آرشیو چهار‌شنبه ۱۸ دی ۱۳۹۸، شماره ۳۶۱۸
صفحه اول
۱
یادداشت

گام پنجم برجامی با امید پاسخ

دکتر فریدون مجلسی

جمهوری اسلامی اعلام کرد گام پنجم خروج از تعهدات برجامی را نیز برداشته و در مقابل عهدشکنی طرف های مقابل، برای خودش در زمینه تعداد سانتریفیوژها و حجم و میزان غنی سازی تعهدی قائل نیست. چهار گام پیشین ایران پاسخ مثبتی دریافت نکرد، اما گام پنجم جدی تر تلقی می شود. در اتخاذ این تصمیم، با وجود خشم ایرانیان از ترور و شهادت سردار سلیمانی، در زمانی که هنوز مراسم تشییع او در جریان بود، آثار شتاب زدگی دیده نمی شود. اولا در اعلامیه دولت ایران به مواد برجام استناد شده است که در صورت عدم ایفای تعهدات یک طرف، طرف دیگر را مجاز می شمارد که انجام تعهدات خود را معلق کند. هرچند قاعدتا این ماده برای مقابله طرف های دیگر در صورت عدم ایفای به عهد ایران درج شده، اما به استناد گواهی آژانس بین المللی انرژی ایران همواره به اجرای تعهدات خود پایبند بوده است، درحالی که آمریکا رسما خروج خود را اعلام و با اجرای تحریم های یک جانبه آن را نقض کرده است. آمریکا تحریم های خود را به کشورهای دیگر، حتی به روسیه و چین نیز تحمیل کرده و به این ترتیب ایران را ضمن وادارکردن به انجام تعهدات برجامی، از منافع حضور بین المللی در عرصه اقتصادی محروم کرده است، بااین حال یادداشت ایران، ضمن اعلام رعایت نکردن محدودیت های کیفی و مقداری غنی سازی، بر ادامه نظارت آژانس بین المللی انرژی نیز تاکید کرده که به معنی آشکاربودن فعالیت و تمایل نداشتن به ساخت بمب هسته ای است و همچنین متذکر شده که در صورت ایفای به عهد طرف های مقابل، ایران نیز به تعهدات خود باز خواهد گشت. این ماده صراحت دارد به اینکه ایران از برجام خارج نشده و آن را معتبر می داند، فقط خواهان انجام تعهدات طرف مقابل است. ملاحظه می شود گام پنجم ضمن اعلام عدم الزام ایران به پایبندی های غنی سازی، با واقع بینی جایی برای مقابله حاد و مکانیسم ماشه باقی نگذاشته است، آن هم در شرایطی که ترامپ با ترور سردار سلیمانی نوعی خودسری آشکار کرده که انتقاد مقامات کشور خودش را نیز برانگیخته است. این ترور که با تشویق و تایید نتانیاهو و مقامات اسرائیل همراه بود، بار دیگر بر این موضوع تاکید می کند که مسئله آمریکا بیش از اینکه به اختلافات دوجانبه آن کشور با ایران مربوط باشد، به حمایت بی چون و چرای ترامپ از تمایلات اسرائیل مربوط می شود. دلیل یا بهانه هرچه باشد، شرایط حادی فراهم شده است که عبور از آن به ظرافت و عاقبت اندیشی نیاز دارد. در این شرایط جلب حمایت کشورهای دیگر برای ایران می تواند امیدوارکننده تر باشد و خصوصا روابط ویژه سیاسی و اقتصادی با عراق، سوریه و لبنان حفظ شود. 

چنین اقدامی شاید مستلزم این باشد که ایران با حفظ مواضع اصولی خود، احترام به قوانین بین المللی را که اکنون صریحا از جانب آمریکا نقض شده، در عمل نشان دهد، رعایت قطع نامه های شورای امنیت و لزوم رعایت آن از سوی دیگر طرف ها را دنبال کند و در داخل نیز با وحدت آفرینی، جبران خسارات قربانیان حوادث آبان ماه را در پیش بگیرد تا بیش از گذشته ابزار منطق و استدلال خود را نشان دهد. دنیای غرب و ژاپن متکی به بازار بین المللی هستند. ایران کشور بالقوه ثروتمندی است که کشورها روی بازیافت بازار سنتی آن حساب می کنند و تاکید ایران بر مقررات بین المللی و قطع نامه های شورای امنیت می تواند بهانه ها را بزداید و در همین شرایط بحرانی و حاد، راهی معقول برای حداکثری سازی منافع ملی کشور در مقابل رفتارهای خلاف موازین بین المللی آمریکا بگشاید. فشار بر ایفای تعهدات برجامی غرب با توجه به نگرانی آنان از وخیم ترشدن شرایط خاورمیانه، می تواند دستور کار جدی دستگاه دیپلماسی باشد.