آرشیو یک‌شنبه ۱۷‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۵۴۷۶
سیاست: داخلی/خارجی
۲

جزئیات فنی گام سوم ایران چیست و چه ارزش راهبردی دارد؟

پیام سانتریفیوژهای جدید

گروه سیاسی: سخنگوی سازمان انرژی اتمی کشورمان جزئیات گام سوم کاهش تعهدات هسته ای را تشریح کرد.

جمهوری اسلامی ایران در این گام - که از روز جمعه آغاز شده است - تمام تعهدات خود در برجام را که به حوزه تحقیق و توسعه ارتباط داشت کنار گذاشت.

بهروز کمالوندی در نشست خبری دیروز با بیان این که تهران فعلا قصدی برای اعمال محدودیت در نظارت های آژانس بین المللی انرژی اتمی ذیل برجام ندارد، از آغاز گازدهی به سانتریفیوژ پیشرفته آی.آر.6 در یک زنجیره 20 تایی خبر داد.

کمالوندی با بیان این که تعهدات دو طرف در برجام، در ضمیمه یک توافق هسته ای درج شده که تعهدات ایران شامل هشت موضوع رآکتور اراک، تولیدات آب سنگین اراک، بازفرآوری سوخت مصرف شده، غنی سازی در ظرفیت و سطح، تحقیق و توسعه، فردو، میزان ذخایر و نظارت آژانس است.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی با اشاره به گام های برداشته شده از سوی ایران برای کاهش تعهدات برجامی تصریح کرد: سه موضوع باقیمانده شامل فردو، میزان ذخایر (که ما میزان ذخایر را کنار گذاشتیم) و نظارت ها و دسترسی های آژانس و شفاف سازی است که فعلا بنا نداریم به این حوزه دست بزنیم و تعهدات شفاف سازی همچنان انجام می شود.

وی با بیان این که ما تا کنون از هشت تعهد، 5/4 آن را کنار گذاشته ایم گفت: ما عملا سطح غنی سازی را کنار گذاشتیم، اما ظرفیت آن به تعداد سانتریفیوژها مربوط می شود.

کمالوندی با بیان این که تغییرات در بحث تحقیق و توسعه رفتن به سمت یک میلیون سو را تسهیل می کند، توضیح داد: یعنی ما 272هزار سو را به راحتی با همین برنامه برجام البته می توانیم غنی سازی یک میلیون سو را نیز محقق کنیم.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی درباره جزئیات گام سوم گفت: چهار موضوع همین الان اتفاق افتاد و آژانس در مراجعه خود انجام آنها را ملاحظه می کند.

معاون سازمان انرژی اتمی افزود: چهار اقدام هم با فاصله زمانی که عنوان می کنم، انجام خواهد شد.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی اضافه کرد: یکی از اقدامات در ارتباط با بند 39 ضمیمه یک و تولید محصول غنی سازی با ماشین های نسل جدید و عدم اختلاط پسماند و محصول این زنجیره ها که قرار بود پس از ده سال از آغاز برجام انجام شود که این انجام شد. از این به بعد سانتریفیوژها همانطور که تحقیق و توسعه می کنند به انباشت ذخایر ما کمک می کنند. این اقدام از جمعه آغاز و به آژانس اعلام شد و از الان تولیدات تحقیقاتی ما به ذخایر کشور افزوده می شود.

کمالوندی در خصوص گازدهی سانتریفیوژ آی.آر.6.اس نیز افزود: این سانتریفیوژ در بند 32 ضمیمه یک قرار بوده در ابتدای سال 11 برجام گازدهی شود که گازدهی آن را شروع کردیم.

وی ادامه داد: راه اندازی زنجیره 20 تایی ماشین آی.آر.4 که براساس بند 35 ضمیمه یک برجام بوده که ابتدای سال 11 قرار بود انجام شود و این هم الان انجام شده است.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی افزود: ماشین آی.آر.6 به صورت زنجیره 20 ماشین که قرار بود از آبان آغاز شود که از جمعه گازدهی کرده ایم و زنجیره 30 تایی را در برنامه بعدی انجام می دهیم. این چهار اقدام عملا انجام شده است.

