آرشیو دو‌شنبه ۱۶ دی ۱۳۹۸، شماره ۳۶۱۶
ادبیات
۹
مرور

هزارویک شب الیاده

«در خیابان مینتولاسا» کتابی است از میرچا الیاده، نویسنده رومانیایی، که با ترجمه محمدعلی صوتی در نشر نو منتشر شده است. این کتاب شامل یک رمان و دو نوول کوتاه است به نام های «در خیابان مینتولاسا»، «یک مرد بزرگ» و «دوازده هزار راس گاو». این سه قصه، چنان که مترجم در مقدمه کتاب توضیح داده، از مجموعه ای با عنوان «دوستی با دیونیس» انتخاب و از زبان رومانیایی به فارسی ترجمه شده اند. مجموعه ای که به گفته مترجم در همین مقدمه، در رده قصه های «شگرف» دسته بندی می شوند. الیاده یکی از چهره های مطرح و مهم در زمینه اسطوره شناسی، شرق شناسی و تاریخ ادیان است. او در رمان «در خیابان مینتولاسا» از ساختاری هزارویک شبی استفاده کرده. در این رمان، چنان که در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی کتاب آمده، ماجرای پیرمردی عجیب به نام زاهاریا فریما روایت می شود که یک روز به آپارتمان سرگرد واسیلی برزا، مامور وزارت داخله، می رود و «ادعا می کند که مدیر مدرسه ای در خیابان مینتولاسا بوده است و سرگرد را از دوران تحصیلش در آن مدرسه می شناسد». این غریبه اما سخت مشکوک می نماید و به همین دلیل دستگیر می شود و مورد بازجویی قرار می گیرد، اما پاسخ های او به بازجویانش قصه هایی است غریب و تودرتو به شیوه هزارویک شب؛ قصه هایی که ماموران را شیفته خود می کند.

قصه دوم کتاب با عنوان «یک مرد بزرگ» چنان که در مقدمه مترجم اشاره شده قصه ای است شگرف با نمادی عرفانی و قصه سوم با عنوان «دوازده هزار راس گاو» نیز برآمده از این دیدگاه الیاده است که «زمان در عالم اسطوره دایره وار و دورانی است نه مستقیم».

کتاب با پیشگفتاری از میرچا الیاده همراه است. الیاده در این پیشگفتار از دل مشغولی های ادبی و پژوهشی خود سخن می گوید و از شروع قصه نویسی اش و این که «از همان دوران بلوغ، نوشتن نوول، داستان و حتی رمان شگرف» برایش لذت بخش بوده است. او جایی از این پیشگفتار می نویسد: «در پایان دبیرستان، فهمیدم که من همزمان شیفته دو و حتی سه مشغولیت هستم: از طرفی به سوی تحقیقات علمی متمایل بودم (از علوم طبیعی به شرق شناسی کشیده شده بودم و از آن به تاریخ ادیان و فلاسفه) و از طرف دیگر به تخیلات ادبی مشتاق بودم؛ خواه نوشته هایی به شیوه شگرف باشد، خواه ادبیات حماسی یا تجزیه و تحلیل روانشناسانه از گونه رمان تازه بالغ نزدیک بین و چند نوول دیگر. اینها - که من به آنها مشغولیت های سه گانه می گویم - از نخستین کتاب هایی که از جوانی تاکنون نوشته ام، انگیزه تمامی آثار من بوده است». الیاده البته تاکید می کند که به یاد ندارد در نوشتن آثار ادبی اش از «اسناد اسطوره شناسی و اشارات نمادین» استفاده کرده باشد. او می گوید که موضوع رمان یا نوول را در حین نوشتن کشف کرده است. آنچه در ادامه می آید قسمتی است از رمان «در خیابان مینتولاسا» از این کتاب: «ماشین جلو سازمان امنیت ایستاد. از چند راهروی دراز او را گذراندند. سپس به آسانسوری جادار و کثیف که مخصوص حمل بار به طبقات بالا بود، سوار کردند. فریما متوجه نشد که در طبقه چندم ایستاد. در جهت مخالف در ورودی، از در آسانسور پیاده شدند و در راهرویی نیمه تاریک که در جای جای آن لامپ های ضعیفی از سقف آویزان بود، به راه افتادند. راهرو که تمام شد، چند پله پایین رفتند و به راهروی دیگری وارد شدند که انگاری جزو آن ساختمان نبود؛ پنجره های بزرگ و تمیز، پارکت نو، دیوارهای تازه رنگ شده سفید. در مقابل دری از درهای متعدد، یکی از ماموران به او اشاره کرد که همان جا بماند و خودش تنها وارد شد. چندی بعد، همراه کارمندی با شانه های فروافتاده که انبوهی پرونده زیر بغل داشت، برگشت. دوباره به راه افتادند. سرتاسر راهرو را که انگاری نیم دایره ای طولانی بود، دور زدند. جلوی آسانسوری ایستادند و پایین رفتند. فریما دلش می خواست طبقات را بشمارد، اما طوری بین دو مامور و پشت سر کارمند پرونده زیر بغل قرار گرفته بود که هیچ چیز نمی توانست ببیند. بیرون که آمدند با گروه انبوهی روبه رو شدند که منتظر گرفتن جای آنها در آسانسور بودند. فریما با گوشه چشم اونیفورم چند مامور امنیتی را در بین کارمندان اداری پرونده زیر بغل، دید. این بار راه زیادی نرفتند. کارمند پرونده زیر بغل، روبه روی اولین در دست راست ایستاد و بدون اینکه در بزند، وارد شد. چیزی نگذشت که جوانی عینکی و روشنفکرمآب بیرون آمد و به یکی از دو مامور اشاره کرد که دنبالش برود. بعد بلافاصله دوباره در باز شد و کارمند پرونده زیر بغل ظاهر شد».

