فهرست مطالب

  • سال بیست و چهارم شماره 4 (پیاپی 211، تیر 1394)
  • ویژه دین شناسی
  • تاریخ انتشار: 1394/04/26
  • تعداد عناوین: 10
|
  • آیت الله علامه محمدتقی مصباح صفحه 5
    این مقاله شرحی است بر کلام معصوم علیه السلام در باب صفات شیعیان توسط استاد علامه مصباح. عنوان «شیعه» از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام، جایگاه، منزلت و قداست خاصی دارد. شیعیان از نظر اهل بیت علیهم السلام، دارای ویژگی های ممتازی هستند. ازجمله صفاتی که موجب می شود شیعیان در پناه خدا از آفات و خطرات دشمنان در امان بمانند، عبارتند از: 1. به اصلاح رابطه با خدا بپردازند؛ 2. ارتباط خود را با امامشان اصلاح کنند؛ 3. به وظایف خویش در قبال برادران دینی عمل کنند.
    از ویژگی های شیعیان اینکه پارساترین و باتقواترین مردمانند، با متانت و آرام سخن می کنند، عقده گشانی نمی کنند، در ستایش پیشوایان معصوم، زیاده روی نمی کنند، با دوستان اهل بیت علیهم السلام با رفاقت رفتار می کنند. با گمراهان همنشینی نمی کنند، دشمن اهل بیت را دوست نمی دارند. همچنین در روایاتی متانت، خوشرفتاری، ناآزمندی، نداشتن گمان بد به دیگران، در برخورد با دیگران مهربان، عامل به وظایف خود و عزت نفس، از مهم ترین ویژگی شعیان واقعی شمرده شده است.
    کلیدواژگان: شیعه، شیعه واقعی، شیعه ظاهری
  • ویژه دین شناسی
  • محمدحسین فاریاب* صفحه 13
    مسئله عصمت پیامبران از جمله مقولاتی است که همواره مورد بحث میان دانشمندان مسلمان و غیرمسلمان با گرایش های مختلف عرفانی، فلسفی، حدیثی و کلامی بوده است. این مسئله در دوران معاصر نیز با جدیت فراوان بررسی شده است. علامه طباطبائی به تفصیل به بررسی این مسئله پرداخته است. در این نوشتار، به دنبال بررسی مسئله عصمت پیامبران از دیدگاه این مفسر گران مایه هستیم. بر اساس مهم ترین یافته های این تحقیق، علامه طباطبائی منشا عصمت را علم قطعی و دایمی به قبح گناه و ترک واجب دانسته است. افزون بر آن، او معتقد به عصمت مطلق پیامبران نیست. برای نمونه، او عصمت پیامبران از اشتباه در اموری که ارتباطی به دریافت و ابلاغ وحی و نیز انجام تکالیف شرعی ندارد برنمی تابد؛ در سوی مقابل، با قاطعیت بر عصمت پیامبران در دریافت و ابلاغ وحی و نیز عصمت از گناهان تاکید دارد.
    کلیدواژگان: عصمت از گناه، عصمت از اشتباه، پیامبران، علامه طباطبائی، منشا عصمت
  • جمال الدین سلیمانی کیاسری* صفحه 29
    این مقاله درصدد بررسی مصلحت و حکمت در افعال الهی است. آیا افعال الهی بر یک سلسله مصالح و حکمت ها مبتنی است؟ آیا می توان فرض کرد افعال الهی خالی از مصالح و به گزاف صادر شود؟ هدف این نوشتار بررسی دقیق سنخ افعال الهی و یکسانی و یا تفاوت آنها با افعال انسان هاست. پاسخ به این سوال باب وسیعی از معرفت ذات ربوبی را به روی ما می گشاید و شناخت برخی از افعال و صفات الهی را برای ما تسهیل می کند. روش نوشتار در مقام گردآوری، اسنادی و در مقام تبیین، توصیفی و تحلیلی بوده و با محوریت دیدگاه علامه طباطبائی در تفسیر شریف المیزان صورت گرفته است. با بررسی دیدگاه مولف تفسیر المیزان، به تعریف جدیدی از مصلحت در افعال الهی غیر از آنچه بین اشاعره و معتزله مشهور بود می رسیم. این دیدگاه نوعی جمع بندی ابتکاری و بدیع بین آیاتی از قرآن کریم است که در این مقاله به آنها اشاره شده است.
