آرشیو چهار‌شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۸، شماره ۴۷۶۸
دنیا
۴

هفتادمین سالگرد پیمان آتلانتیک شمالی در لندن

کالبدشکافی اختلافات در ناتو

دنیای اقتصاد : برای یک برنامه سالگرد- که نشست رهبران ناتو است- مهمانان به طرز غیرمعمولی مضطرب و نگران هستند. رهبران ناتو در حال سفر به لندن هستند تا هفتادمین سالگرد تاسیس این سازمان را جشن بگیرند. به نظر می رسد این جشن نه چندان پر زرق و برق برای دوری از اظهارات تند ترامپ است که سال گذشته در آخرین نشست سران ناتو در ماه ژوئیه ابراز کرد و اجلاس ناتو را تحت تاثیر قرار داده بود. اظهارات تندی که نبود اتحاد در ناتو را برملا کرد اما این سخنان با واکنش آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان روبه رو شد و وی در میان سخنان ترامپ، محل سخنرانی را ترک کرد. به نوشته روزنامه نیویورک تایمز، قرار بر این بود که جشن 70 سالگی تاسیس ناتو مانند جشن 50 سالگی اش در واشنگتن برگزار شود، اما به دلیل دید انتقادی رئیس جمهوری فعلی ایالات متحده به این سازمان محل آن تغییر کرد.

در این راستا گفته شده است جشن واقعی که در ماه آوریل برگزار می شود، با حضور وزیران خارجه در واشنگتن برگزار شود و دیگر سران در آن برنامه حضور پیدا نخواهند کرد. مراسم پنجاهمین سالگرد ناتو در واشنگتن به صرف شام بود و قرار است در لندن نیز چنین برنامه ای پیاده شود. جاناتان آیل، معاون موسسه رویال یونایتد که یک مرکز تحقیقات دفاعی است، به نیویورک تایمز گفت: «با وجود برخی نارضایتی هایی که دیده می شود، به ویژه از سوی برلین، به این دلیل لندن انتخاب شد که نشان داده شود، به رغم داستان برگزیت، هنوز مباحث امنیتی ترانس آتلانتیک برای لندن هم مهم است.» آیل تصریح می کند که حتی، ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو هم بر این باور بود که این مراسم باید در اروپا برگزار شود. آیل ادامه می دهد: «برخی نارضایتی ها رخ داد، اما برگزاری یک جشن ساده هم کفایت می کند.» مالکلوم چالمرز، همکار آیل در موسسه رویال یونایتد خاطرنشان می کند: «این یک نشست نیست و زمان حضور رهبران هم در این برنامه بسیار کوتاه است و این موضوع عامدانه بوده است و قرار نیست که گفت وگوی خاصی بین رهبران انجام شود، بنابراین تصمیم بزرگی هم گرفته نمی شود.» نیکلاس برنز، سفیر سابق آمریکا در ناتو درباره کوتاه بودن جشن سالگرد گفت: «هیچ کس انتظار ندارد با توجه به اینکه بریتانیا انتخابات در پیش دارد، برنامه خاصی برگزار شود. دور شدن آن از واشنگتن با توجه به مشکلات موجود می تواند کمک خوبی باشد.» برنز می گوید که ترامپ هر بار که می خواسته در برنامه های ناتو شرکت کند، یک بمبی انداخته و این امر موجب شده است که بین دیپلمات ها و سایر سران ناتو با رئیس جمهوری فاصله به وجود بیاید.

بوریس جانسون، نخست وزیر بریتانیا نیز جزو کسانی است که مضطرب به نظر می رسد. او دو هفته دیگر تا برگزاری انتخابات عمومی در این کشور فاصله دارد و این در حالی است که وی یکی از شخصیت های مورد علاقه ترامپ در عالم سیاست است، اما خود ترامپ در بریتانیا به شدت شخصیت نامحبوبی است. هر نوع مداخله ای در انتخابات بریتانیا می تواند به ضرر کارزار انتخاباتی بوریس جانسون تمام شود. اما سالگرد ناتو با مشکلات دیگری هم روبه رو است. سخنان چند هفته پیش امانوئل مکرون، رئیس جمهوری فرانسه در مورد ناتو که گفته بود این سازمان دچار مرگ مغزی شده است، یکی از مباحثی است که می تواند هفتادمین سالگرد تاسیس ناتو را تحت تاثیر قرار دهد. مکرون همچنین صداقت ترامپ را در مورد ناتو زیر سوال برد و گفت که آیا ترامپ هنوز معتقد به دفاع جمعی از اعضای این سازمان، آنگونه که ماده 5 این سازمان در سال 1949 تصریح می کند، است یا نه؟ او پرسیده است که آیا این ماده قانونی برای ترامپ دارای ارزش است یا نه. مکرون همچنین از دست ترامپ به دلیل توافق با رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه بر سر خروج سربازانش از سوریه به شدت عصبانی است. این در حالی است که سربازان فرانسوی همپای سربازان آمریکایی در سوریه حضور دارند و با داعش می جنگند.

