آرشیو یک‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۸، شماره ۷۱۹۹
ایران اقتصادی
۹
یادداشت

برنامه برای روزهای دشوار

دکتر حجت الله میرزایی

ما به جای اینکه روی برنامه ریزی کلان کشور که از دهه های گذشته تاکنون، اجرای آن با چالش های زیاد و فراوانی رو به رو بوده، تمرکز کنیم باید بسرعت با توجه به فشارهای حداکثری امریکا به موازات تحولات جاری در برجام، روی برنامه عبور از تحریم تمرکز داشته باشیم.

مسئولان سخنانی از شرایط دشوار اقتصادی و جنگ اقتصادی به زبان می آورند، ولی به نظر می رسد که هنوز بخش زیادی از مردم و دولت ورود ایران به شرایط دشوار و پیچیده را جدی نگرفته یا آن را باور ندارند، اما این دلیلی نیست که برنامه ریزی کوتاه مدت منسجمی نداشته باشیم.

در این رویکرد برنامه ریزی، برای اینکه از شرایط بحرانی فعلی عبور کنیم باید سخت ترین شرایط در قالب مفروضات را درنظر گرفت. در این شرایط سخن از برنامه ریزی کشور کمی دشوار است، چرا که برنامه ریزی بلندمدت و دلایل تحقق یا عدم تحقق آن، نیازمند آن است که تمام زمینه های برنامه ریزی اقتصادی از جمله تعامل با سایر کشورها در شرایط عادی باشد. بنابراین باید این گونه فرض کرد که در وضعیت موجود هیچ گونه همراهی نیست، از جمله ازسوی اروپا یا سایر کشورها. شرایطی که در آن صادرات نفت کاهش یافته است، در تامین مواد اولیه تولید، غذا و دارو با محدودیت ایجاد شده است.

بنابراین نقطه توجه سخن اینجانب داشتن برنامه کوتاه مدت برای شرایط دشوار است.

فرض بودن در شرایط دشوار باعث می شود تا میزان آسیب پذیری ما به حداقل برسد و آمادگی مورد نیاز برای شرایط حادتر در این وضعیت را به دست آوریم. تصور اینکه از سوی اروپا یا سایر کشورها به ما کمک می شود یا رفتار خصمانه امریکا یک تهدید توخالی است یا رفتار این کشور تغییر خواهد کرد باعث ضعف ما خواهد شد.

هرچند امکان وقوع جنگ، بعید به نظر می رسد ولی به این معنا نیست که مشکلاتی برای تحقق برنامه سال آتی و بودجه آن نداشته باشیم. براین اساس دولت باید خود را برای سخت ترین شرایط آماده کند و با صراحت ورود به دوره سخت را به مردم هشدار دهد.

به طور طبیعی، در شرایط دشوار، دولت ها باید مداخله یا تنظیم گری در اقتصاد و بازار بخصوص در زمینه تامین دارو، غذا را افزایش دهد و نظارت جدی تری بر ورود و خروج ارز از کشور به خرج دهد.

لیبرال ترین اقتصادهای جهان نیز درشرایط سخت و جنگی سختگیرانه ترین دخالت ها را در اقتصاد به نمایش گذاشته اند. بسیاری از کشورها با تجربه جنگ اول جهانی، در دوره جنگ دوم جهانی دخالت در اقتصاد را به صورت هوشمندانه تری اجرا کردند.

بنابراین بدون اینکه آرامش جامعه را بر هم بزنیم باید خود را برای شرایط دشوار آماده کنیم وگرنه آسیب پذیر خواهیم بود.

دراین مسیر دولت باید نشان دهد که در کاهش هزینه ها با مردم شریک است و تنها مردم نیستند که باید هزینه های خود را کاهش دهند. دولت می تواند با بررسی مجدد ردیف های بودجه، محدود کردن کارمندان خارجی خود، تعدیل سفارتخانه هایی که ضروری نیست و همچنین توقف برگزاری همایش ها گام های مهمی در جهت صرفه جویی بردارد.

درمجموع هرچند بخشی از مردم به صورت زیرپوستی خودرا برای شرایط سخت آماده می کنند اما برنامه دولت برای روزهای دشوار بسیار ضروری است.

جدای اینکه برنامه ریزی بلند مدت در ایران به دلایل بروز نوسان در روابط خارجی کشور، فقدان پارادیم و الگوی اقتصادی، نبود برنامه جامع توسعه و وجود تفکرات اقتصادی متنوع دولت ها و سایر عوامل دیگر همیشه در اجرا با چالش و پرسش رو به رو شده است.