    کلیدواژگان: مشیت، فعل الهی، اشاعره، معتزله
  • سیداحمد طباطبایی ستوده صفحه 45
    تبیین گوهری مشترک در تمام ادیان و یا دست کم ادیان بزرگ، همواره از دغدغه های اصلی دین پژوهان در دو قرن اخیر بوده است. اینکه آیا دین با تمام تنوعش دارای گوهر و حقیقتی واحد است یا خیر؟ و اینکه با فرض وجود گوهر و صدف در دین، آیا ارزش دین به گوهر آن است یا صدف نیز به همان اندازه از ارزش و اهمیت برخوردار می باشد؟ سوالاتی است که در این مقاله پاسخ علامه طباطبائی به این پرسش ها مورد تبیین قرار گرفته است. ایشان برخلاف تجربه گرایان غربی و سنت گرایان شرقی، ضمن تاکید بر وجود حقیقتی ثابت در تمام ادیان آسمانی، که از آن به اسلام (تسلیم شدن) تعبیر می کند، تمام دین (ظاهر و باطن) را دارای ارزشی یکسان دانسته و نیل به حقیقت دین را تنها از راه عمل به ظاهر شریعت امکان پذیر می داند. اما آنچه در این مقاله مورد تاکید است، توجه به تعابیر متنوع و نقطه نظرات دقیق علامه است که ضمن پاسخ به تمام سوالات مطرح شده در این خصوص، افق گسترده ای را برای بررسی تنوع ادیان ایجاد می نماید.
    کلیدواژگان: گوهر دین، وحدت ادیان، ظاهر و باطن دین، شریعت و حقیقت، علامه طباطبائی
  • حسین اربابی* صفحه 59
    همان گونه که خداوند متعال متدینان را به تشدید عزم و قوت اعتقاد تشویق می کند، آنها را به رفتار و عمل متناسب با آن نیز ترغیب می نماید تا حاکی از اعتقادات و تقویت کننده آنها باشد. این اعمال گاه صرفا انفرادی بوده و فقط نشان دهنده رابطه فردی انسان با خداست و گاه علاوه بر این، دارای نمود و ظهور اجتماعی بوده و برانگیزاننده عواطف و احساسات جمعی متدینان است. این دسته از اعمال، که «شعائر دینی» نامیده می شوند، بخش قابل توجهی از دین اسلام را به خود اختصاص می دهند و نقش فراوانی در حوزه فردی و اجتماعی مسلمانان ایفا می کنند.
    این پژوهش با رویکرد نظری تحلیلی، «شعائر اسلامی»، ویژگی ها و کارکردهای آن را بررسی کرده و نشان می دهد مقصود از آنها عبارت است از: نشانه های ظاهر و آشکاری که اراده الهی به انجام آنها تعلق گرفته است تا مومنان خدا را به یاد آورند و معرف هویت دینی متدینان و نشان وابستگی ایشان نسبت به دستورات دینی باشد. در مجموع، شش ویژگی را از این تعریف می توان استنباط نمود که عبارتند از: حکایتگری، اعلان، وضع، مشارکت، انتساب، و تمایز.
    کلیدواژگان: مفهوم شناسی، ویژگی ها، شاخص ها، شعائر دینی، نمادهای دینی، اسلام
  • حسن دین پناه* صفحه 77
    رابطه لطف و فیض با تکلیف، از مباحث قابل تامل در دو مذهب امامیه و مسیحیت کاتولیک است. هرچند دو اصل «لطف» در امامیه، و «فیض» در مسیحیت کاتولیک، در جهت دستیابی انسان ها به سعادت و رستگاری مطرح شده اند، اما در ارتباط با تکلیف، نتایج یکسانی نداشته و راه متفاوتی را طی کردند. مقاله حاضر به روش تطبیقی و با رویکرد اسنادی، درصدد است نشان دهد در کلام امامیه، عمل به تکلیف و شریعت، تحقق بخش موضوع قاعده لطف است، اما در الهیات کاتولیک، محوریت با اصل فیض است، و عمل به شریعت، بسیار کم رنگ است. در واقع، اصل ثابت موردنظر در قاعده لطف، مسئله تکلیف است و تحقق لطف الهی برای هدایت و راهنمایی به تکلیف است، اما رکن ثابت موردنظر در آموزه فیض، خود فیض مسیح است که ظهور آن، الغای تکلیف و شریعت انبیا را به همراه داشت. اعمال، احکام اخلاقی و آیین های صادرشده از سوی مسیح و کلیسای کاتولیک در واقع برای کسب فیض الهی مقرر شده اند.