به گفته کمالوندی، چهار اقدام دیگر مانده که دو مورد آنها در یک ماه آینده انجام خواهد شد؛ یکی راه اندازی زنجیره میانی ماشین آی.آر.2.ام است که باید از سال 11 انجام می شد و یکی راه اندازی و گازدهی زنجیره ده تایی ماشین سانتریفیوژ سه بیلوز آی.آر.5 و گازدهی آن که ابتدای سال 11 باید انجام می شد و در یک ماه آینده صورت می گیرد.

وی اضافه کرد: در دو ماه آینده و قبل از پایان گام سوم سه کار مهم دیگر داریم که ارزش بسیار بالایی دارد، یکی راه اندازی و گازدهی زنجیره های شاهد 164 تایی آی.آر.4 و راه اندازی زنجیره های شاهد 164 تایی آی.آر.2.ام و همچنین گازدهی به زنجیره میانی سانتریفیوژ آی.آر.5.اس را تا دو ماه آینده خواهیم داشت. راه اندازی گازدهی زنجیره 30 ماشین آی.آر.6 قرار بوده سال 5/8 انجام شود که الان زنجیره ده تایی آن را داریم که گاز می دهیم زنجیره 20 تایی را از جمعه شروع کردیم و عملا 60 ماشین آی.آر.6 در حدود دو ماه آینده در حال کار و تحقیق و توسعه و افزایش ذخایر اورانیوم کشور خواهند بود.

هرچه جلوتر می رویم شرایط برای طرف مقابل سخت تر می شود

کمالوندی با بیان این که قصد نداریم کار غنی سازی را با عجله انجام دهیم گفت: ماشین های سانتریفیوژ نیاز به تست های مختلف از جمله تست عمر و... دارد که باید در زمان خود انجام شود.

وی با بیان این که دیگر به زمان هایی که اعلام کرده بودیم متعهد نیستیم، اظهار کرد: اگر طرف مقابل تعهداتش را اجرا کند ما به تعهداتمان برمی گردیم و هر چه جلوتر می رویم این شرایط سخت تر خواهد شد. طرف های اروپایی باید بدانند که زمان زیادی باقی نمانده و اگر قرار است اقداماتی صورت گیرد باید زودتر انجام شود. در حوزه تحقیق و توسعه چیزی از تعهدات باقی نمی ماند.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی اضافه کرد: بحث های فنی دارد به انتها می رسد، فردو و نظارت ها باقی مانده که نگاه سازمان این نیست که در حوزه نظارت ها وارد شویم، به خصوص در حوزه پادمان و مسائل مربوط به پروتکل الحاقی و...، مادامی که کار خلافی انجام نمی دهیم، دلیلی ندارد شفافیت ها را نداشته باشیم و بهانه به طرف مقابل و دشمن بدهیم.

وی گفت: گام های بعدی، گام هایی است که شاید کمتر از جنس فنی باشد. فعال کردن فردو باقی مانده است که می تواند یک گزینه بوده و البته در حوزه های دیگری که عمدتا نمی تواند فنی باشد.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی درباره غنی سازی 20 درصدی نیز بیان کرد: نیاز ما الان 20 درصد نیست و اگر بخواهیم زمانی 20 درصد تولید کنیم ترجیح ما این است که یک پله جلو برویم؛ یعنی ذخایر 5/4درصد به اندازه کافی داشته باشیم بعد شروع کنیم به تولید 20 درصد.

وی همچنین درباره تفاوت وضعیت گام سوم با گام اول گفت: ما داریم به پایان اجرای تعهدات کشور در حوزه فنی وارد می شویم و این پیام واضحی است، تا زمانی که تعهداتشان را انجام ندهند نباید انتظار داشته باشند که ایران تعهداتش را انجام دهد. ما به سمت کاهش تعهدات خودمان رفته ایم.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی درباره زمان بازگشت پذیری ایران به تعهدات قبلی نیز گفت: الان نمی توانم زمان بدهم، چون اقداماتی که زمانبر است در برگشت هم زمانبر خواهد بود. اقدامی که یک روزه انجام می دهیم یک روزه هم می تواند برگردد. اگر می خواهند تصمیم بگیرند باید زودتر بگیرند. قطعا با گام سوم کار سخت تر از گام دوم برای طرف مقابل شده است.

