آرشیو چهار‌شنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۸، شماره ۳۵۷۶
ادبیات
۸

شکفتن در مه

شرق: از دهه هشتاد هرچه گذشت، جوایز ادبی در حوزه ادبیات داستانی و شعر بیشتر از رونق افتاد. جوایز ادبی آن دوران به مثابه یک نهاد ادبی عمل می کرد که اهل ادبیات و شعر را گرد هم می آورد و فضایی ادبی می ساخت. به گمان عده ای در خلال جلسات نقد و داوری آثار ادبی بود که نقد و نظراتی مطرح می شد و از این رو این جوایز باب گفت وگویی بود میان اهل ادبیات. اما از اواخر دهه هشتاد به دلایل بسیاری ازجمله افت کیفیت وجه غالب آثار ادبی و حضور چشمگیر نویسندگان و داوران جوایز در نشرها در کسوت کارشناس و گره خوردن منافع ناشران با برخی نویسندگان و داوران، جوایز ادبی کارکرد خود را از دست داد و یکی یکی تعطیل شد. تعداد کمی از جوایز ادبی اما به کار خود ادامه دادند و برخی از جوایز نیز بعد از آن تاسیس شدند که جایزه شعر «احمد شاملو» ازجمله آنهاست. این جایزه این روزها در حال برگزاری پنجمین دوره خود است و مراسم اختتامیه آن به رسم دوره های پیش با انتخاب دفتر شعر برگزیده سال 1397 در روز 21 آذر همزمان با نودوچهارمین سالروز تولد احمد شاملو برگزار خواهد شد. اینک با گذشت چهار دوره از برپایی جایزه احمد شاملو این جایزه با حاشیه ها و انتقاداتی مواجه بوده است که برخی شان همان انتقادات متداول به جوایز و ترکیب داوران و نسبت نزدیک و دوستی میان داوران و برخی از منتخبان است و انتقاداتی که درباره طرز کار جوایز مطرح می شود.  

علیرضا آدینه، یکی از داوران مرحله اول معتقد است اعتراضات به جایزه احمد شاملو یا مربوط به کسانی است که کتاب فرستاده اند و چون معتقدند کتاب شان باید جایزه دریافت می کرده، از نتایج ناخشنودند یا کسانی که کارشان اعتراض در فضای مجازی است. اما گروه دیگری هم وجود دارد، کسانی که شعر و ادبیات برایشان دغدغه ای جدی است و گاه نقدهایی دارند که می شود به آنها پاسخ داد. 

برای نمونه یکی از این نقدها مربوط به تعداد کتاب های راه یافته به مرحله دوم بوده که بیشترشان را یک ناشر منتشر کرده و پاسخ این است که جایزه احمد شاملو هیچ توجهی به نام های ناشران آثار ندارد. جایزه شاملو از معدود جوایزی است که در طول داوری هم اخباری را منتشر می کند ازجمله با کارشناسان شعر، داوران و شاعران در مورد موضوعات روز شعر گفت وگو می کند که در آخرین گفت وگوی ستاد خبری پنجمین جایزه شعر احمد شاملو، علیرضا آبیز از ذهن های توطئه اندیشی می گوید که عمر جوایز ادبی را کوتاه می کنند. «هر گفت وگویی که حول یک جایزه ادبی صورت بگیرد، صرف نظر از آنکه مثبت یا منفی باشد، برای فضای ادبی مفید است». او با اشاره به تاثیر جوایز ادبی بر فضای ادبی می گوید نمی توان تاثیرات شگفت انگیزی را از جایزه ها توقع داشت. «برخی می گویند چرا جایزه شاملو باعث پرفروش شدن کتاب برگزیده نشده است. واقعیت این است که شعر در همه دنیا فروش چندانی ندارد و نباید انتظار خاصی هم از یک جایزه ادبی داشت». آبیز معتقد است فضای شعر امروز فضای مغشوشی است که می تواند محدودیت هایی برای جوایز ادبی ایجاد کند. فضایی مه آلود که جوایز را وامی دارد معیارهایی خارج از ادبیات را هم در انتخاب هایشان لحاظ کنند. «ما از یک سو با محدودیت هایی در زمینه ممیزی روبه رو هستیم و از سوی دیگر با محدودیت های اقتصادی. سیاست های موجود، جوایز را به درنظرگرفتن معیارهایی خارج از حوزه ادبیات معطوف می کند و باعث می شود تصویر ما از ادبیات و شعر این دوره با واقعیت آن همخوانی نداشته باشد. در زمینه اقتصادی هم ناشران استقبال زیادی از چاپ کتاب شعر نمی کنند و بیشتر به سمت شبه شعر گرایش دارند که خواننده تضمین شده ای دارد».

محمود معتقدی نیز با اشاره به تاثیر جوایز بر شاعران دور از مرکز می گوید: همه صداها باید شنیده شود. «شاعران شهرستانی اغلب امکان دیده شدن و ادامه کار ندارند و جوایزی مثل جایزه شعر شاملو چنین فرصتی را برای باورمندی در آنها ایجاد می کند. اینکه کتاب های شعر ناشری در اهواز یا هر شهرستان دور و نزدیک دیگر فرصت پیدا می کنند تا با شرکت در جوایز ادبی ازجمله جایزه شعر شاملو بیشتر دیده شوند، بسیار باعث خوشحالی است. اما اینها حرکت های محدودی است و متاسفانه اغلب این ناشران وضعیت چندان خوبی ندارند که این موضوع عرصه را برای شاعران دور از پایتخت تنگ می کند». او هر حرکتی را که به سود شعر و ادبیات باشد، فرصت خوبی برای ایجاد نشاط فرهنگی می داند و باور دارد که جایزه شعر شاملو هم تاکنون در این مسیر بی تاثیر نبوده است. معتقدی با تاکید بر اینکه جایزه شاملو نیز مثل هر جایزه دیگری برای بهبود هر چه بیشتر شیوه هایش با گذر زمان نیاز به بازبینی و بازاندیشی در شیوه های داوری و برگزاری خود دارد، پیشنهاد داد که در این جایزه بخشی هم به شاعران پیش کسوت اختصاص داده شود.