansion, climax point, problem solving and end); they are parts of story body in climax and end points. Reviewing the frequency of representation of these techniques in different parts of theme, we may come to these
    Conclusions
    “start” and “expansion” in different parts of stories’ theme have more variety and frequency than satire techniques and in “end” point of story “raid” and “satire turn” techniques have more frequencies. The article reviews these findings and explains the relation between these techniques and structure of themes in Hasan Zade stories with descriptive-analytic method in which statistical data, tables and charts were used too.
    Keywords: Farhad Hasan Zade, Children, Adolescent Literature, Satire, Satire Techniques, Theme of Story
  • Heydar Ali Amini*, Masih Allah Nemati, Shahla Sharifi Page 167
    Sometimes speakers pause in a part of their speech or repeat one of their saying or word in daily conversations due to some reason or even interrupt their speech. These behaviors which are a specific kind of correction are named self-repair. The study identifies different kinds of self-repairs and their status in succession of alternations in Persian daily conversations and real occurrence frequency of every one of self-repairs and also their concomitant Lexical-initiations and Non-lexical-initiations. The study involves 254 sentences or phrases which have repairable elements and have been collected from different environments and with different subjects during one month of 1392/2013. Findings show that self-repairs and their status in Persian daily conversations are similar with results claimed by “Shegloff and colleagues” (1977) about English Language. It is also shown that the frequency of self-initiated self-repair is more than other kinds of self-repair in Persian daily conversation.
    Keywords: Self, Repair, Error Correction, Lexical, Initiation, Non, Lexical, Initiation, Conversation, Analyzing
  • Abdollah Raz*, Ahmad Razi Page 185
    Publishing research articles in contemporary period is an appropriate chance to share research findings of different scholars and informing audiences about new scientific achievements. Although their publishing have been quantitatively increasing in recent decade, there were no due attention to their assessment and criticism. This article, with a descriptive-analytic method, assesses those kinds of research articles published from 1381/2001 to 1390/2011. The research expresses advantages and disadvantages of these articles and presents a picture of the status of scientific article writing in domain of literary studies. In so doing, 345 articles were selected as examples and most important subjects under focus of authors were identified and were classified in frame of text-based, context-based, author-based, reader-based, and different articles. Moreover, patterns of cooperation between authors, and quality and quantity of used resources in these articles were presented in different charts and tables. As this issue is so important and to assess the accuracy of obtained results from main sample size, another set of 345 articles were exactly reviewed in two groups of “evidence 1” and “evidence 2”. This review shows that although articles have various subjects, apply different kinds of resources, consider some interdisciplinary approaches particularly in second half of this decade relative accuracy in composing coherent articles, specialty of some journals related to literature and considerable increase of university instructors and students cooperation in publishing articles, there are lots of deficiencies in these articles, like methodology, dominance of descriptive approach, repeated contents, lack of critical view, high frequency of education-based articles, and spread of quantitative and formal criteria and so on…
    Keywords: Article, writing, Literary Research, Research, Scientific Journals, Literary Criticism, Problem, based