وی در پاسخ به سوالی مبنی بر این که گازدهی به آی.آر.6 به معنای عملیاتی شدن آن است، گفت: الان زنجیره 20 تایی را شروع و 30 تایی را به زودی خواهیم داشت که اگر استفاده کنیم میزان «خرابی» آن کمتر از ماشین های قبلی است، ولی چون دانش آن دارد مستندسازی می شود اگر نیاز باشد و بگویند ذخایر را بالا ببریم ممکن است این ماشین را مستقر کنیم.

وی درباره سانتریفیوژ آی.آر.8 گفت: زنجیره سه تایی را باید گازدهی کنیم که به زودی انجام می شود.

کمالوندی عنوان کرد: ذخایر اورانیوم ما از 20 روز دیگر یک جهش قابل توجهی خواهد داشت و برداشت تولید ما بسیار زیاد خواهد شد. امیدواریم طرف مقابل به خودشان بیایند و اقدامات لازم را انجام دهند.

آزمایش توانمندی های هسته ای
 حسن بهشتی پور / کارشناس مسائل هسته ای

گام سومی که جمهوری اسلامی ایران در راستای کاهش تعهدات برجامی خود برداشته است اتفاقی مهم است و به این معنا است که کشورمان می تواند مساله تحقیق و توسعه توان هسته ای را به مرحله آزمایش برساند.

ایران برابر با توافق برجام می توانست تحقیق و توسعه درباره فعالیت هسته ای داشته باشد اما با دستور آقای رئیس جمهور قرار بر این شد که سانتریفیوژهای آی.آر.6 و آی.آر.8 زیر نظر آژانس بین المللی انرژی اتمی مورد آزمایش قرار گیرد.

از این نظر آمادگی ایران در عرصه هسته ای افزایش پیدا می کند و اگر تا پیش از این با یک سو غنی سازی می کردیم با آی.آر.6 حداقل چهار برابر و با آی.آر.8 حداقل ده برابر قدرت هسته ای خواهیم داشت.

 بنابراین هدف گیری یک میلیون سو در مقابل 190 هزار سو می تواند پیام محکم به طرف مقابل ایران باشد و نشان دهد که کشورمان از آمادگی بالقوه برای این که به اهدف خود برسد برخوردار است.

 البته این نکته را باید مد نظر داشت که به صرف افزایش توان هسته ای نمی توان انتظار داشت که آمریکا به برجام برگردد یا اروپاییان به تعهدات خود پایبند باشند. بلکه جمهوری اسلامی ایران برای این که نشان دهد ابزار تحریم بی خاصیت شده و اهداف طرف های متخاصم برای تحت فشار قرار دادن کشورمان تحقق پیدا نخواهد کرد باید همزمان با افزایش توان هسته ای و کاهش تعهدات در برجام به سمتی برود که وضعیت اقتصادی کشور روز به روز بهبود پیدا کند و فشار روی مردم کمتر شود و از این رو افزایش توان هسته ای و ارتقای توان اقتصادی دو بالی هستند که باید به موازات هم برای بهبود وضعیت کشور و مردم مورد توجه قرار گیرند.

مثبت بودن گام های ایران به شرط استمرار
 حسین آبنیکی/ کارشناس مسائل هسته ای

در صورت اجرایی شدن موارد فنی که براساس گام سوم کاهش تعهدات برجامی ذکر شده، این گام مثبتی است اما به شرط این که استمرار یابد تا جایی که در حوزه های ماشین های جدید حتی چند زنجیره کامل را تولید، نصب و گازدهی کنیم تا مشکلات ماشین های جدید مشخص شده و در ادامه بتوانیم از آنها در حوزه صنعتی استفاده کنیم.