    کلیدواژگان: لطف، فیض، تکلیف، شریعت، کلیسا، آیین های مقدس
  • سید محمدرضا موسوی فراز* صفحه 93
    در این مقاله، دستورات بندیکت قدیس راهب مسیحی و خواجه عبدالله انصاری درباره زهد و دوری از دنیا و ترک گناه مقایسه شده است. این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی به هدف آشکار کردن شباهت ها و تفاوت های دیدگاه های دو شخصیت، به منظور افزایش آگاهی از ادیان ابراهیمی انجام شده است. این مقایسه با توجه به کتاب «منازل السائرین» خواجه و کتاب «قواعد» بندیکت انجام شده است. از مجموع مباحث نتیجه می شود که آراء بندیکت و خواجه در موارد بسیاری یکسان یا شبیه هستند. ریشه مشابهت دستورات سلوکی بندیکت و خواجه این است که خاستگاه معرفتی آن دو، ادیان آسمانی مسیحیت و اسلام است که بر اساس فطرت مشترک انسانی است. بازگشت تفاوت مکتب خواجه و بندیکت به این است که مکتب عرفانی خواجه نسبت به مکتب بندیکت پیشرفته تر است.
    کلیدواژگان: بندیکت، خواجه عبدالله انصاری، عرفان اسلامی، رهبانیت، زهد، کتاب قواعد، منازل السائرین
  • عباسعلی مشکانی سبزواری*، غلامعلی اسماعیلی کریزی صفحه 107
    یکی از اقدامات ضروری در خصوص توسعه فقه، توسعه منابع آن است. توسعه منابع در دو جهت کیفی و کمی امکان پذیر است. در توسعه کیفی، نوع نگاه و برداشت از منابع، موضوع بحث است. اما در توسعه کمی، بحث بر سر این است که آیا منابع فقه در چهار منبع کنونی محصور است و یا از منابع دیگری نیز می توان در استنباط و استخراج احکام بهره جست؟ فطرت به عنوان یار دیرپا اما مغفول عنه عقل، یکی از نمونه های قابل بحث و بررسی است که آیا قابلیت منبع قرار گرفتن برای فقه و احکام دینی را دارد یا خیر؟ مقاله حاضر به تبیین کارکردهای گوناگون علمی و عملی فطرت در سه مقوله پیشینی، میانی و پسینی می پردازد. در کارکرد پیشینی، فطرت به مثابه کشتزاری مستعد، زمینه و پیش زمینه فعالیت و ثمربخشی منابع چهارگانه کتاب، سنت، اجماع و عقل را فراهم می کند. در کارکرد میانی، فطرت فی الجمله در کنار منابع چهارگانه قرار گرفته و منبع فهم برخی از آموزه های دینی است. در کارکرد پسینی، فطرت معیار و ملاک صحت گزاره ها و آموزه های استنباطی دینی است.
    کلیدواژگان: فقه، حکومت، فطرت، مصباحی، معیاری، مفتاحی
  • حسن رضایی هفتادر*، مرتضی ولی زاده صفحه 123
    شناخت دقیق آراء خاورشناسان درباره معارف اسلامی و نقد علمی دیدگاه های آنان، برای ما مسلمانان ضرورتی انکارناپذیر است. به همین منظور، مقاله حاضر، تلاش کرده تا به معرفی و آسیب شناسی پژوهش روبین درباره حضرت محمد صلی الله علیه و آله بپردازد. روش تحقیق در این پژوهش اسنادی و رویکرد آن، تحلیلی انتقادی است. اگرچه بررسی دیدگاه های روبین درباره آن حضرت مرکز توجه و تحلیل بوده، برای تکمیل این تحقیق در مواقع موردنیاز، از دیدگاه های عالمان مسلمان استفاده شده است. پژوهش روبین، گویای تتبع بسیار وی در منابع اسلامی است. برداشت نادرست روبین از برخی آیات قرآن، باعث شده تا وی اشتباهاتی در مورد برخی از مطالب مربوط به حضرت محمد صلی الله علیه و آله مرتکب گردد.
