آرشیو پنج‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸، شماره ۵۵۰۰
زندگی: سلامت
۱۴

همه افرادی که زمینه سرطان را در خانواده دارند، نیازمند مشاوره ژنتیک نیستند

ارثیه ای به نام سرطان !

پونه شیرازی

ترس و نگرانی از این که تو نیز همچون پدر، مادر، خواهر یا برادر یا حتی خاله یا مادر بزرگ مبتلا به سرطان شوی، دست از سرت بر نمی دارد. هرچند مشخص شده فقط 7 درصد سرطان ها وراثتی و ژنتیکی هستند و در 93 درصد موارد، عوامل محیطی سبب ابتلای افراد به سرطان می شوند. با این حال اگر موارد ابتلا به سرطان در اعضای درجه یک خانواده داشته باشی، دلت می خواهد بدانی که آیا راهی برای پیشگیری از ابتلای احتمالی و نیز تشخیص زودهنگام برای درمان موثر وجود دارد؟ ما در گفت و گویی با دکتر سید امیر انواری، متخصص رادیوآنکولوژی و دبیر علمی همایش اورژانس های آنکولوژی که امروز برگزار می شود به این سوالات پاسخ می دهیم.

آیا لزوما ابتلای یک یا دو نفر از اعضای درجه یک و دوی خانواده به نوعی از سرطان به این معناست که فرزند خانواده نیز به احتمال زیاد به همان بیماری مبتلا می شود؟

برای ایجاد سرطان هم اختلالات ژنتیکی و وراثت به عنوان عوامل داخلی و هم سبک زندگی ناسالم یعنی تغذیه نادرست، استرس، نداشتن تحرک و سیگار کشیدن، به عنوان عوامل خارجی در کنار هم تاثیرگذار هستند. در واقع این دو عامل با هم همکاری می کنند تا ابتلا به سرطان اتفاق بیفتد. به همین دلیل در همه سرطان ها تغذیه مناسب، داشتن رژیم غذایی پر فیبر و کم چربی، نکشیدن سیگار و بهره مندی از هوای سالم توصیه می شود که باعث کاهش میزان بروز سرطان خواهد شد.

نکته مهم آن که تمام سرطان ها انتقال ژنتیکی ندارند پس همه افرادی که زمینه سرطان را در خانواده دارند، نیازمند مشاوره ژنتیک نیستند. مگر در برخی سرطان ها و این که توالی درگیری افراد خانواده شان و نمونه ها از نظر وجود نقش ژنتیکی توسط متخصص ژنتیک بررسی و تایید شود.

پس هر فردی که مواردی از سرطان پستان یا معده را در خانواده درجه اول خود دارد نباید نگران باشد؟

دقیقا همین طور است. چنین افرادی باید بررسی و مشاوره ژنتیکی شوند تا مشخص شود که اصلا در افراد مبتلای خانواده آنها جهش ژنتیکی وجود دارد تا بر اساس آن اقدامات ژنتیکی و درمانی صورت بگیرد. به بیان دیگر در همه نوع سرطان نقایص ژنتیکی وجود ندارد و این که پدر یا مادر به تنهایی مبتلا باشند مهم نیست. مگر این که افراد ارتباط ژنتیکی داشته یا فامیل باشند. البته در برخی سرطان ها مثل سرطان پستان، تخمدان، معده و پروستات این توالی وجود دارد، یعنی اگر دو نفر از خانواده درجه یک مبتلا باشند احتمال درگیری بالاتر می رود.

به همین دلیل، به خصوص در سرطان پستان و تخمدان توصیه می شود اقدامات پیشگیرانه یعنی معاینات مرتب از جمله ماموگرافی سالانه انجام شود.

پس این درست است که درصد کمی از سرطان ها ژنتیکی است و از طریق ژن معیوب به ارث می رسد؟

بله. برخی از سرطان های مغز ارثی است؛ همچنین سرطان های پستان، معده، مری و کبد ناشی از نقص های ژنتیکی است. البته این که بیماری سرطان لزوما ناشی از نقص ژنتیکی باشد باید بررسی شود. بعلاوه با توجه به پیشرفت علم می شود پیش بینی کرد که فرد، اختلال ژنتیکی چه نوع سرطانی دارد تا بیمار در مراحل اولیه و زودرس تحت درمان قرار بگیرد.

آیا اثرات سبک زندگی نادرست یعنی تغذیه ناسالم داشتن، استرس، زیاد سیگار کشیدن و نداشتن تحرک در ابتلا به سرطان، بیش از تاثیر ژن ها نیست؟

شکی وجود ندارد که شیوع بالای سبک نامناسب شهرنشینی باید تغییر کند تا ما شاهد کنترل و پیشگیری از بسیاری بیماری ها و از جمله سرطان ها باشیم. در جوامع پیشرفته غربی هم به علت شیوع بالای سرطان، چنین اصلاحاتی را در سبک زندگی عموم مردم ایجاد کرده اند. یعنی تلاش زیادی را معطوف به سالم کردن سبک تغذیه، کنترل آلودگی های محیط زیست و آلودگی هوا کرده اند و برای ما هم باید این تلاش ها بیش از آنچه تا الان شاهد آن بوده ایم صورت بگیرد تا شاهد اصلاح عوامل و کنترل عوامل خطرساز ابتلا به سرطان باشیم.

در چه سرطان هایی بیشتر به پیگیری های ژنتیک نیاز است؟

شایع ترین سرطان هایی که توالی ژنتیک دارند شامل سرطان پستان، تخمدان، پروستات، کبد، مغز و برخی سرطان های روده می شوند.

در بعضی سندرم های ژنتیک ارتباط قطعی وجود دارد که پس از تشخیص متخصص ژنتیک، آنکولوژیست روی بافت تومورهای فرد و نیز افراد خانواده بررسی می کند و سپس غربالگری سالانه را برای فرد توصیه می کند.

یعنی تصمیم گیری برای اقدامات کنترلی و درمانی در مورد افراد مختلف متفاوت است که باید تحت نظر آنکولوژیک و ژنتیک باشند و باید با نظر آنها اقدامات درمانی لازم صورت بگیرد.

نکته
ژن سرطان والدین مان را داریم یا نداریم ؟

فردی که در افراد خانواده درجه یک خود و به ویژه در دو نسل پشت سر هم مواردی از ابتلا به سرطان را دارد باید در نخستین اقدام به مشاوره ژنتیک مراجعه کند تا بررسی های لازم روی وی انجام شده و در صورت نیاز آزمایش های ژنتیک نیز برایش انجام شود.

سپس بر اساس نتایج مشاوره و بررسی ها، دستورالعمل هایی در نظر گرفته شود تا بروز سرطان در وی کنترل شود. البته ضروری است که احتمال بروز سرطان در افرادی که دارای ژن های معیوب هستند بررسی و با مشاوره ژنتیک و نیز متخصص آنکولوژی تصمیم گرفته شود که از چه روش های پیشگیرانه ای تشخیصی یا درمانی استفاده شود.