«ایده های بزرگ دختران و پسران بلندپرواز» عنوان کتابی است از آلن دوباتن که مدتی پیش با ترجمه شهاب الدین عباسی در نشر نو منتشر شد. عنوان فرعی این اثر، کتابی برای ذهن های کنجکاو است و اگرچه مخصوص رده سنی نوجوانان است اما گروه های سنتی مختلف می توانند خوانندگان فرضی این کتاب باشند. آلن دوباتن از اعضای موسس موسسه ای با نام مدرسه زندگی است و پیش از این برخی از آثار او به فارسی نیز منتشر شده بود. «ایده های بزرگ دختران و پسران بلندپرواز» درواقع مقدمه ای بر فلسفه است و فصل های مختلف کتاب ما را با چهره های پیشتاز فلسفه جهان در دوره های مختلف آشنا می کند. این کتاب در اواخر سال 2018 منتشر شد و در فهرست پرفروش های آمازون جای گرفت. نشریه گاردین هم آن را بهترین کتاب سال 2018 برای نوجوانان معرفی کرد. مترجم کتاب در مقدمه اش نوشته که این کتاب می تواند برای خیلی ها خواندنی باشد از جمله برای «ذهن های کنجکاو از 8 سال تا 80 سال». دوباتن در این کتاب کوشیده تا فلسفه را به شیوه ای نو معرفی کند و می گوید فلسفه نوعی دوست مادام العمر است. دوباتن در بخشی از مقدمه کتابش نوشته: «فلسفه از آن موضوعات واقعا اسرارآمیزی است که اکثر مردم چیز زیادی درباره آن نمی دانند. مدرسه های معمولی آن را آموزش نمی دهند، خیلی از بزرگسالان از آن سر در نمی آورند، و اصلا کل آن ممکن است عجیب و غریب به نظر برسد و به نوعی، غیرضروری انگاشته شود. و چه حیف که این طور است. چون فلسفه حقیقتا چیزهای زیادی برای آموختن به هر کس دارد. هرکس، در هر سن و سالی، می تواند چیزهای زیادی از فلسفه بیاموزد. این کتاب می خواهد دری به سوی فلسفه به روی شما باز کند؛ می خواهد به شما نشان بدهد که فلسفه اصلا درباره چیست و چگونه می تواند کمک کند که زندگی را بفهمید».