آرشیو چهار‌شنبه ۲۵ دی ۱۳۹۸، شماره ۴۸۰۴
خبر
۲

تروئیکای اروپایی «مکانیزم ماشه» را فعال کرد: برجام پس از «بند ماشه»

دنیای اقتصاد : بریتانیا، فرانسه و آلمان دیروز به اتحادیه اروپا اطلاع دادند مکانیزم حل اختلاف توافق هسته ای با ایران موسوم به «بند ماشه» را فعال می کنند. تروئیکای اروپایی، تهران را متهم به نقض برجام کرده اند. ایران هفته گذشته و در واکنش به خروج یک جانبه آمریکا از برجام، برداشتن گام پنجم و نهایی کاهش تعهدات برجامی خود را اعلام کرد. در واکنش به این اقدام اروپایی ها، سخنگوی وزارت خارجه آغاز فرآیند حل وفصل اختلافات در برجام از سوی سه کشور اروپایی را اقدامی انفعالی و از موضع ضعف برشمرد. «دنیای اقتصاد» روند حقوقی و ابعاد فعال شدن این مکانیزم را بررسی کرده است.

فرانسه، بریتانیا و آلمان سازوکار حل اختلاف برجام، معروف به مکانیزم ماشه را فعال کردند. بنا بر بیانیه صادر شده از سوی سه کشور اروپایی عضو توافق هسته ای سال 2015 با ایران، این دولت ها در هماهنگی با سرویس روابط خارجی اتحادیه اروپا این تصمیم را گرفتند. نکته مهم سازوکار ماشه این است که بازگشت تحریم ها، قابل وتو از سوی چین و روسیه نیست. در همین ارتباط  وزیرخارجه اتحادیه اروپا گفت: حفظ توافق هسته ای با ایران در شرایط کنونی مهم تر از هر زمانی شده است.  فعال سازی مکانیزم حل اختلافات با ایران بهترین راه حل برای حل مشکلات هسته ای با این کشور است. خبرگزاری رویترز به نقل از «دو دیپلمات اروپایی» گزارش کرده که روز سه شنبه سه کشور آلمان، بریتانیا و فرانسه به اتحادیه اروپا اطلاع دادند که در نظر دارند سازوکار ماشه در برجام را به جریان اندازند. تروئیکای اروپا در ادامه بیانیه خود تاکید کرده اند که به کارزار فشار حداکثری دولت آمریکا علیه ایران نمی پیوندند. به گزارش «انتخاب»، به گفته منابع رویترز، دلیل این اقدام «تخلف جدید ایران از برجام» در پی تصمیم دولت آن کشور به کاهش تعهداتش در این توافق است. به گفته این دو دیپلمات، هدف از به جریان انداختن سازوکار ماشه مذاکره با ایران و تلاش برای قانع کردن آن کشور به تغییر تصمیم خود و بازگشت به اجرای برجام است و هدف این نیست که این توافق لغو و تحریم های بین المللی علیه ایران از سر گرفته شود. رویترز پیش از این به نقل از 6 دیپلمات اروپایی گزارش داده بود که سه قدرت اروپایی، بریتانیا، آلمان و فرانسه تصمیم گرفته اند که در پاسخ به کاهش تعهدات ایران در برجام، مکانیزم ماشه را فعال کنند اما در تناسب با اقدامات آتی ایران و به طور تدریجی، بدون آنکه پرونده ایران را به شورای امنیت سازمان ملل ببرند. این بیانیه حدود 10 روز پس از «گام پنجم» ایران در کاهش تعهدات برجامی خود منتشر شده است. ایران یکشنبه 15 دی ماه گام پنجم کاهش تعهدات برجام را با توقف آخرین محدودیت های عملیاتی در برجام برداشت. بعد از چهار گام پیشین که در هر کدام از آنها تهران برخی از تعهداتش را در بازه های زمانی دو ماهه کاهش داد، قدم آخر لغو تمامی محدودیت های باقی مانده بود. با این حال تهران اعلام کرده که اگر اروپایی ها به تعهداتشان عمل کنند این گام ها قابل بازگشت هستند. این تصمیم چهار روز زودتر از موعد مقرر و دو روز پس از شهادت سردار قاسم سلیمانی اعلام شد. در گام پنجم دولت ایران با هیچ محدودیتی در حوزه عملیاتی (شامل ظرفیت غنی سازی، درصد غنی سازی، میزان مواد غنی شده و تحقیق و توسعه) مواجه نیست.