البته سخنان مکرون با واکنش تند سایر سران ناتو، به ویژه آنگلا مرکل که متحد نزدیکی برای فرانسه است، روبه رو شد اما او همچنان اصرار دارد که ناتو مشکلات زیادی دارد و هزینه های بی شماری متقبل می شود و کمتر زمان برای اتخاذ راهبردها اختصاص می دهد. آیل می گوید که این سخنان مکرون اهمیت برگزاری این جلسه را دوچندان کرده است. آیل می افزاید: «اگر معیاری برای سنجش سخنان مکرون باشد، مثل این است که یک نارنجک را به وسط جمعیتی پرت کرده باشید. این سخنان دوباره یک بحث قدیمی را زنده کرده است و آن اینکه آیا اروپا باید خود برای دفاع دست به کار شود و جایگزینی برای آمریکا پیدا کند یا نه؟» به گفته این کارشناس این پرسش، به منزله یک خط جداکننده واقعی است. ایوو دادلر، یکی دیگر از سفرای سابق آمریکا در ناتو به نیویورک تایمز گفت: گذشته از انتقادات ترامپ، اتحاد سران ناتو می تواند بازدارندگی خوبی برای مسکو پس از الحاق کریمه به روسیه باشد.» بنا به گفته برخی چهره ها، اعضای ناتو هزینه های نظامی خود را در سال 2016 افزایش دادند و به 130 میلیارد دلار رساندند. هدف این است که اعضای ناتو تا سال 2024، در حدود 2 درصد از تولید ناخالص داخلی خود را برای بودجه ناتو در نظر بگیرند. ترامپ هم تعداد سربازان آمریکا را در اروپا افزایش داده است. این امر در کشورهای همسایه روسیه مانند لهستان و کشورهای بالتیک چشمگیر بوده است.

دادلر تصریح می کند: «بازداری قوی و قوی تر می شود.» اما او و چالمرز از موسسه رویال یونایتد خاطرنشان می کنند که هزینه کردن زیاد تنها فاکتور بازدارندگی به حساب نمی آید. آنچنان که چالمرز می گوید که اعتبار ناتو به مفاهمه رهبران بازمی گردد، نه افزایش سخت افزارهای نظامی. چالمرز ادامه می دهد: «سوالی که مکرون مطرح کرده سوال قابل اعتنایی است.» هر چند از این نکته هم غافل نمی شود که اظهارنظر مکرون ممکن است روی بازدارندگی ناتو تاثیرگذار باشد. دادلر که هم اینک رئیس امور شورای جهانی شیکاگو است، اظهارات مکرون را دارای ریشه در دیدگاه های «گلیستی» وی می داند؛ جایی که فرانسه دوست دارد ردای رهبری اروپا به تن یک اروپایی باشد نه تن آمریکا. دادلر بر این باور است که این نوع رویکرد بی نتیجه است؛ زیرا این امر می تواند به تفرقه در اروپا منجر شود. چنین اتفاقی-تقسیم در اروپا- پیش تر با برگزیت و چین رخ داده است. همپای نگرانی ها با رهبری ترامپ و حتی پس از او، فرانسه با ایراد شبهاتی قصد دارد تا سیستم دفاعی اروپا را به همراه هویت اروپایی اش تقویت کند. دادلر ادامه می دهد: «اما آمریکا نسبت به آرزوی «استقلال راهبردی اروپا» شک و شبهه دارد. اگر اروپایی ها علیه ناتو به جای همکاری کاری انجام دهند، برای اینکه آمریکا قابل اعتماد نیست، ناگزیر به پیش از دهه 1960 بازگشته ایم، زمانی که فرانسه سربازان خود را از ناتو بیرون کشید.

مکرون هنوز از گفته های خود دفاع می کند و برخی تحلیل گران می گویند که به باور آنها این جلسه می تواند یک فرصت مطالعاتی برای آینده ناتو باشد. آخرین باری که چنین مطالعه ای صورت گرفت به سال 2010 باز می گردد. انتظار می رود پس از پایان جشن هفتادمین سالگرد تاسیس ناتو، مطابق معمول سران ناتو یک بیانیه مشترک بدهند و در مورد عملیات در افغانستان و سایر نقاط توضیحاتی ارائه دهند. همچنین آنها احتمالا در مورد فناوری های مخرب جدید مانند هوش مصنوعی و برخی از نگرانی هایشان مانند چین هم صحبت کنند. افزون بر این شاهد بیانیه ای علیه روسیه نیز خواهیم بود و در مورد بازدارندگی مسکو صحبت هایی خواهد شد. علاوه بر این ترامپ همانگونه که گفت ناتو موافقت کرده است سهم آمریکا در ناتو کاهش پیدا خواهد کرد و سهم آمریکا و آلمان در بودجه 5/ 2 میلیارد دلاری ناتو برای سال بعد هر دو به 16 درصد خواهد رسید. فرانسه البته با این مساله مخالف است و سهم خود را برای مشارکت در هزینه های ناتو افزایش نخواهد داد.  ژان کلود یانکر که تازه جای خود را به عنوان رئیس کمیسیون اروپا به فرد جدیدی واگذار کرده است در پولیتیکو نوشت: «اروپا باید همچنان یک ستون محکم در ناتو باشد و باید گفت که هنوز ناتو دچار مرگ مغزی نشده است.» دادلر می گوید: «چالش استولتنبرگ بسیار ظریف است. او باید سعی کند که جلسه سه ساعته را به گونه ای سپری کند که ترامپ در پایانش بگوید من پیروز شدم، تا به این طریق ترامپ را خوشحال نگه دارد، مبادا این اتحاد از هم بپاشد.» اما وی مجبور است مکرون را هم راضی نگه دارد.