آرشیو چهار‌شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۸، شماره ۴۵۲۷
ورزش
۱۱
یادداشت

بردن توپ طلا با منطق فازی

علی ولی اللهی

برنده و بازنده شدن دو مفهومی است که در نگاه اول از منطق دودویی یا اصطلاحا باینری پیروی می کند. در این منطق ریاضی مقادیر یا درست هستند یا غلط؛ یا صفر هستند یا یک. مثلا وقتی یک نفر یا یک تیم، در یک رقابت ورزشی پیروز می شود، رقیب بازنده است. اما در همین چند ماه اخیر اتفاقاتی در رویدادهای ورزشی به وقوع پیوسته که منطق باینری را زیر سوال می برد. مثلا همین دوشنبه شب مسی با فاصله کمتر از یک درصد آرا (دقیقا سه دهم درصد) نسبت به فن دایک موفق شد توپ طلا را ببرد یا در فینال تنیس ویمبلدون جوکوویچ بعد از مسابقه ای که 5 ساعت به طول انجامید در حالی که روند بازی ثابت می کرد او و فدرر واقعا در یک سطح قرار دارند، موفق شد برنده بازی لقب بگیرد. ضمن اینکه در فینال تنیس یواس اوپن بین نادال و مدودف نیز دقیقا وضعیت به همین شکل بود. شاید بتوان گفت معرفی مسی و جوکوویچ و نادال به عنوان برنده صرفا به این خاطر است که باید یک نفر اول شود و این یک رسم است. در حالی که شواهد نشان می دهد نه می توان به مسی و جوکوویچ و نادال لقب برنده مطلق داد و نه به فن دایک و فدرر و مدودف لقب بازنده مطلق. به نظر می رسد چنین رویدادهایی بیشتر از منطق فازی پیروی می کنند تا باینری. منطق فازی شکلی از منطق های چندارزشی است که در آن مقادیر درستی متغیرها ممکن است هر عدد حقیقی بین صفر و یک و خود صفر و یک باشد. این منطق به منظور به کارگیری مفهوم مقداری درست و مقداری غلط به کار می رود. فازی به معنای غیردقیق، ناواضح، مبهم و شناور است. در مراسم توپ طلا یا تنیس ویمبلدون یا یواس اوپن یا یک مسابقه فوتبال که در 120 دقیقه به تساوی رسیده است و دو تیم چندین و چند ضربه پنالتی می زنند که در نهایت برنده مشخص شود کاملا شاهد منطق فازی هستیم. یعنی مسی را می توان تا حدودی برنده توپ طلا دانست و جوکوویچ را تا حدی فاتح ویمبلدون. عملکرد افراد حاضر در این رقابت ها آنقدر نزدیک به هم است که انتخاب یک نفر به عنوان بهترین واقعا سخت است. شاید در سال های گذشته که برندگان با اقتدار می توانستند عنوان بهترین را مال خود کنند، همان منطق باینری حکم فرما بود اما گویا هرچه جلوتر می رویم دوران تمییز دادن واضح و خط کشی شده افراد از هم، رو به پایان می رود. این درست است که یک نفر توپ طلا را به خانه می برد کما اینکه در منطق فازی نیز در نهایت عملیات باید بر اساس همان مقداری درست یا مقداری غلط انجام شود، ولی دیگر خبری از مطلق بودن یک فرآیند نیست.