مکانیزم ماشه چیست؟

بندهای 36 و 37 برجام به موضوع نقض عهد طرفین در اجرای برجام و موضوعات اختلافی بر می گردد. مکانیزم حل اختلاف پیش بینی شده در برجام این گونه است که اگر یکی از طرف های برجام به این جمع بندی برسد که طرف دیگر به تعهدات ذکر شده در این توافق پایبند نیست، می تواند به کمیسیون مشترک شکایت کند. این کمیسیون، در چارچوب برجام و برای نظارت بر اجرای این توافق تاسیس شده است. اگر ظرف 35 روز، شکایت آن گونه که شاکی می خواهد حل نشود، شاکی می تواند موضوع حل نشده را به عنوان دلیلی برای توقف اجرای تعهدات برجام در نظر بگیرد و به شورای امنیت سازمان ملل اطلاع دهد که موضوع حل نشده، متضمن عدم اجرای چشمگیر است. پس از آن، شورای امنیت 30 روز وقت دارد تا درباره استمرار تعلیق تحریم ها یا بازگرداندن آنها قطعنامه صادر کند. اگر در این مدت، شورای امنیت نتواند در این خصوص قطعنامه صادر کند، تمام تحریم های شورای امنیت سازمان ملل که قبل از برجام برقرار شده بودند، به طور اتوماتیک بازمی گردند. به این سازوکار، مکانیزم ماشه (Snapback) یا بازگشت سریع تحریم ها هم می گویند. نکته مهم این سازوکار این است که بازگشت تحریم ها، قابل وتو نیست. البته فعال شدن مکانیزم ماشه فعلا به معنای ارسال پرونده ایران به شورای امنیت و بازگشت فوری تحریم ها نیست.

توافق مدنظر ترامپ جایگزین شود

همزمان با این تحولات، نخست وزیر انگلیس که کشورش در کنار سایر کشورهای اروپایی به هیچ یک از تعهداتش ذیل توافق هسته ای با ایران عمل نکرده، روز سه شنبه خواستار جایگزین شدن «توافق مدنظر ترامپ» با برجام شده است. به گزارش خبرگزاری تسنیم به نقل از رویترز، جانسون درباره توافق هسته ای برجام گفت: «اگر قرار است از دست این توافق خلاص شویم، اجازه دهید آن را با توافق مدنظر ترامپ جایگزین کنیم. این گامی بزرگ رو به جلو خواهد بود.» نخست وزیر انگلیس در ادامه گفت: «من خواستار درگیری نظامی بین خودمان، ایالات متحده و ایران نیستم. اجازه دهید این را پیش ببریم.»

جایگزینی برای برجام وجود ندارد

از سوی دیگر مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با بیان اینکه جایگزینی برای توافق هسته ای ایران وجود ندارد، گفت حفظ برجام اکنون از هر زمانی بیشتر اهمیت دارد. به گزارش خبرگزاری فارس، «جوزپ بورل» مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا روز سه شنبه در واکنش به فعال شدن مکانیزم حل اختلاف در برجام توسط سه کشور انگلیس، فرانسه و آلمان، گفت جایگزینی برای این توافق وجود ندارد. جوزپ بورل  در واکنش به بیانیه سه کشور اروپایی گفت که «اکنون نجات برجام از همیشه مهم تر شده است.»

هدف؛ پایبندی کامل ایران

همچنین وزیر امورخارجه انگلیس در پی فعال کردن مکانیزم ماشه علیه ایران بر بازگرداندن این کشور به پایبندی کامل به توافق هسته ای و حفظ توافق عنوان کرد. به گزارش «ایسنا» دومینیک راب، وزیر امورخارجه انگلیس در پی فعال شدن مکانیزم ماشه از سوی تروئیکای اروپا [فرانسه، آلمان و انگلیس] علیه ایران در پیامی توییتری نوشت: بسیار مهم است که ایران هیچ گاه به سلاح هسته ای دست نیابد. انگلیس، فرانسه و آلمان مکانیزم حل اختلاف [مکانیزم ماشه] را در پاسخ به تخطی ایران از تعهداتش در توافق هسته ای فعال کردند. ما می خواهیم ایران را به پایبندی کامل آن به توافق هسته ای بازگردانده و توافق را حفظ کنیم.