    کلیدواژگان: یوری روبین، حضرت محمد صلی الله علیه و آله، معنای مزمل و مدثر، انتساب شرک به پیامبر صلی الله علیه و آله، گستره رسالت، تشکیک در روایات سیره و اسباب النزول
  • الملخص
    صفحه 135
|
  • Ayatollah Allamah Mohammad Taqi Misbah Page 5
    In this article Allamah Misbah elaborates on the characteristics of the Shi’ah in the light of the sayings of the Infallible Imam (pbuh). From the view of the Prophet’s household (pbut), the title of ((Shi’ah)) has a special position, status and sanctity. They see that the Shi’as have unique characteristics. From among the characteristics that make the Shi’as deserve God’s safety from plights and dangers of enemies are: 1. Improving their relation with God 2. Improving their relation with Imams 3. Fulfilling their responsibilities towards their religious brothers.Among the characteristics of the Shi’ah are: they are most devout, they speak calmly and queitly, they do no react negatively to difficulties, they do not go to extremes in praising Infallible Imams, they show friendship to the followers of the Prophet’s household (peace be upon them), they do not companyship with those who go astray, they do not befriend the enemies of the Prophet’s household. Also, some narrations mentions calmness, debonairness, not being avaricious, not having bad opinion of others kindness, conscientiousness and self-respect as the most important characteristics of the Shi’as.
    Keywords: the Shiah, true Shiah, untrue Shiah
  • Mohammad Hossein Faryab* Page 13
    The infallibility of the prophets is among the topics which has always been the special concern of Muslim and non-Muslim scientists of various areas of specialization, including mysticism, philosophy, science of Hadith and theology. Great efforts are made these days to investigate this issue. Allamah Tabatabaei investigated this issue thoroughly. This paper seeks to investigate the question of infallibility of prophets in the eyes of Allamah Tabatabaei. The main findings of this research show that Allamah Tabatabaei thinks that infallibility originates from the constant and categorical knowledge of the baseness of sins and abandonment of obligations. Moreover, he does not believe in the absolute infallibility of prophet. For instance, he does not support the idea of prophets’ infallibility regarding the things which are not related to receiving the revelation and imparting it to people and carrying out religious obligations. Meanwhile, he strogly stresses the infallibility of prophets with regard to receiving and imparting the revelation and also with respect to sinning.
    Keywords: infallibility with respect to sinning, infallibility in respect of the errancy, the prophets, Allamah Tabatabaei, the origin of infallibility
  • Jama Al Diin Soleymani Kiyasari* Page 29
    This article seeks to examine the advantage wisdom of divine actions. Are divine actions based on a series of advantages and wisdom? Can we assume that divine acts are of no avail and unwise? This paper seeks to closely examine the kind of divine acts and their similarities or differences with man's actions. The answer to this question opens up new vista for the knowledge of Divine Essence and contributes to the acquaintance with some of the actions and attributes of God. The research uses a library-based method for gathering information a descriptive - analytical approach to explore this topic, concentrating on Allameh Tabatabai’s views in Al-Mizan commentary. A study of the views of the author of Al-Mizan, shows that it is possible to provide a new definition of the wisdom of divine actions, other than that of Asharites and Mutazilas. This view represents a kind of novel and innovative combination of a number of Quranic verses to this article refers.
    Keywords: providence, divine action, Asharites, Mutazila
  • Sayyed Ahmad Tabatabaii Sotudeh Page 45
    Explaining the common essence of all religions or at least the main religions has always been the special concern of religious scholars in the last two centuries. Does religion, with all its varieties, have one nature and truth? Assuming that there is a gemstone and a shellfish in religion, does the value of religion correspond with its gemstone, or is the shellfish as valuable and important as the gemstone? In this article, Allama Tabatabai answers the mentioned questions. Unlike western empiricists and eastern traditionalists, Allameh emphasizes on the existence of a constant truth in all divine religions which he calls Islam (surrendering), and he considers the whole religion (outward and inward) to have an equal value and attainment of the reality of religion is not possible without abiding by the outward aspects of Sharia. But, what has been emphasized in this paper is that considering the special attention given to Allamah's various remarks and points of view presented while answering all the questions raised in this regard, opens up new vistas of research in to the diversity of religions.
    Keywords: essence of religion, unity of religions, outward, inward aspects of religion, Sharia, truth, Allamah Tabatabai
  • Hossein Arbabi* Page 59
    As God Almighty encourages the pious to affirm their decision and strengthen their belief, He also encourages them to behave and act according to it in order to express and reinforce their beliefs. These may be private acts and show the relation between God and man, and they may be public actions, which aronse the feelings of the pious. These actions which are referred to as “religious rites”, have a considerable part in Islam and play an important role in Muslims’ individual and social life. Using a theoretical-analytical approach, this research seeks to investigate Islamic rites and their characteristics and functions, and show that they are outward and clear is performing of signs which goes with the divine will, so that the believers may remember God and they may be a means of recognizing the religious identity of the faithful and a sign of their adherence to Divine commandments. In brief, six characteristics can be derived from this definition. they are; narrating, announcement, status, partnership, ascription and distinction.
