آرشیو پنج‌شنبه ۱۱ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۴۰
اقتصاد
۴

با وجود تشدید تحریم ها در سال 97 اتفاق افتاد

رشد 5برابری تعاملات ایران-آمریکا

ارزش واردات مستقیم ایران در سال 1397 از آمریکا دست کم پنج برابر افزایش یافته است. این نتیجه ای است که از بررسی آمارهای آمریکا از سوی مرکز پژوهش ‍ های مجلس به دست آمده. اگرچه واردات کالا و خدمات از آمریکا حتی با وجود تحریم های شدید آمریکا علیه ایران همواره جریان داشته است؛ اما از سال 2016 هم زمان با توافق های هسته ای و با شدت گرفتن تنش ها میان تهران و واشنگتن میزان واردات از آمریکا روند کاهشی در پیش گرفته بود تا اینکه در سال 97 این روند به طور غیرمنتظره ای افزایشی شد و میزان واردات به ویژه واردات کالاهای اساسی خوراکی از آمریکا به پنج برابر سابق رسید. علتی که برای این موضوع ذکر شده و دبیر انجمن غذایی هم آن را تایید می کند، تنش های تجاری میان چین و آمریکا بوده که موجب کاهش قیمت این کالاهای خوراکی و در نتیجه واردات آن به ایران شده است. در گزارش بازوی کارشناسی مجلس تاکید شده که واردات کالا و خدمات از آمریکا حتی اگر قیمت تمام شده آن در مقایسه با ورود از دیگر کشور ها کمتر باشد، اصلا منطقی نیست؛ زیرا امنیت غذایی ما را به خطر می اندازد؛ بنابراین دو گزینه برای قانون گذاری درباره واردات از ایالات متحده آمریکا در این گزارش پیشنهاد شده است؛ درحالی که کاوه زرگران معتقد است که تجارت ایران اکنون در شرایط تعیین و تکلیف نیست و بهتر است به جای این قوانین سعی کنیم بوروکراسی های دولتی کشور خودمان را محدود کنیم.

