آرشیو یک‌شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۳۴۹۲
روزنامه فردا
۱۶
یادداشت

وقتی نخبگان اجتماعی غایب اند

دکتر سیدحسن موسوی چلک

یکی از وظایف دولت ها در جامعه تعهد به وظایفی است که در هر کشور دولت ها موظف هستند در مقابل مردم انجام دهند که  به افزایش رفاه اجتماعی و در نهایت به «زیستن اجتماعی» منجر شود که در این شرایط مردم به طور مستمر از کیفیت زندگی خود رضایت خواهند داشت و اعتمادشان هم به دولت نه تنها کم نمی شود، بلکه افزایش هم پیدا می کند و رابطه دولت_ ملت رابطه خوبی خواهد بود. یکی از الزامات تحقق عینی چنین شرایطی در هر کشوری از جمله ایران، اعمال مدیریت مناسب  است که چنین مدیریتی هم مستلزم بهره گیری از متخصصان و نخبگان مرتبط در هر حوزه است  که علاوه بر تخصص و تعهد حرفه ای، از دانش و تجربه سیاست گذاری هم بهره کافی داشته باشند. یکی از حوزه هایی که از این منظر فقیر است، حوزه اجتماعی است که چنان مدیریت در این حوزه سهل گرفته شده  که هر کسی فکر می کند می تواند مدیر اجتماعی باشد. بررسی مدیریت های اجتماعی در ایران خود گویای همین مسئله است. نکته ای که اشاره کردم، متوجه یک فرد یا دستگاه اجرائی نیست، بلکه در طول 40 سال گذشته همیشه وجه غالب تخصص و تجربه مدیران اجتماعی از جنس غیر از حوزه اجتماعی بوده و هست. ایراد اصلی به افرادی که چنین مسئولیتی را می پذیرند نیست، بلکه این اشکال متوجه همه کسانی است که فهم درستی از پیچیدگی های مدیریت در حوزه های اجتماعی ندارند و ساده انگارانه و شاید هم بی تفاوت با موضوعات اجتماعی برخورد می کنند. تاملی درباره وضعیت شاخص های اجتماعی در کشور گویای این است که حوزه اجتماعی بد مدیریت شده و می شود. یکی از چندین دلیل چنین شرایطی این است که عموم مدیران اجتماعی از جنس این حوزه نیستند و اگر هم باشند که تعدادشان بسیار معدود است، از جنس نخبگان اجتماعی که بتوانند در این حوزه مهم و اساسی و پیچیده مدیریت اثربخش داشته باشند، نیستند. این غفلت هزینه های زیاد مادی و انسانی بر جامعه تحمیل کرده و خواهد کرد. از آنجایی که پذیرفتیم «در مثل مناقشه ای نیست» می خواهم با استفاده از یک ضرب المثل مازندرانی به آثار قطعی این غفلت اشاره کنم. ضرب المثل این است  «وقته نی زن شو پی گر بووه، بنجه خی خارنه» معنی ساده آن است که وقتی شما فردی که نی نوازی می کند را به عنوان شب پا برای مراقبت از شالیزاری در مقابل حیوانات وحشی، انتخاب می کنید، نباید انتظار داشته باشید محصولات شما سالم بماند چراکه کسی که نی نوازی می کند، باید روی زمین بنشیند، معمولا نی نواز هنگام نواختن چشمش را می بندد و همین طور معمولا افرادی احساسی و مهربان هستند و از کشتن و خون و... متنفرند. حال فردی که برای «شب پا»یی انتخاب می شود، باید جست وخیز کند و بدود، چشمش باز باشد و حتی در تاریکی بتواند خوب ببیند و به دلیل نوع کارش با کشتن حیوانات، احساساتش جریحه دار نمی شود. حالا تصور کنید اگر نوازنده نی با چنین ویژگی هایی را برای شب پایی زمین کشاورزی انتخاب کنیم، نباید غیر از خرابی محصولات انتظار دیگری داشته باشیم. تجربه زیسته و بررسی های صادقانه نشان می دهد  در ادوار مختلف مدیریت حوزه اجتماعی، افرادی بسیار خوب ولی از جنس غیرمرتبط با حوزه اجتماعی انتخاب می شوند. این نوع نگاه را محدود به یک یا دستگاه اجتماعی یا یک دوره ای خاص از دولت نمی کنم. ممکن است فردی در حوزه تخصصی اش نخبه هم باشد ولی این به منزله آن نیست که در حوزه اجتماعی هم الزاما مدیری موفق خواهد بود. پیچیدگی و تنوع موضوعات اجتماعی و لزوم فهم دقیق مسائل مرتبط ایجاب می کند با استفاده از نخبگان اجتماعی، این حوزه به گونه ای مدیریت شود که با آینده نگری اجتماعی قبل از بروز مشکلات تدبیر مناسب اتخاذ کنند تا زندگی مردم در جامعه دچار مشکلات نشود. 

نشانگرهای اجتماعی کشور در حوزه جرائم، آسیب های اجتماعی، سرمایه اجتماعی، خانواده به ویژه ازدواج و طلاق، خشونت های خانگی و...، کودکان و نشاط اجتماعی، گویای این است که حوزه اجتماعی را خوب مدیریت نکرده ایم. به دنبال مقصر نگردیم، بلکه باید با استفاده از نخبگان اجتماعی آگاه به دانش مدیریت و سیاست گذاری به عنوان مدیران اجتماعی به دنبال پیداکردن «راه های موثر» باشیم تا بتوانیم در ابتدا شرایط موجود را کنترل و سپس برای کاهش آنها اقدام کنیم. با این امید که با بهره گیری از این ظرفیت های اساسی بتوانیم برای بالابردن کارآمدی حوزه های اجتماعی و افزایش شاخص سلامت اجتماعی بیش ازپیش موفقیت حاصل کنیم چراکه این شرایط اجتماعی زیبنده و شایسته این مردم نیست.