در زمینه گسترش توسعه و تحقیقاتی باید در جهت رسیدن به حوزه دانش و فناوری همچنین انجام اقدامات متناسب با عملکرد اروپا در حوزه برجام، این زنجیره ها را به چند زنجیره آزمایشی برسانیم تا پس از تولید، نصب و گازدهی زنجیره های پایداری شود. البته نباید چندان هم به حوزه فعالیت های تحقیقاتی بسنده کنیم، چرا که می توانیم در روش های جدید و جداسازی ایزوتوپ ها کار کنیم و این را به عنوان یک اقدام در فضای تحقیقاتی داشته باشیم.

همچنین می بایست اقدامات لازم برای تسریع در حوزه زیردریایی هسته ای که در گذشته در مورد آن صحبت شده و دستور رئیس جمهور نیز بوده صورت گرفته و سرعت قابل توجهی به آن بدهیم.

در ضمن تحقیقات در حوزه غنی سازی بالای 20 درصد هم می تواند به عنوان یک موضوع تحقیقاتی باشد که مورد نیاز کشور است.

افزایش دانش ایران در زمینه سانتریفیوژها
 رحمان قهرمان پور/ کارشناس مسائل هسته ای

گام سوم کاهش تعهدات برجامی ایران معنای فنی و سیاسی دارد، به لحاظ فنی جمهوری اسلامی ایران دیگر در عمل محدودیت هایی که در چارچوب برجام در مورد تحقیق و توسعه سانتریفیوژها پذیرفته بود را رعایت نخواهد کرد، این اقدام به این معنا است که دانش عملی و مهندسی ایران در زمینه سانتریفیوژها باز هم بیشتر خواهد شد، بخصوص این که ایران در چارچوب برجام سانتریفیوژهای ساخته شده آی.آر.8 را تست مکانیکی نکرده بود، از لحاظ مکانیکی به این معنا که آیا آنها می چرخند و خراب نمی شوند؟ و هم تست آنها با گاز اورانیوم که می تواند در پیشرفت فنی ایران مهم بوده و دانش و توان هسته ای ایران را در حد قابل توجهی افزایش دهد.

در ضمن با توجه به گام سوم برخی از این سانتریفیوژها به صورت جداگانه آزمایش نشده و به آبشارهای ده تایی و 20 تایی می روند که حائز اهمیت است. همچنین اورانیومی که از این سانتریفیوژهای تحقیقاتی تولید می شود به اورانیوم ذخیره شده در مرکز غنی سازی نطنز اضافه می شود.

این در حالی است که در چارچوب برجام این امکان وجود نداشت و ایران پذیرفته بود که اورانیوم غنی شده تحقیق و توسعه را به آن اضافه نکند. نکته دیگر این که آهستگی گام هایی که ایران برداشته یا به تعبیری گام هایی که برنداشته از جمله توانایی غنی سازی 20درصد، به این معناست که جمهوری اسلامی ایران همچنان راه توافق را باز گذاشته و از طرف های مقابل می خواهد به توافق برگردند و برجام حفظ شود. همچنین جمهوری اسلامی فرصت دیگری را در اختیار اروپا به ویژه فرانسه گذاشته تا تلاش های میانجیگرانه خود را ادامه بدهد.

اقدامات ایران مانع طلبکاری غرب نشده است
مسعود اخوان فرد / استاد دانشگاه

بالاخره انتظار به پایان آمد و شاهد اجرایی شدن گام سوم بودیم. به نظر می رسد در قدم اول باید دولت محترم در این زمینه موضعگیری قاطعی انجام دهد و جلوی تفسیرهای آزاد و وارونه از برجام را بگیرد چون در صورت ادامه این روند ممکن است با تعابیری از سوی غربی ها مواجه شویم که تطبیقی با موازین حقوق بین الملل ندارد. گذشته از این باید توجه داشته باشیم گام هایی که از سوی ایران برای کاهش تعهدات برجامی برداشته می شود باید متناسب با بدعهدی اروپایی ها باشد.

ما تا همین اکنون هم فرصت های زیادی به آنها دادیم اما ضمن احترام و ارج گذاری درباره اقدامات مسوولان سیاست خارجی و سازمان انرژی اتمی در مورد کاهش تعهدات معتقدم رویه هایی که در پیش گرفتیم حداقل از نظر افکار عمومی متناسب با ضررهایی که غربی ها به ما در برجام تحمیل کردند نیست.