افزایش 5برابری واردات مواد غذایی از آمریکا

با وجود تحریم های آمریکا علیه ایران واردات کالا و خدمات از این کشور به ایران همواره جریان داشته است. براساس گزارشی که مرکز پژوهش های مجلس منتشر کرده است، یکی از رویدادهای عجیب سال گذشته واردات گسترده کالاهای اساسی خوراکی از مبدا آمریکا به ایران است. در این گزارش آمده که بر اساس آمارها پس از وضع مجدد تحریم ها علیه ایران در دوره ترامپ، واردات این کالاها از آمریکا نه تنها کاهش نیافته؛ بلکه به طرز چشمگیری افزایش هم پیدا کرده است. آمارهای آمریکا بیان کننده آن است که نرخ واردات آمریکا از ایران از سال 2016 تاکنون نسبتا ثبات داشته است و صادرات آمریکا به ایران از زمان توافق هسته ای در سال 2016 روندی کاهشی طی می کرده؛ اما در سال گذشته به طور ناگهانی وضع دگرگون شده و این صادرات روند صعودی پیدا کرده است؛ در واقع این اتفاق با خروج ترامپ از توافق هسته ای در تضاد است و برخلاف انتظارات خبر از رشد صادرات آمریکا به ایران می دهد. علتی که در گزارش مرکز پژوهش ها برای این رخداد ذکر شده است، جنگ تجاری میان چین و آمریکاست. در واقع چین تصمیم به وضع تعرفه های تلافی جویانه بر واردات محصولات کشاورزی از آمریکا می گیرد که نتیجه این تقابل اقتصادی این است که دانه های روغنی و دانه های سویا در بازار آمریکا دچار مازاد می شود و بخشی از این مازاد به ایران صادر شده است. کاوه زرگران، دبیر انجمن صنایع غذایی، نیز در گفت وگو با «شرق» این دلیل را تایید می کند و توضیح می دهد: در حال حاضر دیگر این وضع حاکم نیست. در یک مقطع کوتاه زمانی درباره برخی کالاها مثل دانه سویا و ذرت این اتفاق افتاد و واردات از آمریکا اوج گرفت. او درباره علت این امر توضیح داد: در بازار نهاده های دامی و کالاهای اساسی شرکت های چندملیتی فعالی وجود دارند که در حقیقت نقش بازرگانی را ایفا می کنند؛ یعنی از کشورهای صادرکننده خرید می کنند و آن کالاها را به کشو های واردکننده می فروشند. در یک بازه کوتاه زمانی به علت تنش‎های میان چین و آمریکا، چین خرید کالاهای اساسی خود را از آمریکا قطع کرده و تمرکز خود را روی بازار آمریکای جنوبی گذاشت که این امر موجب شد قیمت کالاهای اساسی از جمله سویا و... در آن کشورها بالا برود؛ بنابراین غالبا شرکت هایی که کارشان تجارت بین کشورها بود، سعی کردند کالاها را از آمریکا بخرند؛ درنتیجه در کوتاه مدت ذرت و دانه سویا از آمریکا به ایران وارد شد. او تاکید می کند که اکنون وضع فرق کرده و حالا دیگر این شرکت ها به تبع تحریم با ایران کار نمی کنند. دبیر انجمن غذایی می افزاید: اگرچه سال گذشته هم با تحریم مواجه بودیم؛ اما تحریم مرحله به مرحله گسترده تر شد و اکنون به جایی رسیده که این شرکت ها دیگر با ایران کار نمی کنند؛ درحالی که آن زمان وضع متفاوت بود. همان طور که گفتم، سال گذشته ارزان شدن کالاهای اساسی در آمریکا شرکت های بازرگانی بین المللی را بر آن داشت که کالای خود را از آمریکا بخرند؛ این اختلاف قیمت درباره کالاهایی مثل دانه سویا یا ذرت به 10 تا 15 درصد می رسید.

خطر در کمین امنیت غذایی ایران

مسئله دیگری که در گزارش بازوی پژوهشی مجلس به آن اشاره شده است، بحث به خطرافتادن امنیت غذایی کشور است. اینکه در سال 1397 واردات کالاهای اساسی خوراکی، حجم درخور توجهی از واردات ایران از مبدا آمریکا را به خود اختصاص داده است، از یک طرف نشان دهنده بی توجهی به سیاست های ستیزه جویانه آمریکا علیه ایران است و از طرف دیگر چون شامل کالاهای اساسی و خوراکی است، باعث به خطر انداختن امنیت غذایی کشور می شود. ازاین رو در این گزارش با تاکید گوشزد شده است که واردات کالا و خدمات از آمریکا حتی در صورت پایین تر بودن قیمت تمام شده نسبت به واردات از سایر کشورها، به هیچ وجه منطقی نیست. لازم به ذکر است در مفاد طرح آمده: دولت جمهوری اسلامی ایران موظف است هر ماه اقدام به تهیه فهرست کلیه کالاها و خدمات وارداتی مستقیم و غیرمستقیم از ایالات متحده آمریکا کرده و طبق زمان بندی مشخص اقدام به حذف و جایگزینی این اقلام و خدمات از راه های جایگزین کنند. در این راستا مسئله خطر امنیت غذایی را با کاوه زرگر در میان می گذارم و او در این باره می گوید: همواره غذا و دارو از تحریم های بین المللی مستثنا بوده و هست؛ همان طور که درحال حاضر هم با وجود شدیدترین تحریم ها هنوز غذا وارد کشور می شود و از این حیث با مشکلی مواجه نیستیم. ضمن اینکه کشورهای تامین کننده ما ازجمله روسیه که به عنوان واسطه کار می کنند، می توانند تامین کننده خوبی برای ما باشند. ضمنا باید در نظر داشت که درحال حاضر ذخایر استراتژیک کشور هم ذخایر مناسبی است.

