آرشیو دو‌شنبه ۴ آذر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۸۰
روزنامه فردا
۱۶
آکادمی

گزارشی از سانتالوچیا

دکتر بابک زمانی

فرصتی پیش آمد که یکی از مراکز نمونه توانبخشی در ایتالیا را اجمالا بازدید کنم. می کوشم در این یادداشت نکاتی را که در این بازدید جلب نظر می کرد، به طور خلاصه مرور کنم:

- با یک درخواست ساده از چند روز قبل، قرار ملاقات و بازدید بدون هیچ تشریفاتی تعیین شد. به نظر می رسید برای این گونه بازدیدها یک برنامه از پیش تعیین شده و یک مسئول وجود دارد. معرفی مرکز و مطرح کردن آن در یک مقیاس ملی و بین المللی و عرضه آن برای مقایسه و نقد و نظر، قطع نظر از منافع زودرس آن جایگاهی خاص در ذهنیت مجموعه داشت.

- بیمارستان توانبخشی سانتالوچیا در حومه قابل دسترس شهر روی تپه ای کوچک قرار گرفته. برای رسیدن به بیمارستان اصلی باید در یک باغ سرسبز اندکی پیاده روی کنید. به نظر می رسد زمین های زیادی را که می توان در آنها کلینیک پوست و دندان پزشکی و... زد، حیف ومیل کرده اند! ولی بیماران در محیطی آرام درمان می شوند. به علاوه آن قدر زمین صرف پارکینگ کرده اند که هیچ کس لنگ نمی ماند و دود و صدای ماشین ها هم به ساختمان اصلی دسترسی ندارد.

- بیمارستان از موقوفات کلیسای کاتولیک رم است و واتیکان نوعی نظارت هم بر آن اعمال می کند. طبق قانون طب ملی ایتالیا که برگرفته از انگلستان است، تمام مردم حق استفاده از این مرکز را دارند و این به معنای بیمه هم نیست. البته برای استفاده از آن یک لیست انتظار هم وجود دارد؛ در هر زمان بیمارستان می تواند تنها 10 تا 20 درصد متقاضیان را بپذیرد. این تنها کلینیک توانبخشی کشور نیست. مراکز خصوصی و دولتی متعددی وجود دارند، اما سانتالوچیا یک بیمارستان نمونه است. دولت برای درمان بیماران طبق تعرفه های واقعی به بیمارستان پول می پردازد و تاخیری هم وجود ندارد. راهنمای من، پروفسور روسینی، چندبار بر این نکته تاکید می کند که وقف و خیریه بودن بیمارستان بیش از آنکه از وظایف دولت بکاهد، به کار خدمات بهتر و مراقبت بیشتر از بیماران می آید. نقش واتیکان این است که با اهدای زمین و ساختمان و گهگاه اهدای دستگاه و امکانات و نیز توصیه های اخلاقی کیفیت بالاتر را محقق می کند؛ مثلا دستگاه های گران قیمت و جدید را که کارایی آنها به اثبات رسیده، ولی درآمدزایی چندانی ندارند تهیه می کند و بودجه برای تحقیقات می پردازد. حقوق پزشکان و پرسنل به طور ثابت پرداخت می شود و با تعداد بیمارانی که می بینند، تغییر نمی کند. نحوه کار پزشکان و پرسنل درمانی و حقوق ثابت دریافتی آنان مطابق با قراردادی است که سازمان های پزشکی و دولت برای همه مراکز تصویب کرده اند و دولت بر اجرای آن نظارت می کند و می کوشد بین بیمارستان و پرسنل نقش ناظر داشته باشد. خیریه بودن بیمارستان به معنای عدم پرداخت دستمزد نیست و دولت به کار رایگان حداقل به اندازه کارگران حساس و مشکوک است.

- طبقات متعدد ساختمان بزرگ و زیبای پنج طبقه که وسعت هر طبقه کمتر از ارتفاع ساختمان نیست، اختصاص به توانبخشی بیماران مختلف دارد که البته بیماران مغز و اعصاب بخش مهمی از این بیماران را تشکیل می دهند. طبقه زیر همکف تماما به تحقیقات اختصاص دارد با یک ام آرآی اختصاصی برای تحقیق (در طبقه پنجم یکی از نتایج این تحقیقات به صورت برنامه دیجیتالی با هدایت امواج مغز برای بهبود کارایی دست در حال استفاده است). در طبقه همکف کلینیک و آزمایشگاه بالینی و تصویربرداری و قسمت های اداری است و جلوتر یک استخر بزرگ با دیواره های شیشه ای که متخصصان می توانند اندام بیماران را حین شنا ببینند و ارزیابی کنند.

- در سایر طبقات با پیشرفته ترین دستگاه ها که برخی از آنها تنها انحصار به همین مرکز دارند، تعداد بی شماری فیزیوتراپ و کاردرمان در حال کار با بیماران مختلفی هستند که هرکدام به دلیل نقیصه ای ناشی از سکته مغزی یا ضربات مغزی دچار ناتوانی شده اند.

- در یک جا کسانی که نوعی نقیصه ذهنی دارند، از طریق دوربین های مخصوص وارد دنیایی مجازی می شوند و در آن دنیای خیالی با تمرین هایی ادراکاتشان تقویت می شود. در ایستگاه دیگر اندام های بیمار به یک روبات وصل می شود تا حرکات مختلف را با هم تمرین کنند و گاه روبات تحریکی هم به عضلات وارد می کند. در یک ایستگاه دیگر با کنترل امواج مغزی حرکات ظریف دست بهبود می یابند و... .

در پایان دیدار، پروفسور روسینی میزبان مهربان و دانا، نکته ای را یادآور می شود که: زندگی در دوران مدرن به همراه سالمندی فزاینده جمعیت که حاصل پیشرفت های دانش پزشکی در زمینه های مختلف است، نیازمند فرهنگ توانبخشی و تاسیس مراکز متعدد و مجهز توانبخشی است. به این گفته باید افزود تهیه و تجهیز مراکز توانبخشی و مراکز نگهداری افتادگان از مهم ترین اولویت هایی است که وظیفه ای ذاتا دولتی محسوب می شود. تنها با اراده و امکانات دولتی است که توده مردم می توانند از چنین امکاناتی بهره مند شوند؛ امکاناتی که در کوتاه مدت تنها هزینه است، اما در درازمدت که تنها دولت می تواند ببیند، این هزینه قطره ای از اقیانوس درآمد خواهد بود!