آرشیو پنج‌شنبه ۲۶ دی ۱۳۹۸، شماره ۲۲۳۸۳
معارف
۶
پرسش و پاسخ

مصداق اهل الذکر

(2)
پرسش:
در آموزه های قرآن کریم آمده است «اگر چیزی را نمی دانید از اهل ذکر بپرسید» سوال اصلی در اینجا این است که مصداق اکمل اهل ذکر چه کسانی هستند و این پرسش شامل چه مسائلی می شود؟
پاسخ:

در بخش نخست پاسخ به این سوال به مباحثی همچون 1- معنای ذکر 2- ذکر در قرآن شامل آیه 7 سوره انبیا و برخی دیدگاه های مفسرین را پرداختیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی می گیریم.

3- یک اصل طلایی عقلی

«فاسئلوا اهل الذکر» در آیه مورد بحث، از لحاظ منطقی، بیان یک اصل کلی عقلی، به عنوان کبرای یک قضیه منطقی است که هر انسان عاقل آن را می پذیرد؛ آن اصل طلایی همانا لزوم رجوع جاهل در یک موضوع، به اهل علم و کارشناسان در آن موضوع است؛ یعنی هرچه را نمی دانید، از آگاهان و اهل خبر سوال کنید. «ضرورت رجوع جاهل به عالم» یک حکم عقلی عملی خدشه ناپذیر است. در مسائل کارشناسی، که جز با مراجعه به متخصص، تبیین شدنی نیست، مسلما نظر آنها بهتر و سریع تر قبول عام می یابد.

در زمان نزول قرآن، عالمان اهل کتاب در میان ساکنان جزیره العرب، متخصص مسائل دینی و تاریخ پیامبران به شمار می آمدند و مشرکان آن سرزمین، در مسائل تاریخی و دینی به آنان رجوع کرده و سخن آنان را فصل الخطاب تلقی می کردند. در این آیه خداوند، در واقع خطاب به مشرکان می فرماید: (اگر گمان می کنید محمد پدیده نو و جدیدی است و سابقه ای ندارد)، از اهل کتاب (یهود و نصاری) سوال کنید تا بفهمید که پیش از او نیز مردانی را به سوی مردم فرستادیم و به آنان وحی کردیم. (تفسیر نور، ج6، ص352)

4- شبهه تصدیق و تایید اهل کتاب

پرسشی که مطرح می شود این است که آیا در آیه مورد بحث، امر قرآن به پرسش از عالمان اهل کتاب، از طرفی تایید  آنان نیست و از طرف دیگر به معنای احتیاج پیامبر اسلام، برای اثبات حقانیت خود، به تصدیق آنان به حساب نمی آید؟!

پاسخ این است که امر قرآن به پرسش از اهل کتاب، نه تایید کامل آنان است و نه به معنای نیازمندی پیامبر به تایید آنان. اولا خداوند به مشرکان لجوج، که حاضر به پذیرش حقانیت پیامبر، بر اساس دلایل حکیمانه نیستند، می فرماید: اگر برای شما سخن اهل کتاب، در موردی که اطلاع و آگاهی دارند، حجت و قابل قبول است، پس از آنان بپرسید تا به شما بگویند که پیامبران پیشین هم مردانی بودند که به آنان وحی می شد. بنابراین، ملاک قرار دادن سخن اهل کتاب تنها در موردی مورد قبول وارد شده است که از آن اطلاع و آگاهی دارند و سخنی به حق بر زبان می رانند نه به طور کلی و در همه مسائل! ثانیا در اینجا این پیامبر نیست که محتاج اهل کتاب برای اثبات پیامبری خود باشد، بلکه مشرکان لجوج، نیازمند پرسش از آنان هستند تا راه حق را از باطل تمییز دهند. پیامبر نه در رسالت خود شک دارد و نه نیازمند ایمان آوری مشرکان است. خداوند صرفا برای اتمام حجت و بستن راه عذر بر مشرکان، آنان را به داوری عالمان اهل کتاب، در یک مورد خاص، دعوت می کند!