2 سناریو برای قانون گذاری

در ادامه گزارش مرکز پژوهش ها دو گزینه در راستای مقررات گذاری درخصوص واردات از ایالات متحده آمریکا مطرح می شود. گزینه اول این است که ممنوعیت قانونی مصرح درباره واردات کالا از آمریکا ایجاد شود؛ یعنی در قالب یک ماده واحده واردات هرگونه کالا از ایالات متحده آمریکا از طریق گمرکات، بازارچه های مرزی و مناطق آزاد ممنوع شود. درباره این گزینه واضح است که ارائه حکم کلی برای ممنوعیت ورود کلیه کالاهای آمریکایی مشکلاتی ایجاد می کند؛ چرا که برخی از کالاهای وارداتی از آمریکا، مانند تجهیزات پزشکی و داروهای خاص، منحصرا توسط آمریکا تولید می شوند و مورد استفاده بیماران خاص قرار می گیرند. در کنار این، بعضی تجهیزات یا کالاهای مورد استفاده با فناوری بالا در کشاورزی یا لوازم یدکی وجود دارد که تولید آن در انحصار آمریکاست و ما به واردات آن نیاز داریم. مشکل دیگر این گزینه، این است که بسیاری از تجهیزات و کالاهای وارداتی به ایران که از مبدایی غیر از آمریکا وارد می شوند، سطحی از وابستگی به اقتصاد یا صنعت آمریکا دارند و اگر واردات غیرمستقیم از ایران منع شود، در واقع واردات تجهیزات مشتمل بر قطعات و مواد اولیه آمریکایی هم منع شده است که این موضوع می تواند روابط اقتصادی ما را خدشه دار و محدودیت هایی خودساخته در تامین تجهیزات مورد نیاز صنایع ایجاد کند. بر این اساس، در این گزارش پیشنهاد شده است که واردات «مستقیم» کالا و تجهیزات از آمریکا و همچنین واردات کالاها و تجهیزات از مبدا آمریکا مشمول منع قانونی شود.گزینه دوم پیشنهادی برای مقررات گذاری این است که به دولت اجازه داده یا مکلف شود که محدودیت هایی غیرتعرفه ای برای واردات از ایالات متحده اعمال کند و در اعمال این محدودیت ها نیز روی شرکت های خاص یا کشورها یا شرکت هایی که به نحو موثری در اعمال تحریم علیه ایران با آمریکا همکاری می کنند، تاکید کند. مزیتی که برای این گزینه وجود دارد، این است که دولت می تواند متناسب با شرایط تصمیم گیری کند. البته کارشناسان پیشنهاد کردند در صورت انتخاب این گزینه لازم است مجازات متخلفان حتما در متن قانون ذکر شود. دبیر انجمن غذایی درباره این دو گزینه برای قانون گذاری این گونه اظهار نظر می کند: هر چه ما در تحریم ها پیش می رویم، شرکت های بین المللی که حاضر به همکاری با ایران هستند، به مرور محدود و محدودتر می شوند؛ بنابراین در این شرایط اگر ما هم در اینجا شرط تعیین کنیم، تعداد تامین کننده ها در وضع مناسبی باقی نمی ماند. در نتیجه فکر می کنم مشهود است که میل و رغبت تحریم و عدم تبادل کالا از طرف آمریکا بیشتر است؛ اگر این طور نبود، تحریم ها هر روز تشدید نمی شد. حالا اینکه در این وضع ما تصمیم بگیریم خودمان هم دست به چنین اقدامات و قوانینی بزنیم، تصمیم ما بستگی دارد به وابستگی آن کشور به تجارت با ما. درباره تجارتمان هم باید بگویم به طور کلی تجارت ما در هیچ کشوری در دنیا آن قدر موثر نیست که بتوانیم تعیین تکلیف کنیم. در نتیجه من فکر می کنم در شرایط فعلی ما باید بیشتر سعی کنیم بوروکراسی های دولتی کشور خودمان را محدود کنیم.