واکنش ایران

در واکنش به این اقدام اروپایی ها، سخنگوی وزارت خارجه آغاز فرآیند حل وفصل اختلافات در برجام از سوی سه کشور اروپایی را اقدامی انفعالی و از موضع ضعف برشمرد و تصریح کرد: به بدعهدی و اقدامات غیرسازنده سه کشور اروپایی با جدیت و قاطعیت پاسخ می دهیم. سیدعباس موسوی گفت: ابتدا این توضیح لازم است که اقدام سه کشور اروپایی یک اقدام کاملا انفعالی و از موضع ضعف به شمار می رود. فرآیند حل وفصل اختلافات در برجام را جمهوری اسلامی ایران از یک سال و اندی پیش و با ارسال نامه های رسمی از سوی وزیر امورخارجه کشورمان به هماهنگ کننده کمیسیون مشترک برجام آغاز کرده و بنابراین نه به لحاظ فرآیندی و نه به لحاظ عملی اتفاق جدیدی نیفتاده است.

موسوی گفت: در حقیقت اعلام آغاز فرآیند حل وفصل اختلافات و فعال کردن بند 36 برجام از سوی طرف های اروپایی در فضایی مطرح می شود که این بند از مدت ها پیش توسط جمهوری اسلامی ایران مورد استناد قرار گرفته است و وضعیت جدیدی ایجاد نخواهد شد. البته چنانچه اروپایی ها - که در بیانیه خود مدعی هستند این اقدام را با حسن نیت و با هدف حفظ برجام صورت داده اند- به جای تلاش برای ایفای تعهدات خود و بهره مند کردن ایران از آثار لغو تحریم ها وفق پیوست 2 برجام، به تداوم مسیر وادادگی در برابر آمریکا ادامه دهند یا بخواهند از فرآیند حل وفصل اختلافات در کمیسیون مشترک برجام سوءاستفاده کنند، باید خود را برای پذیرش تبعات آن نیز آماده کنند که این تبعات قبلا به آنان از طرق مقتضی گوشزد شده است. او افزود: جمهوری اسلامی ایران همانند گذشته آمادگی کامل دارد با هرگونه حسن نیت و تلاش سازنده برای حفظ این توافق مهم بین المللی با نهایت حسن نیت روبه رو شود و در این مسیر از هر ابتکار عمل سازنده ای حمایت به عمل آورد. در مقابل، بار دیگر برای همگان، خصوصا برای سه کشور اروپایی طرف برجام، روشن می سازد که به هرگونه بدعهدی، سوءنیت و اقدامات غیرسازنده با جدیت و قاطعیت به طور مناسب پاسخ خواهد داد.

می خواهیم برجام را حفظ کنیم

همچنین وزیر امورخارجه آلمان ساعتی بعد از فعال شدن مکانیزم حل اختلاف در برجام از سوی سه کشور اروپایی عضو این توافق بین المللی، هدف اروپا از این اقدام را حفظ توافق هسته ای عنوان کرد. «هایکو ماس» وزیرخارجه آلمان در صفحه توییتر خود نوشت که در این روند تمام طرف های برجام مشارکت می کنند و از ایران نیز خواسته می شود که فعالانه در روند مذاکرات مربوطه شرکت کند. وزیرخارجه آلمان بدون اشاره به عدم پایبندی اروپایی ها به تعهدات خود در قبال برجام، گفت که اروپا دیگر نمی تواند گام های ایران در کاهش تعهدات هسته ای اش را بی پاسخ بگذارد از این رو آلمان به همراه انگلیس و فرانسه نسبت به فعال کردن مکانیزم حل اختلافات پیش بینی شده در توافق هسته ای اقدام کرده است.

واکنش مسکو

نماینده روسیه در سازمان های بین المللی نیز با اشاره به تصمیم سه کشور اروپایی عضو برجام برای فعال کردن سازوکار حل اختلاف، گفت امیدوار است که این تصمیم اروپایی ها شرایط را از آنچه هست پیچیده تر نکند. به گزارش خبرگزاری فارس، روسیه در اولین واکنش به تصمیم سه کشور اروپایی عضو توافق هسته ای برای فعال کردن سازوکار حل اختلاف توافق هسته ای، ابراز امیدواری کرد که این تصمیم کشورهای اروپایی به پیچیده تر شدن اوضاع منجر نشود. «میخائیل اولیانوف» نماینده روسیه در سازمان های بین المللی روز سه شنبه در توییتر نوشت: «سه کشور اروپایی (E3) تصمیم گرفتند آن طور که در بند 36 برجام آمده، وارد سازوکار حل اختلاف شوند. آنها عنوان کرده اند که این کار را با «حسن نیت» و با هدف حفظ این توافق انجام داده اند و تصمیمشان با سیاست فشار حداکثری ارتباطی ندارد.» اولیانوف افزود: «بیایید امیدوار باشیم که این گام اوضاع را از آنچه هست پیچیده تر نکند.»