    Keywords: conceptology, characteristics, indexes, religious rites, religious symbols, Islam
  • Hassan Dinpanah* Page 77
    The relationship of favour and grace with duty is one of the considerable debates in Imamiyah school of thought and Catholic Christianity. Although the two principles of Lutf (favour) in Imamiyah and fayd(grace) in Catholic Christianity are intended to achieve welfare and salvation, they have different effects and take different ways in relation to duty. The present paper shows through a comparative method and documental approach that, according to Imamiyah theology, fulfilling the duty and following Sharia contribute to realizing the principle of Lutf. In Catholic theology, the principle of fayd is pivotal, but Divine Law receives little attention in practice. In reality, the intended permanent principle in the rule of favour(lutf) is duty and the aim of realizing divine favour leads to duty, but the intended cornerstone of grace is the very grace of Jesus whose appearance leads to the revocation of prophets’ duty and Divine Law. The acts and moral precepts and faiths taught by Jesus and Catholic Church are intended to achieve divine grace.
    Keywords: favour, grace, duty, sharia, Church, sacred faiths
  • Sayyed Mohammad Reza Musavi Nasb* Page 93
    This paper compares the commands of St. Benedict, a Christian monk, with that of Khaje Abdullah Ansari, concerning asceticism, aloofness from materialistic world and forsaking sins. In order to broaden the knowledge of Abrahamic religions, this study aims through using an analytical- descriptive method to highlight the similarities and differences between the views of these two figures. This comparison is based on "Manazel-al Sareen" by Khoja and "The Rules" by Benedict. It is concluded that in many cases, Benedict's idea conform with Khaje's ideas. The reason for the similarities between Benedict and Khaje’s behavioral commands is that the source of the knowledge of each of them is heavenly religions i.e. Christianity and Islam, both of which are based on a common human Fitrah (nature). The difference between the two schools of thought is ascribed to the fact that Khaje's mystical school is more advanced than that of Benedict.
    Keywords: Benedict, Khaje Abdullah Ansari, Islamic mysticism, monasticism, asceticism, the book of rules, Manzel al Sayerin
  • Abbas Ali Meshkani Sabzevari*, Gholam Ali Esmaeili Karizi Page 107
    One of the necessary steps in the expansion of Fiqh is the expansion of its sources. Sources can be expanded qualitatively and quantitatively. Qualitative expansion is concerned with kind of view and conception of sources but quantitative expansion is concerned with the question whether the sources of Fiqh are limited to the present four sources or we can refer to other sources in the inference of religious laws As a long-lasting but neglected companion of intellect, fitrah(nature) is one of the issues that can be considered to find whether or not it can be one of the sources of Fiqh and religious injunctions. The present paper expounds the different scientific and practical functions of fitrah(nature), focusing on three types: anterior, medial and posterior. In anterior function, nature represents a fertile land that prepares the round and foreground for the function and efficacy of the four sources: the Holy Qur’an, the Sunnah of the Prophet, Consensus of fiqhi opinions and Reason. In medial function, nature, inter alia, is placed alongside the mentioned four sources and regarded as a source of understanding some religious teachings. In posterior function, nature is the criterion for the soundness of propositions and inferential religious teachings.
    Keywords: Fiqh, government, nature, illuminating, normative, important
  • Hassan Rezaei Haftadar*, Morteza Vali Zadeh Page 123
    Muslim's acquaintance with the orientalist's ideas about Islamic theology and the criticizing their views is an inevitable must. Therefore, this paper tries to expound and criticize Rubin’s research about Prophet Muhammad (pbuh). A library-based method and an analytical-critical approach are used in this study. Though the paper is concerned with Robin's views about Prophet, the views of Muslim scholars, when necessary, have been referred to in order to complete the investigation. Rubin's research indicates that he has delved in to Islamic sources. However, because he could not understand some Quranic verses properly, his research contains misconceptions about the Prophet Muhammad (pbuh).
    Keywords: Yuri Rubin, Prophet Muhammad (pbuh), the meaning of Muzammil, Muddathir, ascribing polytheism to the Prophet (pbuh), the scope of prophetic mission, casting doubts about the traditions on the lifestyle of the prophet the occasions of revelation