آرشیو سه‌شنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۸، شماره ۴۵۲۶
جهان
۶
نگاه روز

ناتو و ابرهای تیره اختلاف

محمود فاضلی

اجلاس دو روزه سران سازمان پیمان آتلانتیک شمالی ناتو (12 و 13 آذر ماه) در حالی از امروز در لندن آغاز می شود که این سازمان با موضوعات و مشکلات متنوعی روبه رو است و ابرهای تیره اختلافات کنونی حاکم بر مناسبات میان اعضا به ویژه در روزها و هفته های اخیر، نشست لندن را احتمالا به یکی از نشست های حساس تبدیل کرده است. پس از اظهارات رییس جمهور فرانسه مبنی بر اینکه ناتو دچار مرگ مغزی شده چون دیگر هیچ هماهنگی استراتژیکی وجود ندارد، بسیاری از سیاستمداران در آلمان در اعلام وفاداری با این پیمان از یکدیگر پیشی می گیرند. آنها بی پرده به عدم توانایی دفاعی خود اعتراف می کنند و نسبت به جدا شدن اروپا و امریکا هشدار می دهند. شواهد نشان می دهد، مکرون اصلا به این مساله فکر نمی کند که در تشخیص خود تجدید نظر کند یا از شدت تجزیه و تحلیل خود بکاهد. آمادگی آلمان برای بر عهده گرفتن سهم بیشتری از هزینه های جمعی، تلاشی شفاف برای کاستن از شدت انتقاد امریکا از بودجه دفاعی آلمان تلقی می شود که کماکان ناکافی به نظر می رسد. گرچه آلمان دایما این هزینه ها را افزایش داده اما فاصله زیادی با هدف 2 درصد ناتو دارد.

بودجه دفاعی

اختلافات جدی مربوط به بودجه دفاعی و سهم هر یک از اعضا برای تامین این بودجه، این سازمان را با چالش هایی مواجه کرده است. دونالد ترامپ دیدگاه های خاصی نسبت به تامین بودجه ناتو دیده که از نگاه دیگر اعضای این سازمان می تواند یک کابوس باشد. ترامپ به دنبال آن است که بخشی از سهم دولت واشنگتن برای تامین بودجه ناتو را به دیگر کشورهای عضو تحمیل کند و آنها موظف خواهند شد، سهم خود برای تامین هزینه های گزاف این ائتلاف نظامی را افزایش دهند. ناتو، بزرگ ترین ائتلاف نظامی جهان است با بالاترین هزینه به نحوی که سالانه دست کم 2 درصد از تولید ناخالص داخلی کشورهای عضو را به بودجه دفاعی آن کشور اختصاص می دهد. پیش بینی ها نشان می دهد، آلمان در آینده به اندازه امریکا در هزینه های جمعی ناتو سهم خواهد داشت. 29 کشور عضو این پیمان نظامی کمی قبل از نشست خود در لندن در این مورد توافق کردند که فرمول تقسیم هزینه ها را تغییر دهند. بر این اساس، سهم امریکا در هزینه های جمعی از سال 2021 از 1/22 درصد به 35/16 درصد کاهش و سهم آلمان از 8/14 درصد به 35/16 درصد افزایش خواهد یافت.

با پول صندوق جمعی، هزینه مرکز این پیمان در بروکسل و مقر اصلی نظامی آن تامین می شود. بخشی از این پول نیز برای سرمایه گذاری در ساختارهای زیربنایی قابل استفاده برای همه هم پیمانان در نظر گرفته شده است. اینکه یک کشور چقدر پول باید به هزینه های جمعی اختصاص دهد اصولا بر اساس تولید ناخالص داخلی آن تعیین می شود. البته برای امریکا سقفی تعیین شده چون در غیر این صورت این کشور باید نیمی از هزینه های جمعی را متقبل شود. طبق طرح جدید برای آلمان در هزینه های دایمی به معنای 33 میلیون یورو هزینه بیشتر در سال خواهد بود. امریکا می تواند بیش از 120 میلیون یورو صرفه جویی کند. سال جاری امریکا 470 میلیون یورو از هزینه های جمعی معادل 12/2 میلیارد یورو را پرداخت می کند در حالی که آلمان فقط 313 میلیون یورو واریز می کند. در مرکز ناتو این امیدواری وجود دارد که توافق در مورد این الگوی مالی جدید بتواند از شدت تنش درباره هزینه های بسیار مهم تر دفاعی نیز تا حدی بکاهد.

آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان در پارلمان و بدون اینکه از ماکرون نام ببرد با چنین دیدگاهی مخالفت کرد. به باور او اروپا در حال حاضر نمی تواند به تنهایی از خود دفاع کند. «ما به این پیمان فراآتلانتیکی وابسته ایم. از این رو کار کردن برای این پیمان و بر عهده گرفتن مسوولیت بیشتر اقدام درستی است.» مرکل به روشنی بر اعتقاد خود به اینکه هزینه های دفاعی باید از 42/1 درصد تولید ناخالص داخلی در سال آینده تا اوایل 2030 به 2 درصد افزایش یابد، تاکید کرد. او گفت:«می توان روی این مساله حساب کرد. ناتو اهمیت خود را برای آلمان از دست نداده و بیشتر از دوران جنگ سرد، حفظ ناتو امروز در راستای منافع خود قرار دارد.»

ترکیه

مواضع تند ترکیه در رابطه با ناتو و مواضع فرانسه همچنان ادامه دارد. پس از اینکه ماکرون رییس جمهوری فرانسه در نشست خبری مشترک با ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو اعلام داشت «ترکیه نمی تواند از یک سو در سوریه همه را در برابر عمل انجام شده، قرار داده و عملیات نظامی انجام دهد و از سوی دیگر نیز منتظر همبستگی ناتو با او باشد» اردوغان در سخنان تندی اعلام کرده، ماکرون رییس جمهوری فرانسه می گوید، ناتو دچار مرگ مغزی شده است. آقای مکرون من از ترکیه خطاب به تو می گویم ابتدا بده کنترل کنند، ببینند آیا مغز تو مرده است یا نه؟ زیرا این بیانات فقط برازنده کسانی مثل تو که دچار مرگ مغزی شده اند، است.

کشورهای ناتو در نظر دارند به منظور دفاع از لهستان و کشورهای بالتیک در برابر حمله احتمالی روسیه، یک برنامه نظامی به اجرا بگذارند. ترکیه برنامه دفاعی ناتو در مورد کشورهای بالتیک و لهستان را تا زمانی که این پیمان حمایت سیاسی بیشتری از مبارزه ترکیه با پ.ک.ک و ی.پ.گ در سوریه نکرده است، رد کرد. برنامه دفاعی ترکیه شامل تروریستی اعلام کردن ی.پ.گ به عنوان تهدیدی برای ترکیه است اما امریکا به دلیل اینکه به خاطر حمایت از شبه نظامیان کرد از نظر قانونی محکوم می شد از این طرح حمایت نکرد و چند کشور دیگر نیز از آن تبعیت کردند. به اعتقاد وزیر خارجه ترکیه «ناتو باید به نحوی عمل کند که نگرانی های تمام متحدانش را رفع کند. چیزی که برای بالتیک خواسته شده باید برای ما نیز در نظر گرفته شود.